Phát triển kỹ năng lao động đáp ứng chuyển đổi số ngành Công Thương

Ngày 1/10/2020, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1486/QĐ-TTg, lấy ngày 4/10 hằng năm là "Ngày Kỹ năng lao động Việt Nam". Theo Quyết định, đây là dịp được tổ chức thống nhất trên toàn quốc nhằm kêu gọi cộng đồng hưởng ứng, ủng hộ phát triển kỹ năng lao động bằng những hành động cụ thể, góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia. 

Đồng thời, sự kiện này cũng khích lệ tinh thần học tập, rèn luyện suốt đời, nâng cao kỹ năng, trình độ của học sinh, sinh viên và người lao động, tôn vinh người lao động có kỹ năng, đặc biệt là những người có tay nghề cao, kỹ năng nghề nghiệp xuất sắc. Quyết định cũng nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy sự đồng hành, gắn kết giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và toàn xã hội trong phát triển kỹ năng, giúp người lao động thích ứng với quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

Sau 6 năm được xác lập, ý nghĩa của Ngày Kỹ năng lao động Việt Nam ngày càng gắn chặt với những thay đổi nhanh của công nghệ, mô hình sản xuất, kinh doanh và thị trường lao động. Đối với ngành Công Thương, yêu cầu này càng rõ nét khi chuyển đổi số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và các mô hình kinh doanh mới đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng nguồn nhân lực.

Chuyển đổi số và AI đặt ra yêu cầu cao về chất lượng nhân lực ngành Công Thương. Ảnh: Quỳnh Nga

Kỹ năng nghề tạo nền tảng cốt lõi cho người lao động 

Kỹ năng nghề từ lâu được xem là một trong những nền tảng của chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, trong điều kiện công nghệ thay đổi nhanh, yêu cầu về kỹ năng của người lao động không còn dừng ở năng lực thực hiện một công việc cụ thể. Người lao động ngày càng cần khả năng cập nhật kiến thức, sử dụng công nghệ, thích ứng với phương thức làm việc mới và chủ động học tập trong suốt quá trình làm việc.

Tinh thần này phù hợp với mục tiêu được đặt ra khi xác lập Ngày Kỹ năng lao động Việt Nam. Không chỉ khuyến khích nâng cao tay nghề, ngày này còn hướng tới xây dựng nhận thức về học tập, rèn luyện suốt đời và phát huy vai trò của người lao động có kỹ năng đối với năng suất, hiệu quả lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong thực tế, sự phát triển của khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách thức tổ chức sản xuất, quản trị và cung ứng dịch vụ. Điều này càng trở nên quan trọng khi ngày 29/9, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố báo cáo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 tại Geneva, Thụy Sĩ.

Theo báo cáo GII 2026, Việt Nam xếp thứ 43 trong 139 quốc gia, nền kinh tế, tăng một bậc so với năm 2025 và đạt mục tiêu Chính phủ giao tại Nghị quyết 02/NQ-CP năm 2026. Trong 10 năm qua, thứ hạng GII của Việt Nam đã tăng 16 bậc, từ vị trí 59 (năm 2016) lên vị trí 43 (năm 2026).

Do đó, bên cạnh kỹ năng chuyên môn, người lao động cần quan tâm đến kỹ năng số, khả năng sử dụng công nghệ, kỹ năng thích ứng với thay đổi, ý thức kỷ luật lao động và kiến thức cần thiết để thực hiện công việc trong môi trường mới. Đối với những ngành, lĩnh vực chịu tác động mạnh của chuyển đổi xanh, kỹ năng liên quan đến sử dụng hiệu quả tài nguyên, công nghệ sạch và các yêu cầu môi trường cũng ngày càng được chú trọng.

Từ góc độ doanh nghiệp, phát triển kỹ năng của người lao động có quan hệ trực tiếp với khả năng tổ chức sản xuất, chất lượng sản phẩm, hiệu quả vận hành và năng lực ứng dụng công nghệ. Vì vậy, đào tạo và đào tạo lại cần xuất phát từ yêu cầu thực tế của từng vị trí việc làm, quy trình sản xuất, công nghệ đang được sử dụng và nhu cầu phát triển của doanh nghiệp.

Đây cũng là cơ sở để các hoạt động hưởng ứng Ngày Kỹ năng lao động Việt Nam được định hướng theo hướng thực chất, gắn với nhu cầu của người lao động và doanh nghiệp. Các hoạt động có thể tập trung vào đào tạo, đào tạo lại, nâng cao kỹ năng, tư vấn nghề nghiệp, kết nối cung - cầu lao động, trình diễn kỹ năng nghề và chia sẻ kinh nghiệm giữa doanh nghiệp, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và người lao động.

Quan trọng hơn, phát triển kỹ năng cần được đặt trong mối quan hệ giữa đào tạo và sử dụng lao động. Doanh nghiệp cần tham gia xác định yêu cầu kỹ năng; cơ sở đào tạo tăng tính thực tiễn của chương trình; người lao động chủ động học tập, cập nhật kiến thức; trong khi cơ quan quản lý nhà nước có vai trò hoàn thiện chính sách, kết nối các chủ thể và thúc đẩy hệ thống đánh giá, công nhận kỹ năng.

Nâng cao chất lượng nhân lực ngành Công Thương

Là ngành gắn với sản xuất công nghiệp, năng lượng, thương mại, xuất nhập khẩu và thị trường trong nước, ngành Công Thương đang đứng trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực. Quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, tự động hóa và ứng dụng công nghệ mới đang tạo ra những thay đổi trong yêu cầu đối với từng vị trí việc làm.

Trước yêu cầu đó, Bộ Công Thương đã triển khai các định hướng liên quan đến phát triển nguồn nhân lực. Điển hình, ngày 30/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1685/QĐ-TTg về Kế hoạch thực hiện Kết luận số 62-KL/TW của Ban Bí thư về nâng cao năng suất lao động quốc gia gắn với phát triển thị trường lao động đồng bộ, hiện đại, hiệu quả trong giai đoạn mới. Kế hoạch xác định việc nâng cao năng suất lao động phải gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đồng thời gắn nhu cầu của thị trường lao động với đào tạo, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng.

Triển khai định hướng này, Bộ Công Thương đã ban hành Công văn số 7284/BCT-TCCB ngày 11/9/2026 về thực hiện Quyết định số 1685/QĐ-TTg. Nội dung triển khai đặt trong mối liên hệ giữa nâng cao năng suất lao động, phát triển thị trường lao động và yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của ngành.

Theo TS. Vũ Anh Hoàng, Chuyên viên chính Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Công Thương, yêu cầu đặt ra hiện nay là thay đổi cách tiếp cận trong đào tạo, bồi dưỡng nhân lực. Thay vì đào tạo theo những gì cơ quan, đơn vị đang có, cần chuyển sang đào tạo theo nhu cầu thực tiễn.

TS. Hoàng đánh giá, nội dung đào tạo cần cập nhật những lĩnh vực đang tác động trực tiếp đến hoạt động quản lý và sản xuất, kinh doanh như kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, thị trường tín chỉ carbon, ứng dụng AI trong hành chính công, an toàn, an ninh mạng. Phương pháp đào tạo cũng cần tăng cường tình huống thực tiễn, giải quyết vấn đề, kết hợp đào tạo trực tuyến và các hình thức đào tạo linh hoạt.

Một yêu cầu khác là đánh giá đúng hiệu quả của đào tạo. Kết quả không nên chỉ được nhìn nhận qua thời gian tham gia khóa học hoặc chứng chỉ, mà cần thể hiện ở năng lực thực hiện công việc, khả năng xử lý vấn đề, chất lượng tham mưu và hiệu quả công việc sau đào tạo.

Cùng với đào tạo, việc đánh giá và công nhận kỹ năng cũng có ý nghĩa quan trọng. Người lao động có kinh nghiệm thực tế hoặc tự học cần có cơ hội được đánh giá, công nhận năng lực; doanh nghiệp có thể sử dụng kết quả đánh giá kỹ năng trong tuyển dụng, bố trí và phát triển nhân sự.