Phát triển năng lực cạnh tranh của ngành Xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số

Các kênh phát hành sách trực tuyến và mạng xã hội ngày càng đóng vai trò quan trọng góp phần mở rộng khả năng tiếp cận của bạn đọc. (Ảnh minh họa: PV/Vietnam+)

Trong năm 2026, ngành Xuất bản, In và Phát hành sẽ phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu quả và bền vững, giữ vững vai trò là lĩnh vực trọng yếu trên mặt trận tư tưởng-văn hóa, đồng thời trở thành một ngành kinh tế-kỹ thuật có năng lực cạnh tranh trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Đó là mục tiêu ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đưa ra trong Hội nghị triển khai nhiệm vụ công tác Xuất bản, In và Phát hành xuất bản phẩm năm 2026, tổ chức ngày 9/3 tại Hà Nội.

Bộ tứ trụ cột phát triển

Báo cáo tại Hội nghị, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên cho biết, năm 2025, cả nước có 52 nhà xuất bản thuộc 49 cơ quan chủ quản. Tổng số xuất bản phẩm thực hiện là 51.574 xuất bản phẩm, hơn 543,5 triệu bản và lượt truy cập. Tổng doanh thu toàn ngành đạt trên 4,1 nghìn tỷ đồng.

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên phát biểu. (Ảnh: Xuân Trường/Vietnam+)

Đánh giá chung năm 2025, Cục trưởng Nguyễn Nguyên cho rằng Xuất bản tăng nhanh, tổ chức xuất bản nhiều sách hay, đẹp, giá trị, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ chính trị, bạn đọc; ngành In tăng trưởng đều mọi chỉ tiêu; đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa; Trong lĩnh vực phát hành, chuyển đổi số diễn ra mạnh, tăng trưởng tốt mức trên 8%.

Tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế như: Xuất bản giảm các chỉ số bản sách, doanh thu, phụ thuộc lớn vào sách giáo khoa. In tập trung vào in bao bì, in thương mại, in xuất bản phẩm chất lượng cao còn hạn chế. Lĩnh vực phát hành chịu sự cạnh tranh mạnh từ thương mại điện tử, sách lậu, vi phạm bản quyền vẫn phức tạp.

Phương hướng hoạt động năm 2026 của ngành đang bám sát tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Cục trưởng Nguyễn Nguyên nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái xuất bản đồng bộ, liên thông giữa xuất bản-in-phát hành; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và nền tảng số trong quản lý, sản xuất và phân phối xuất bản phẩm, qua đó góp phần lan tỏa tri thức, phát triển văn hóa đọc và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, củng cố nền tảng văn hóa và con người Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: Xuân Trường/Vietnam+)

Ngành sẽ tập trung vào bộ tứ trụ cột phát triển gồm: Xây dựng hạ tầng tri thức quốc gia; Chuyển đổi số; Phát triển công nghiệp văn hóa; và Hoàn thiện thể chế.

Tại Hội nghị, đại diện các địa phương, nhà xuất bản, doanh nghiệp in và phát hành đã trình bày các tham luận. Các ý kiến góp phần làm sâu sắc thêm các đánh giá, tổng kết, đề xuất nhiều giải pháp, cách làm mới nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc của toàn ngành.

Liên quan đến xuất bản số, bà Phùng Thị Như Quỳnh, Công ty cổ phần Sách điện tử Waka cho hay trong những năm qua, một số doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư nghiêm túc vào lĩnh vực này, hình thành các nền tảng đọc sách điện tử, sách nói, truyện tranh số. Tuy nhiên, tỷ trọng doanh thu từ xuất bản số trong toàn ngành vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng.

Bà Quỳnh cho rằng để phát triển bền vững, ngành xuất bản số không thể dựa vào nỗ lực đơn lẻ của từng doanh nghiệp.

“Phát triển thị trường xuất bản điện tử không chỉ là nhiệm vụ của từng doanh nghiệp, mà là một cấu phần trong chiến lược phát triển công nghiệp nội dung số quốc gia. Với tinh thần đó, chúng tôi tin rằng nếu có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, thị trường sách điện tử Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa quốc gia,” bà Quỳnh nói.

Xây dựng hệ sinh thái nội dung đa nền tảng

Ở góc độ quản lý Nhà nước, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thủy cho rằng cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của cơ quan chủ quản, nhà xuất bản, đơn vị in và phát hành sách, phát huy vai trò trụ cột tư tưởng, văn hóa, bồi đắp tri thức, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí của hoạt động xuất bản.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thủy. (Ảnh: Xuân Trường/Vietnam+)

Ông Phan Xuân Thủy yêu cầu tập trung đầu tư nâng cao chất lượng nội dung sách là nền tảng cốt lõi; xuất bản sách, tài liệu bám sát nhiệm vụ chính trị trọng tâm của đất nước, của ngành, lĩnh vực, địa phương, gắn với các nghị quyết lớn của Đảng về phát triển đất nước trên các lĩnh vực trong giai đoạn mới. Bên cạnh đó, cần xây dựng nguồn nhân lực xuất bản chất lượng.

Về chuyển đổi số và phát triển xuất bản điện tử, các nhà xuất bản cần đẩy mạnh phát triển xuất bản phẩm điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số trong quy trình xuất bản, chuỗi giá trị nội dung. Cơ quan quản lý nhà nước chủ động nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu toàn ngành về xuất bản và sản phẩm của xuất bản; chuẩn hóa và số hóa toàn diện tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao; phát triển nền tảng phân phối nội dung số và công cụ bảo vệ bản quyền.

Theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW, ông Phan Xuân Thủy nêu nhiệm vụ "Đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ văn hóa, xuất bản phẩm truyền thông và đa phương tiện" và yêu cầu "Hỗ trợ/tài trợ công tác dịch thuật và xuất bản sách văn học, văn hóa nghệ thuật Việt Nam ra nước ngoài bằng nhiều ngôn ngữ" tạo điều kiện thuận lợi để giới thiệu các xuất bản phẩm tiếng nước ngoài tại Việt Nam. Đây là nhiệm vụ mang tính chiến lược, gắn xuất bản với mục tiêu gia tăng sức mạnh mềm quốc gia, cơ quan quản lý, cơ quan chủ quản, nhà xuất bản cần xác định rõ để triển khai hiệu quả.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm kết luận Hội nghị. (Ảnh: Xuân Trường/Vietnam+)

Phát biểu kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm, Xuất bản sẽ không còn chỉ là việc sản xuất và phát hành sách in. Thay vào đó, xuất bản đang phát triển thành một hệ sinh thái nội dung tri thức đa nền tảng. Trong hệ sinh thái đó, sách in, sách điện tử, sách nói, dữ liệu tri thức và các nền tảng học tập số sẽ gắn kết chặt chẽ với nhau. Giá trị của xuất bản trong tương lai không chỉ nằm ở cuốn sách được in ra, mà nằm ở tri thức được tổ chức, lan tỏa và tiếp cận rộng rãi trong xã hội.

Trước những chuyển động mạnh mẽ của công nghệ, thị trường, nhu cầu tiếp cận tri thức của xã hội và trước những yêu cầu, nhiệm vụ Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị đặt ra, ngành Xuất bản, In và Phát hành cần tiếp tục chủ động đổi mới tư duy và phương thức phát triển.

“Một quốc gia muốn phát triển bền vững phải là một quốc gia học tập. Và một xã hội học tập chỉ có thể hình thành khi tri thức được lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng. Nếu tri thức là sức mạnh của một dân tộc, thì sách chính là con đường bền vững nhất để sức mạnh đó được nuôi dưỡng và truyền lại cho các thế hệ mai sau,” Thứ trưởng Phan Tâm bày tỏ./.

Các đại biểu tham dự hội nghị. (Ảnh: PV/Vietnam+)

(Vietnam+)