Phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo và bán dẫn: Nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghiệp bán dẫn đang được Việt Nam xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia.

 Đến 2050, quy mô doanh thu công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam được dự báo đạt trên 100 tỷ USD/năm. (Nguồn: VnEconomy)

Đến 2050, quy mô doanh thu công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam được dự báo đạt trên 100 tỷ USD/năm. (Nguồn: VnEconomy)

Với các chương trình được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Việt Nam đặt ra những mục tiêu cụ thể về quy mô, chất lượng đào tạo, phát triển đội ngũ chuyên gia và xây dựng hệ sinh thái nhân lực cho hai lĩnh vực công nghệ chiến lược này.

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh chóng, trí tuệ nhân tạo và công nghiệp bán dẫn ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động nghiên cứu, sản xuất và đổi mới sáng tạo. Nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao, khả năng nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ là một trong những yếu tố quan trọng để phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Để đáp ứng yêu cầu này, ngày 21/9/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1017/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”. Tiếp đó, ngày 11/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1528/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, định hướng đến năm 2035.

Hai chương trình xác định những mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể nhằm phát triển nguồn nhân lực trong từng lĩnh vực, đồng thời chú trọng sự tham gia của Nhà nước, cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển công nghệ.

Phát triển nhân lực AI từ phổ cập kỹ năng đến làm chủ công nghệ lõi

Theo Quyết định số 1528/QĐ-TTg, phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo là nhiệm vụ quốc gia mang tính chiến lược, cấp bách, gắn với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hình thành lực lượng lao động số. Chương trình hướng đến phát triển nguồn nhân lực AI theo ba tầng, gồm phổ cập kiến thức và kỹ năng AI; phát triển nhân lực ứng dụng AI theo ngành, lĩnh vực; và đào tạo nhân lực AI trình độ cao, chuyên sâu.

Đến năm 2030, Chương trình đặt mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng ít nhất 10.000 nhân lực AI trình độ cao, bao gồm các nhà nghiên cứu, kỹ sư và chuyên gia có năng lực nghiên cứu, phát triển, làm chủ, triển khai, vận hành và quản trị các hệ thống AI tiên tiến. Trong đó, có ít nhất 1.500 chuyên gia có khả năng nghiên cứu, phát triển, làm chủ công nghệ lõi và dẫn dắt các nhiệm vụ AI trọng điểm.

Theo Quyết định số 1528/QĐ-TTg, phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo là nhiệm vụ quốc gia mang tính chiến lược, cấp bách. (Ảnh: Hải Nguyễn)

Theo Quyết định số 1528/QĐ-TTg, phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo là nhiệm vụ quốc gia mang tính chiến lược, cấp bách. (Ảnh: Hải Nguyễn)

Bên cạnh phát triển đội ngũ chuyên gia chuyên sâu, Chương trình đặt mục tiêu đào tạo mới, đào tạo chuyển đổi và bồi dưỡng nâng cao tối thiểu 50.000 nhân lực có trình độ đại học trở lên, có năng lực ứng dụng AI trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm.

Một nội dung đáng chú ý của Chương trình là mở rộng việc phổ cập kiến thức, kỹ năng AI trong hệ thống giáo dục và lực lượng lao động. Theo đó, đến năm 2030, ít nhất 80% học sinh phổ thông, học sinh dự bị đại học được phổ cập kiến thức, kỹ năng AI cơ bản phù hợp với lứa tuổi. Chương trình cũng đặt mục tiêu phấn đấu 100% người học tại các cơ sở giáo dục đại học và ít nhất 80% người học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được trang bị kiến thức, kỹ năng cơ bản về AI, đạo đức và an toàn dữ liệu.

Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong đơn vị sự nghiệp công lập, mục tiêu đặt ra là ít nhất 90% được bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng AI; riêng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo là 100%. Trong đó, tối thiểu 100.000 giáo viên, giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục được bồi dưỡng chuyên sâu để có khả năng hướng dẫn, hỗ trợ và lan tỏa năng lực sử dụng, ứng dụng AI. Đồng thời, ít nhất 10 triệu lao động được đào tạo, bồi dưỡng hoặc cập nhật kỹ năng sử dụng AI cơ bản.

Không chỉ tập trung vào số lượng nhân lực được đào tạo, Chương trình còn hướng đến phát triển mạng lưới cơ sở đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành ít nhất 10 trung tâm đào tạo và nghiên cứu tiên tiến chuyên sâu về AI, trong đó có từ 5 đến 7 trung tâm đạt trình độ tiên tiến trong khu vực, từng bước tiệm cận trình độ quốc tế. Cùng với đó, phát triển ít nhất 25 cơ sở giáo dục đại học làm đầu mối đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo về AI.

Để thực hiện các mục tiêu này, Chương trình xác định bảy nhóm nhiệm vụ, giải pháp, tập trung vào hoàn thiện thể chế, xây dựng khung năng lực AI quốc gia, phát triển đội ngũ nhà giáo và chuyên gia, đào tạo nhân lực trình độ cao, phổ cập và nâng cao kỹ năng AI cho người học, người lao động, cán bộ, công chức, viên chức.

Đồng thời, Chương trình chú trọng gắn đào tạo với doanh nghiệp và thị trường lao động; phát triển hạ tầng, dữ liệu, môi trường thực hành dùng chung phục vụ đào tạo; nâng cao nhận thức và phổ cập kỹ năng AI trong xã hội.

Định hướng đến năm 2035, Việt Nam phấn đấu hình thành hệ sinh thái nhân lực AI hiện đại, bền vững, có khả năng thích ứng với sự phát triển công nghệ và hội nhập quốc tế; trở thành quốc gia có năng lực phát triển nhân lực AI thuộc nhóm hàng đầu trong khu vực.

Đào tạo 50.000 nhân lực phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn

Song song với phát triển nhân lực AI, Việt Nam đang triển khai Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn theo Quyết định số 1017/QĐ-TTg. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo, phát triển đội ngũ nhân lực có chất lượng, tập trung vào công đoạn thiết kế vi mạch bán dẫn, đóng gói và kiểm thử vi mạch bán dẫn; từng bước nắm bắt công nghệ trong công đoạn sản xuất bán dẫn.

Theo đó, Việt Nam phấn đấu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực có trình độ từ đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn, trong đó có ít nhất 42.000 kỹ sư, cử nhân; ít nhất 7.500 học viên thạc sĩ và 500 nghiên cứu sinh.

Việt Nam đang triển khai Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn theo Quyết định số 1017/QĐ-TTg, đặt mục tiêu đào tạo chuyên sâu về công nghiệp bán dẫn cho 1.300 giảng viên Việt Nam đang giảng dạy tại các viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học, cơ sở hỗ trợ đào tạo và doanh nghiệp. (Nguồn: baochinhphu.vn)

Việt Nam đang triển khai Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn theo Quyết định số 1017/QĐ-TTg, đặt mục tiêu đào tạo chuyên sâu về công nghiệp bán dẫn cho 1.300 giảng viên Việt Nam đang giảng dạy tại các viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học, cơ sở hỗ trợ đào tạo và doanh nghiệp. (Nguồn: baochinhphu.vn)

Về cơ cấu chuyên môn, Chương trình đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 15.000 nhân lực trong công đoạn thiết kế và ít nhất 35.000 nhân lực trong công đoạn sản xuất, đóng gói, kiểm thử và các công đoạn khác của ngành công nghiệp bán dẫn. Đặc biệt, Chương trình xác định mục tiêu đào tạo ít nhất 5.000 nhân lực có chuyên môn sâu về trí tuệ nhân tạo phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn.

Cùng với đào tạo nhân lực chuyên môn, Chương trình đặt mục tiêu đào tạo chuyên sâu về công nghiệp bán dẫn cho 1.300 giảng viên Việt Nam đang giảng dạy tại các viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học, cơ sở hỗ trợ đào tạo và doanh nghiệp.

Để nâng cao năng lực đào tạo, nghiên cứu và thực hành, Chương trình đề ra mục tiêu hỗ trợ đầu tư hình thành, nâng cấp và hiện đại hóa bốn phòng thí nghiệm bán dẫn dùng chung cấp quốc gia tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Đà Nẵng. Đồng thời, hỗ trợ phát triển các phòng thí nghiệm bán dẫn cấp cơ sở tại khoảng 18 cơ sở giáo dục đại học công lập ở ba miền Bắc, Trung và Nam, căn cứ khả năng cân đối ngân sách nhà nước.

Để đạt được các mục tiêu trên, Quyết định số 1017/QĐ-TTg xác định bảy nhóm nhiệm vụ, giải pháp, bao gồm hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù; đầu tư hạ tầng, cơ sở vật chất và công nghệ phục vụ đào tạo; tổ chức đào tạo; huy động và đa dạng hóa nguồn lực; xây dựng hệ sinh thái, tạo đầu ra cho nguồn nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp; nghiên cứu, phát triển; cùng các nhiệm vụ hỗ trợ khác.

Trong đó, Chương trình chú trọng thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, phát triển các chương trình đào tạo đạt tiêu chuẩn quốc tế, tăng cường đào tạo chuyển đổi và đào tạo trình độ sau đại học, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ bán dẫn.

Đáng chú ý, Chương trình đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng các cơ chế, chính sách nhằm thu hút nhân tài trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế trong lĩnh vực bán dẫn, AI đến làm việc tại Việt Nam. Các định hướng chính sách được đề cập bao gồm cơ chế lương, thưởng cạnh tranh; ưu đãi thuế thu nhập cá nhân; hỗ trợ thị thực lao động dài hạn; và hỗ trợ điều kiện giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội, nơi lưu trú cho thân nhân của nhân lực trình độ cao, giảng viên và chuyên gia cao cấp.

Đây là các nội dung nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện chính sách được xác định trong Chương trình. Việc áp dụng những chế độ cụ thể thực hiện theo các quy định pháp luật có liên quan.

Định hướng đến năm 2050, Việt Nam phấn đấu đáp ứng đủ nhu cầu về số lượng và chất lượng nguồn nhân lực bán dẫn trong tất cả các công đoạn của chuỗi giá trị, đồng thời phát triển năng lực đào tạo nhân lực chất lượng cao tại các cơ sở giáo dục đại học trong nước.

Gắn phát triển nhân lực với nhu cầu của các ngành công nghệ chiến lược

Mặc dù có phạm vi và đối tượng đào tạo khác nhau, hai chương trình đều hướng đến phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghệ chiến lược của Việt Nam.

Trong đó, Chương trình quốc gia phát triển nhân lực AI có phạm vi rộng, từ phổ cập kỹ năng cho người học, người lao động đến đào tạo chuyên gia công nghệ lõi và phát triển năng lực ứng dụng AI theo ngành, lĩnh vực. Trong khi đó, Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn tập trung đào tạo đội ngũ nhân lực phục vụ các công đoạn của chuỗi giá trị bán dẫn, đặc biệt là thiết kế vi mạch, sản xuất, đóng gói và kiểm thử.

Mối liên hệ giữa hai lĩnh vực được thể hiện cụ thể trong Quyết định số 1017/QĐ-TTg thông qua mục tiêu đào tạo ít nhất 5.000 nhân lực có chuyên môn sâu về AI phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn. Đây là một trong những nội dung cho thấy yêu cầu phát triển nguồn nhân lực có kiến thức, kỹ năng liên ngành để đáp ứng nhu cầu của công nghiệp bán dẫn.

Các chương trình sẽ góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp công nghệ số và tăng cường khả năng tham gia của Việt Nam vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. (Nguồn: VnEconomy)

Các chương trình sẽ góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp công nghệ số và tăng cường khả năng tham gia của Việt Nam vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. (Nguồn: VnEconomy)

Cả hai chương trình đều chú trọng phát triển hệ thống cơ sở đào tạo, đội ngũ giảng viên, chuyên gia, hạ tầng nghiên cứu và thực hành; thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Đồng thời, hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia và tiếp cận các chương trình đào tạo, công nghệ tiên tiến được xác định là những nội dung quan trọng trong quá trình phát triển nguồn nhân lực.

Với các mục tiêu cụ thể đến năm 2030 cùng định hướng dài hạn đến năm 2035 đối với AI và năm 2050 đối với bán dẫn, hai chương trình tạo cơ sở để tổ chức các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Việc thực hiện các nhiệm vụ đã được phê duyệt, gắn kết đào tạo với nghiên cứu, ứng dụng và nhu cầu sử dụng nhân lực của doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng lực công nghệ, thúc đẩy phát triển công nghiệp công nghệ số và tăng cường khả năng tham gia của Việt Nam vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Long Giang

Nguồn TG&VN: https://baoquocte.vn/phat-trien-nguon-nhan-luc-tri-tue-nhan-tao-va-ban-dan-nen-tang-cho-cac-nganh-cong-nghe-chien-luoc-472185.html