Phát triển thực chất hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo

Sản phẩm công nghệ của doanh nghiệp được giới thiệu tại hội nghị Khoa học và Triển lãm quốc tế về Điều khiển và Tự động hóa lần thứ 8. (Ảnh: HỘI TỰ ĐỘNG HÓA)

Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 do Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới công bố vừa qua cho thấy, Việt Nam được xếp hạng 43/139 quốc gia, nền kinh tế, tăng 1 bậc so với năm 2025.

Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu năm 2026 của Tổ chức StartupBlink ghi nhận, năm 2025, Việt Nam bứt phá mạnh mẽ khi tăng 5 bậc, lên vị trí thứ 50 toàn cầu, thứ hạng cao nhất của Việt Nam từ khi bảng xếp hạng này bắt đầu. Về vốn đầu tư, năm 2025, vốn đầu tư mạo hiểm vào Việt Nam đạt 509 triệu USD với 103 thương vụ, tăng 28% so với năm 2024.

Theo đánh giá của Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam đã cải thiện rõ rệt về quy mô, chất lượng và vị thế trong khu vực cũng như trên thế giới. Hệ thống các chủ thể trong hệ sinh thái từng bước được hình thành tương đối đầy đủ. Nhiều chương trình hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo được triển khai ở cấp trung ương và địa phương, góp phần thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, thương mại hóa công nghệ, kết nối đầu tư và phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Trên nền tảng đó, yêu cầu đặt ra trong thời gian tới là phát triển hệ sinh thái theo chiều sâu, chú trọng hơn đến chất lượng và hiệu quả thực chất. Trong đó, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, Nghị định 264/2025/NĐ-CP quy định về Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và quỹ đầu tư mạo hiểm của địa phương, Chương trình quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026-2035… là nền tảng quan trọng để thực hiện mục tiêu này.

Theo các chuyên gia, Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo (Chiến lược) là tuyên ngôn của Chính phủ về việc hình thành, phát triển một quốc gia khởi nghiệp. Chiến lược đánh dấu giai đoạn khởi nghiệp sáng tạo chuyển từ một nhóm đối tượng cụ thể sang thành hoạt động của đông đảo người dân, tổ chức và nhấn mạnh vào việc khai thác, ứng dụng công nghệ để khởi nghiệp.

Chiến lược nhấn mạnh tinh thần khởi nghiệp sáng tạo toàn dân, mọi công dân đều có khát vọng và có thể khởi nghiệp với sự sáng tạo trong mọi lĩnh vực dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Việc mở rộng cơ hội khởi nghiệp cho mỗi cá nhân đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế phù hợp mô hình tổ chức kinh doanh mới là “doanh nghiệp một người”. Ông Nguyễn Hoàng Long, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty TNHH Tree Otek cho rằng, để mô hình này có thể trở thành động lực mới của tăng trưởng kinh tế, Nhà nước cần nghiên cứu, thí điểm, có khung pháp lý để hoạt động, bởi khung pháp lý hiện nay được thiết kế cho doanh nghiệp nhiều người. Cùng với đó, cần đơn giản cơ chế thuế, kế toán để tạo thuận lợi cho mô hình này phát triển.

Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp cho rằng, chiều sâu của quốc gia khởi nghiệp sáng tạo nằm ở khả năng nuôi dưỡng sáng kiến và tạo cơ hội để sáng kiến đó trưởng thành. Do vậy, Nhà nước cần có chính sách khơi thông nguồn vốn, phát triển mạnh mẽ thị trường vốn đầu tư mạo hiểm, hình thành các quỹ đầu tư từ cấp quốc gia đến địa phương, quỹ của doanh nghiệp và trường đại học.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng thừa nhận, hiện vẫn chưa thu hút được nguồn vốn đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp sáng tạo. Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Edward Lim, chuyên gia về khởi nghiệp của Đại học Quốc gia Singapore (NUS) khuyến nghị, Việt Nam cần sử dụng nguồn vốn công như một chất xúc tác quan trọng, giúp giảm rủi ro ở giai đoạn đầu của start-up và được gắn với những cột mốc rõ ràng.

Ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, đơn vị này đang nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và các quỹ đầu tư mạo hiểm tại địa phương, nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực, phát triển sản phẩm, thương mại hóa công nghệ và mở rộng thị trường.

Các thiết chế đầu tư này được định hướng hoạt động theo nguyên tắc chuyên nghiệp, minh bạch, có cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp; ưu tiên doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có nền tảng công nghệ, mô hình kinh doanh rõ ràng, khả năng tăng trưởng và tiềm năng tham gia chuỗi giá trị trong nước, quốc tế. Bộ tiếp tục phối hợp, hướng dẫn các địa phương nghiên cứu thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm địa phương phù hợp điều kiện, thế mạnh và khả năng cân đối nguồn lực.

Đáng chú ý, Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia đang được Bộ triển khai thành lập, dự tính đi vào vận hành cuối tháng 12/2026. Với vai trò vốn mồi, Quỹ này hướng tới huy động nguồn lực tư nhân trong và ngoài nước cùng đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Bộ Khoa học và Công nghệ đang phối hợp Bộ Tài chính xây dựng dự thảo Nghị định quy định về tổ chức thị trường chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, qua đó mở thêm kênh huy động vốn cho doanh nghiệp.