Phát triển toàn diện học sinh từ những bài học văn hóa Mường

Trường THCS Mường Bi đưa văn hóa truyền thống vào học đường.

Tiếng nói, trang phục, tiếng chiêng và những câu chuyện trong gia đình là chất liệu gần gũi để học sinh tìm hiểu quê hương. Tại Trường THCS Mường Bi, tỉnh Phú Thọ, những giá trị ấy được kết nối với bài học và trải nghiệm, mở thêm cơ hội học tập từ đời sống cộng đồng.

Học từ văn hóa quê hương

Trong những ngày hội của Trường THCS Mường Bi, bên cạnh màu áo trắng học trò còn có sắc áo truyền thống của nữ sinh Mường. Những làn điệu dân gian, tiếng cồng chiêng hay câu chuyện về hoa văn trên váy áo được nhà trường đưa vào hoạt động giáo dục, giúp học sinh hiểu hơn về nơi mình sinh ra và lớn lên.

Cô Hoàng Thị Thu Hương, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, giáo dục ý thức bảo tồn bản sắc văn hóa được triển khai bằng nhiều hình thức. Giáo viên lựa chọn nội dung phù hợp để lồng ghép trong Ngữ văn, Lịch sử, Âm nhạc, đồng thời mở rộng việc học qua ngoại khóa, câu lạc bộ và giao lưu với nghệ nhân.

“Những nét đặc sắc của văn hóa Mường đã được giáo viên lựa chọn để lồng ghép phù hợp trong một số môn học và hoạt động giáo dục. Từ kiến thức trên lớp, học sinh được mở rộng trải nghiệm thông qua các ngày hội tìm hiểu, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc”, cô Hương chia sẻ.

Các bài học về văn hoá địa phương được giáo viên khéo léo lồng ghép trong các tiết học thường ngày.

Cách tổ chức ấy tạo điều kiện để kiến thức gắn với những điều học sinh có thể quan sát, tìm hiểu ngay trong đời sống. Một bộ trang phục trở thành điểm khởi đầu cho câu chuyện về hoa văn, cách sử dụng và những nét sinh hoạt của người Mường. Khi được giáo viên giải thích, những hình ảnh quen thuộc có thêm ý nghĩa, khơi gợi nhu cầu khám phá của các em.

Để học sinh có điều kiện tham gia, nhà trường phối hợp với phụ huynh chuẩn bị trang phục truyền thống trong các ngày lễ, hoạt động lớn hoặc dịp gắn với văn hóa địa phương. Sự đồng hành của gia đình góp phần tạo nên không gian học đường gần gũi với cộng đồng, đồng thời giúp việc giáo dục văn hóa được tiếp nối giữa trường học và mái nhà.

Bên cạnh tìm hiểu trang phục, học sinh được tiếp cận dân ca, điệu múa và nhạc cụ truyền thống thông qua các hoạt động có nghệ nhân tham gia truyền dạy. Những người am hiểu văn hóa địa phương mang đến câu chuyện, kinh nghiệm và cách thực hành được tích lũy trong đời sống. Qua giao lưu, các em có thêm cơ hội lắng nghe, đặt câu hỏi và tìm hiểu những điều sách vở khó chuyển tải đầy đủ.

“Chúng tôi muốn các em không chỉ được nghe nói về văn hóa Mường mà còn được trực tiếp nhìn thấy, mặc trang phục, nghe tiếng chiêng và tham gia vào những hoạt động văn hóa của chính quê hương mình”, cô Hương nói.

Từ góc độ giáo dục, những trải nghiệm này mở ra nhiều cơ hội rèn luyện. Hoạt động tập thể đòi hỏi học sinh giao tiếp, phối hợp; việc tìm hiểu một nét văn hóa khuyến khích quan sát, đặt câu hỏi và trình bày điều đã biết. Sự hướng dẫn của giáo viên giúp kết nối từng hoạt động với mục tiêu học tập, bồi dưỡng tình yêu quê hương và ý thức tôn trọng những giá trị của cộng đồng.

Để cơ hội ấy được duy trì, nội dung văn hóa cần có vị trí trong kế hoạch giáo dục và sinh hoạt chuyên môn. Đây cũng là yêu cầu đặt ra khi Trường THCS Mường Bi vận hành với nhiều cơ sở, học sinh học tập tại những địa điểm khác nhau.

Nối dài trải nghiệm ở các điểm trường

Năm học 2026–2027, Trường THCS Mường Bi bước vào mô hình mới trên cơ sở tách, tổ chức lại khối THCS của các trường TH&THCS Phong Phú, Phú Cường, Mỹ Hòa và Địch Giáo. Trụ sở chính đặt tại cơ sở THCS Phong Phú; trường có hai phân hiệu tại Phú Cường, Địch Giáo và một điểm trường tại Mỹ Hòa.

Hoạt động dạy học và tổ chức đội ngũ đã cơ bản ổn định, song các cơ sở phân tán trên địa bàn rộng đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ hơn. Cùng với duy trì chuyên môn, nhà trường cần tính đến điều kiện tổ chức ngoại khóa, trải nghiệm để học sinh ở phân hiệu, điểm trường đều có cơ hội tham gia.

Trang phục truyền thống dân tộc Mường đã trở thành điều thân quen đối với các em học sinh Trường Tiểu học Mường Bi (Phú Thọ).

Với giáo dục văn hóa, vấn đề đặt ra là duy trì những hoạt động phù hợp ở từng nơi, đồng thời kết nối được giáo viên, phụ huynh và người am hiểu di sản. Một chương trình được tổ chức tại trường chính cần đi cùng sự quan tâm tới khả năng tiếp cận của học sinh ở các cơ sở khác. Điều đó đòi hỏi việc lựa chọn nội dung, bố trí thời gian và huy động nguồn lực sát với thực tế.

Định hướng thành lập, duy trì các câu lạc bộ gắn với bảo tồn văn hóa cũng xuất phát từ nhu cầu tạo môi trường trải nghiệm thường xuyên. Qua đó, học sinh có thêm không gian tìm hiểu tiếng Mường, hoa văn, cồng chiêng và tri thức dân gian. Giáo viên giữ vai trò lựa chọn nội dung, hướng dẫn hoạt động và kết nối sự hỗ trợ từ cộng đồng.

Tại địa phương, gìn giữ văn hóa Mường được đặt trong mối liên hệ với giáo dục thế hệ trẻ. Ông Lê Chí Huyên, Chủ tịch UBND xã Mường Bi, cho biết trường học là môi trường quan trọng để học sinh tiếp nhận, hiểu và tiếp nối những giá trị của cha ông.

“Trong bối cảnh mô hình quản lý mới đi vào vận hành, trách nhiệm gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống càng được đặt ra rõ hơn”, ông Lê Chí Huyên chia sẻ.

Xã Mường Bi có Khu bảo tồn không gian văn hóa dân tộc Mường tại xóm Lũy Ải. Hoạt động bảo tồn tập trung vào tiếng nói, trang phục, kiến trúc nhà ở, nếp sinh hoạt và các loại hình di sản phi vật thể. Đây là nguồn lực văn hóa tại chỗ để địa phương và nhà trường nghiên cứu lựa chọn nội dung giáo dục phù hợp.

Sự kết nối giữa trường học, gia đình và cộng đồng vì thế có ý nghĩa trong cả lựa chọn nội dung lẫn tổ chức trải nghiệm. Giáo viên đưa yêu cầu giáo dục vào hoạt động, nghệ nhân trao truyền hiểu biết, phụ huynh tạo điều kiện để con em tham gia. Mỗi bên góp một phần để những bài học về quê hương được nuôi dưỡng thường xuyên.

Khi được tìm hiểu, thực hành và chia sẻ điều đã học, học sinh có thêm cơ hội phát triển năng lực, đồng thời hiểu trách nhiệm của mình với cộng đồng. Duy trì những cơ hội ấy tại trường chính, phân hiệu và điểm trường sẽ giúp các bài học văn hóa Mường góp phần thiết thực vào quá trình trưởng thành của các em.