Phát triển vùng trồng thạch đen gắn với thị trường

Tín hiệu tích cực từ vùng trồng

Sau hơn 20 năm trồng thạch đen, năm nay, bà Triệu Thị Hoa, xóm Nà Pò, xã Canh Tân phấn khởi khi cây sinh trưởng tốt, năng suất tăng. Gia đình bà trồng 3.500 m², đến thời điểm thu hoạch, thân cây dài, nhiều nhánh. Bà Hoa chia sẻ: Năm nay vừa được mùa, vừa được giá nên bà con phấn khởi. Cùng thời gian trồng nhưng năm nay cây dài hơn nhiều, gần gấp đôi. Nếu năm trước 1.000 m² thu khoảng 500 kg thì năm nay đạt trên 600 kg.

Xóm Nà Pò hiện có 80 hộ trồng thạch đen với tổng diện tích 45 ha, trong đó 30 ha trên đất rẫy, 15 ha trên đất ruộng. Theo Trưởng xóm Nà Pò Nông Văn Hiệp, thời tiết năm nay thuận lợi, cây sinh trưởng tốt; đầu vụ giá bán khoảng 40.000 - 45.000 đồng/kg. Từ kết quả sản xuất, xóm tiếp tục định hướng tăng diện tích trên những khu vực phù hợp, tập trung thêm ở đất ruộng. Quy mô 45 ha cho thấy cây thạch đã hình thành vùng sản xuất hàng hóa tương đối tập trung tại Nà Pò. Năng suất tăng, giá đầu vụ khá tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ duy trì sản xuất.

Tại xã Kim Đồng, gần 30 ha thạch đen tập trung ở một số xóm có điều kiện phù hợp. Riêng xóm Nà Vai có trên 10 ha. Một phần được trồng xen trên đất rừng sản xuất khi cây rừng còn nhỏ nên diện tích có thể thay đổi khi cây rừng phát triển, khép tán. Cùng với quy mô vùng trồng, chất lượng nguyên liệu là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến giá trị hàng hóa. Một số hộ duy trì cách chăm sóc chủ yếu bằng phân chuồng, phân hữu cơ, làm cỏ thủ công. Sau thu hoạch, cây được phơi khô, thường xuyên đảo, loại bỏ cỏ và tạp chất trước khi bán. Gia đình chị Hoàng Thị Nơi, xóm Nà Vai có khoảng 1.000 m² trồng cây thạch, mỗi vụ thu khoảng 1 tấn thạch khô. Gia đình chủ yếu sử dụng phân chuồng, phân hữu cơ, không sử dụng thuốc trừ sâu trên diện tích trồng. Thời điểm ghi nhận, giá thu mua dao động 50.000 - 70.000 đồng/kg.

Giá bán khá đang đem lại nguồn thu cho các hộ trồng, song mức giá giữa các vụ có sự biến động. Tại xã Kim Đồng, đầu vụ năm trước có thời điểm giá khoảng 18.000 đồng/kg; đầu vụ năm nay đạt khoảng 40.000 - 60.000 đồng/kg. Tại xã Canh Tân, vào đầu vụ có mức giá khoảng 40.000 - 45.000 đồng/kg. Diễn biến trên cho thấy việc mở rộng vùng trồng cần gắn với khả năng thu mua và tiêu thụ, hạn chế tình trạng sản lượng tăng nhanh hơn nhu cầu thị trường.

Người dân xóm Nà Pò, xã Canh Tân thu hoạch thạch đen.

Tăng liên kết từ vùng nguyên liệu

Tại thôn Nà Luông, xã Kim Đồng, gia đình bà Triệu Thị Thanh là một trong những đầu mối tham gia nhiều khâu từ cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật đến thu mua thạch khô. Những hộ mới trồng được hỗ trợ kỹ thuật; hộ khó khăn có thể nhận giống trước. Sau thu hoạch, gia đình thu mua nguyên liệu để cung cấp cho các cơ sở chế biến trong tỉnh và tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành. Mỗi vụ có trên 12 tấn thạch khô được tập kết tại đây. Bà Thanh cho biết: Gia đình tôi cung cấp cây giống thạch đen cho người dân. Những hộ chưa biết trồng sẽ cho người đến tận nơi hướng dẫn. Ai khó khăn thì cung cấp giống trước, khi khô thì thu hoạch. Tuy nhiên, khả năng thu mua có giới hạn, không thể bao tiêu hết.

Thực tế cho thấy vùng nguyên liệu có đầu mối thu gom nhưng mối liên kết chưa bao phủ toàn bộ sản lượng. Khi diện tích được mở rộng, việc tăng số lượng và năng lực của các cơ sở thu mua, chế biến có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng tiêu thụ nguyên liệu. Giá cả cũng chịu tác động của thị trường.

Theo định hướng đến năm 2030, 3 xã Kim Đồng, Quảng Uyên, Bế Văn Đàn nằm trong vùng nguyên liệu thạch đen khoảng 200 ha, gắn sản xuất với liên kết tiêu thụ. Việc hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn hơn đặt ra yêu cầu tổ chức sản xuất đồng bộ từ kỹ thuật canh tác, chất lượng nguyên liệu đến sơ chế và tiêu thụ. Ở khâu sản xuất, chất lượng cần được kiểm soát ngay từ chăm sóc, sử dụng phân bón, thu hoạch đến phơi, bảo quản.  

Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Kim Đồng Hoàng Minh Hạnh, Hội tuyên truyền, hướng dẫn hội viên quy trình, kỹ thuật trồng, sử dụng phân bón bảo đảm an toàn, chăm sóc đúng thời điểm; phối hợp kết nối với hợp tác xã, cơ sở thu mua, tăng liên kết giữa người trồng và đầu mối tiêu thụ.

Cùng với hướng dẫn kỹ thuật, việc củng cố liên kết từ vùng trồng đến cơ sở thu mua, chế biến là yêu cầu cần thiết khi sản lượng hàng hóa tăng. Các đầu mối tham gia từ đầu vụ sẽ tạo điều kiện để người trồng nắm nhu cầu thị trường, chủ động hơn về quy mô sản xuất; cơ sở thu mua cũng có nguồn nguyên liệu phù hợp với yêu cầu chế biến.