Phép thử quản trị của EVN

Tham vọng lớn

Mục tiêu lọt nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới đang được Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cụ thể hóa trong đề án tái cơ cấu EVN giai đoạn 2026–2030, với trọng tâm là mở rộng quy mô, nâng cao năng lực quản trị và bảo đảm nguồn lực đầu tư cho hệ thống điện.

EVN phải tiếp tục đầu tư nguồn điện, mở rộng lưới truyền tải và phân phối, đồng thời nâng cao hiệu quả vận hành và khả năng huy động vốn. Ảnh: Hoàng Anh.

Trong báo cáo công tác 6 tháng đầu năm 2026, Hội đồng thành viên EVN cho biết đã chỉ đạo tập đoàn báo cáo Bộ Tài chính về việc đăng ký vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, đồng thời phối hợp với Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược xây dựng đề án tái cấu trúc phù hợp với thị trường điện cạnh tranh.

Ngày 23/2/2026, EVN đã có văn bản báo cáo Bộ Tài chính về mục tiêu này, thực hiện định hướng tại Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu có từ một đến ba doanh nghiệp nhà nước thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.

Theo thông tin EVN công bố, doanh thu năm 2025 của tập đoàn đạt khoảng 645.000 tỷ đồng. Trong hồ sơ đề nghị phê duyệt đề án tái cơ cấu, EVN đặt mục tiêu tăng trưởng điện thương phẩm hoặc doanh thu hằng năm trên 10%. Tổng mức vốn đầu tư xây dựng dự kiến giai đoạn 2026–2030 khoảng 830.000 tỷ đồng. Tập đoàn cũng đặt mục tiêu giảm tỷ lệ điện dùng cho truyền tải và phân phối xuống 5,8% vào năm 2030.

Để thực hiện các mục tiêu này, EVN phải tiếp tục đầu tư nguồn điện, mở rộng lưới truyền tải và phân phối, đồng thời nâng cao hiệu quả vận hành và khả năng huy động vốn.

Trong lĩnh vực nhiệt điện LNG, EVN đang hoàn thiện hồ sơ nghiên cứu khả thi nhà máy nhiệt điện LNG Quảng Trạch III, đồng thời làm việc với đối tác cung cấp khí để bảo đảm nhiên liệu cho quá trình chạy thử và vận hành Quảng Trạch II, III. Nhà máy LNG Quảng Trạch II đã ký hợp đồng EPC tháng 2/2026, với mục tiêu phát điện năm 2030.

Ở lĩnh vực điện hạt nhân, Việt Nam đã ký hiệp định liên Chính phủ với Liên bang Nga về xây dựng nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 ngày 23/3/2026. Công tác điều chỉnh chủ trương đầu tư, cập nhật nghiên cứu khả thi và đàm phán các hợp đồng liên quan vẫn đang được triển khai.

EVN cũng đang chuẩn bị các dự án thủy điện mở rộng, thủy điện tích năng và điện gió ngoài khơi.

Trong nửa đầu năm, tập đoàn và các đơn vị đã khởi công 66 công trình lưới điện, gồm một công trình 500kV, 12 công trình 220kV và 53 công trình 110kV; đóng điện 80 công trình, gồm hai công trình 500kV, chín công trình 220kV và 69 công trình 110kV. Số công trình khởi công và đóng điện lần lượt bằng 44% và 57% kế hoạch 6 tháng đầu năm.

Khối lượng đầu tư lớn đặt ra yêu cầu triển khai đồng bộ các dự án nguồn và lưới điện. Cùng với việc mở rộng năng lực cung ứng điện, EVN còn phải tổ chức lại các đơn vị thành viên, rà soát cơ cấu vốn tại các tổng công ty phát điện và phân định rõ hơn chức năng của từng khâu trong chuỗi điện lực.

Tái cơ cấu EVN thế nào?

Hội đồng thành viên EVN yêu cầu các đơn vị tiết kiệm 10% chi phí định mức và 10% chi phí sửa chữa lớn. Tập đoàn cũng đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu dưới ba lần, hệ số thanh toán ngắn hạn trên một lần, đồng thời tăng cường quản lý dòng tiền để tối ưu chi phí.

Theo báo cáo tài chính năm 2025 được Bộ Tài chính thông tin, lợi nhuận sau thuế hợp nhất toàn EVN đạt 51.881 tỷ đồng. Trong khi đó, báo cáo riêng của công ty mẹ ghi nhận lợi nhuận sau thuế 39.762 tỷ đồng và lỗ lũy kế 5.611 tỷ đồng đến cuối năm. Khoản lỗ lũy kế này thuộc công ty mẹ, không phải số liệu hợp nhất toàn tập đoàn.

EVN ký kết hợp đồng cho vay dự án thành phần 1 thuộc nhà máy nhiệt điện LNG Quảng Trạch II với liên danh bốn ngân hàng thương mại nhà nước. Ảnh: baochinhphu.vn

Với kế hoạch đầu tư 830.000 tỷ đồng, khả năng tạo dòng tiền, kiểm soát nghĩa vụ tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động của từng đơn vị sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn lực triển khai dự án. Đây cũng là một trong những vấn đề được đặt ra trong quá trình thẩm định đề án tái cơ cấu EVN.

Trong tờ trình, Bộ Tài chính đánh giá mô hình công ty mẹ – công ty con của EVN hiện hoạt động ổn định, bộ máy quản lý đã được sắp xếp, tinh gọn, quyền hạn và trách nhiệm giữa tập đoàn với các đơn vị thành viên từng bước được phân định rõ. Tuy nhiên, quá trình tái cơ cấu vẫn còn những vướng mắc, trong đó có việc cổ phần hóa các tổng công ty phát điện và hoàn thiện mô hình tổ chức phù hợp với các cấp độ phát triển của thị trường điện.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính cho rằng mô hình hoạt động hiện nay của Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) đã bảo đảm tính độc lập, đáp ứng yêu cầu của thị trường điện, không phát sinh xung đột lợi ích giữa các bên mua, bán điện và không có sự phân biệt đối xử giữa các nhà máy điện của EVN với nhà máy của các chủ đầu tư khác.

Trong khi đó, Bộ Công thương đề nghị tách EVNNPT khỏi EVN, còn phương án do EVN xây dựng trước mắt vẫn duy trì đơn vị này trong tập đoàn.

Với khâu phân phối và bán lẻ điện, Bộ Tài chính cũng chỉ ra rằng các tổng công ty điện lực mới tách bạch chi phí kế toán giữa hai hoạt động, chưa tách bạch về tổ chức bộ máy và hạch toán riêng các bộ phận phân phối, bán lẻ điện. Đây là một trong những nội dung cần tiếp tục xử lý để đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Bộ Công thương yêu cầu đề án phải phù hợp với định hướng tái cơ cấu ngành điện và lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh. Theo cơ quan này, việc tổ chức lại cần tính đến sự phân định giữa các khâu phát điện, truyền tải, phân phối và bán lẻ điện.

Đối với khâu phát điện, Bộ Công thương đề nghị nghiên cứu phương án thành lập Tổng công ty Phát điện chiến lược quốc gia theo định hướng của đề án tái cơ cấu ngành điện. Lộ trình thực hiện cần phù hợp với sự phát triển của thị trường, đồng thời không ảnh hưởng đến phương án thu xếp tài chính cho dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1.

Trong phương án do EVN xây dựng, tập đoàn tiếp tục nắm giữ 100% vốn tại Tổng công ty Phát điện 1, đồng thời duy trì tỷ lệ sở hữu trên 50% tại Tổng công ty Phát điện 2 và Tổng công ty Phát điện 3. Với hai tổng công ty sau, EVN dự kiến giảm tỷ lệ vốn góp trong giai đoạn 2026–2030 nhưng vẫn giữ quyền chi phối.

Về phương án này, Bộ Tư pháp đề nghị EVN làm rõ căn cứ xác định tỷ lệ vốn cần nắm giữ tại từng doanh nghiệp, gắn với tiêu chí phân loại doanh nghiệp và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng. Cơ quan này cũng lưu ý việc duy trì quyền chi phối cần đi cùng cơ chế hoạt động theo nguyên tắc thị trường, minh bạch chi phí và giao dịch với EVN, tránh tạo lợi thế không phù hợp so với các doanh nghiệp phát điện khác.

Bộ Tư pháp đồng thời đề nghị làm rõ cơ sở duy trì một số nhà máy điện trực thuộc EVN, xét đến yêu cầu quyết toán, thu xếp vốn, bảo đảm nhiên liệu và triển khai các dự án nguồn điện lớn.

Ở khâu truyền tải, Bộ Công thương đề nghị thực hiện định hướng tách Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) khỏi EVN. Trong khi đó, phương án của EVN đề nghị trước mắt tiếp tục duy trì EVNNPT trong tập đoàn, nghiên cứu các vướng mắc trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Sự khác biệt này cho thấy việc tái cơ cấu phải giải quyết đồng thời yêu cầu phát triển thị trường điện cạnh tranh và nhu cầu duy trì nguồn lực đầu tư cho hạ tầng truyền tải. Dù lựa chọn mô hình nào, việc phân định trách nhiệm quản lý lưới điện, huy động vốn và bảo đảm vận hành hệ thống vẫn là những vấn đề cần được làm rõ.

Đối với phân phối và bán lẻ điện, Bộ Tư pháp đề nghị làm rõ điều kiện tài chính, chi phí, dữ liệu và cơ chế giao dịch giữa các đơn vị. Việc mở rộng thị trường bán lẻ cũng cần bảo đảm các doanh nghiệp ngoài EVN được tiếp cận lưới điện bình đẳng, minh bạch.

Các ý kiến thẩm định cho thấy đề án tái cơ cấu EVN không chỉ là việc sắp xếp bộ máy hay điều chỉnh tỷ lệ sở hữu tại các đơn vị thành viên. Quá trình này còn liên quan đến cách phân định chức năng, trách nhiệm và chi phí giữa các khâu của ngành điện khi thị trường cạnh tranh phát triển.

Mục tiêu Top 500 vì vậy đặt EVN trước yêu cầu tăng quy mô đi cùng cải thiện hiệu quả sử dụng vốn. Với kế hoạch đầu tư 830.000 tỷ đồng trong 5 năm, khả năng huy động nguồn lực, kiểm soát chi phí và giải quyết các vấn đề về mô hình tổ chức sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định kết quả tái cơ cấu giai đoạn 2026–2030.