Phía Bắc Thái Nguyên rộng cửa chào đón nhà đầu tư (Bài 4)

Bài 4: Đánh thức giá trị du lịch xanh

Sở hữu hệ sinh thái tự nhiên đặc sắc, cảnh quan còn giữ được nhiều nét nguyên bản cùng chiều sâu văn hóa bản địa, khu vực phía Bắc Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội mở rộng dư địa phát triển du lịch.

Từ những lợi thế sẵn có, các địa phương trong vùng từng bước định hình sản phẩm du lịch theo hướng nâng cao chất lượng trải nghiệm, gia tăng giá trị dịch vụ và mở rộng cơ hội phát triển sinh kế cho người dân. Đây sẽ là một trong những động lực quan trọng góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong thời gian tới.

Với lợi thế về cảnh quan tự nhiên và hệ sinh thái đặc sắc, hồ Ba Bể được định hướng phát triển du lịch theo hướng xanh, gắn bảo tồn tài nguyên với nâng cao giá trị dịch vụ và phát huy bản sắc văn hóa địa phương.

Ba Bể - không gian du lịch sinh thái đặc trưng

Giữa không gian núi rừng phía Bắc Thái Nguyên, hồ Ba Bể từ lâu đã là điểm nhấn nổi bật về cảnh quan và sinh thái. Tuy nhiên, giá trị của vùng đất này không dừng ở một thắng cảnh tự nhiên hay một điểm đến nghỉ dưỡng ngắn ngày. Với hệ sinh thái đa dạng, bản sắc văn hóa đặc trưng cùng không gian phát triển còn rộng mở, Ba Bể đang đứng trước cơ hội hình thành những sản phẩm du lịch có giá trị cao hơn.

Với diện tích mặt nước gần 500ha, được bao quanh bởi hệ thống rừng tự nhiên chiếm khoảng 80% diện tích khu vực, hồ Ba Bể tạo nên một không gian sinh thái hiếm có ở vùng trung du và miền núi phía Bắc. Cảnh quan mặt nước đan xen núi đá vôi, hệ động thực vật phong phú cùng khí hậu mát mẻ quanh năm tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình nghỉ dưỡng sinh thái, trải nghiệm thiên nhiên và du lịch chăm sóc sức khỏe.

Vào mùa lúa chín, những thửa ruộng bậc thang ở xã Đồng Phúc tạo nên bức tranh đặc trưng của vùng cao, góp phần mở rộng không gian phát triển du lịch sinh thái và trải nghiệm cộng đồng.

Bên cạnh tài nguyên tự nhiên, khu vực này còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa của đồng bào Tày, Dao, Mông. Những nếp nhà sàn truyền thống, làn điệu Then, tiếng đàn Tính, lễ hội Lồng Tồng, nghề dệt thủ công và đời sống cộng đồng gắn với thiên nhiên tạo nên những trải nghiệm mang đậm bản sắc địa phương. Đây cũng là những yếu tố ngày càng được du khách tìm kiếm trong xu hướng du lịch hiện đại.

Trong chuyến tham quan cùng gia đình, anh Julien, du khách đến từ Pháp, chia sẻ: “Điều để lại ấn tượng nhất với tôi không chỉ là vẻ đẹp của hồ nước hay núi rừng mà còn là cảm giác được hòa vào đời sống địa phương thông qua các hoạt động chèo thuyền, đạp xe khám phá bản làng, tìm hiểu nghề truyền thống và trải nghiệm văn hóa bản địa. Đó là những giá trị khó tìm thấy tại các điểm du lịch đại chúng”.

Những cảm nhận ấy cho thấy lợi thế của Ba Bể nằm ở khả năng tạo ra các trải nghiệm có chiều sâu thay vì phụ thuộc vào khai thác cảnh quan đơn thuần. Đây cũng là hướng phát triển đang được nhiều điểm đến trên thế giới lựa chọn nhằm nâng cao giá trị dịch vụ và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Kết nối không gian, tăng giá trị trải nghiệm

Những năm gần đây, điều kiện phát triển du lịch tại khu vực đã từng bước được cải thiện. Hệ thống giao thông kết nối thuận lợi hơn; vận tải đường thủy phát triển; năng lực phục vụ khách từng bước được nâng lên.

Hiện khu vực hồ Ba Bể có hơn 70 cơ sở homestay, nhà hàng và điểm lưu trú đang hoạt động; hàng chục hộ dân tham gia trực tiếp vào các dịch vụ du lịch. Từ hoạt động lưu trú, ăn uống đến hướng dẫn trải nghiệm, nhiều người dân đã từng bước chuyển đổi sinh kế, nâng cao thu nhập từ chính những lợi thế sẵn có của địa phương.

Biển mây trên những dãy núi trùng điệp là điểm đến hấp dẫn đối với du khách yêu thiên nhiên và trải nghiệm du lịch xanh.

Sự cải thiện về điều kiện phát triển nhanh chóng phản ánh vào các con số tăng trưởng của ngành du lịch. Riêng năm 2025, khu vực hồ Ba Bể đón hơn 252 nghìn lượt khách; khách quốc tế chiếm gần 15%; doanh thu du lịch đạt trên 48 tỷ đồng, tăng khoảng 17% so với năm trước. Những con số này cho thấy sức hút của Ba Bể đang tiếp tục gia tăng. Song điều đáng chú ý hơn là dư địa phát triển vẫn còn rất lớn.

Phần lớn sản phẩm hiện nay vẫn tập trung ở tham quan ngắn ngày, lưu trú cộng đồng và các dịch vụ quy mô nhỏ. Đây chính là khoảng trống để phát triển các loại hình có giá trị gia tăng cao hơn như nghỉ dưỡng sinh thái, chăm sóc sức khỏe, du lịch trải nghiệm chuyên sâu, giáo dục môi trường và các dịch vụ chất lượng cao gắn với bảo tồn tài nguyên.

Nếu hồ Ba Bể giữ vai trò trung tâm, thì để du lịch thực sự trở thành động lực tăng trưởng, không gian phát triển cần được mở rộng ra các khu vực vệ tinh nhằm đa dạng hóa sản phẩm, kéo dài thời gian lưu trú và tăng khả năng chi tiêu của du khách. Thay vì tập trung khai thác một điểm đến đơn lẻ, định hướng hiện nay là hình thành mạng lưới du lịch liên kết, kết nối cảnh quan tự nhiên với trải nghiệm văn hóa, nông nghiệp và sinh thái cộng đồng. Cách tiếp cận này vừa giảm áp lực lên khu vực trung tâm, vừa tạo cơ hội để nhiều địa phương cùng tham gia hưởng lợi từ du lịch.

Những gốc chè Shan tuyết hàng trăm năm tuổi còn là nơi trải nghiệm thiên nhiên tuyệt vời với du khách khi đến xã Bằng Phúc.

Một trong những địa bàn đang cho thấy tiềm năng phát triển theo hướng đó là xã Đồng Phúc. Sở hữu cảnh quan núi rừng đặc trưng cùng những bản làng còn giữ được nhiều nét sinh hoạt truyền thống, địa phương đang từng bước phát triển các mô hình du lịch cộng đồng gắn với đời sống người dân. Ông Triệu Đức Thông, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Phúc, cho biết: Giai đoạn 2026-2030, Đồng Phúc và Ba Bể được ưu tiên phát triển du lịch trọng điểm. Địa phương định hướng phát triển du lịch gắn với nông nghiệp, khai thác các sản phẩm đặc trưng như chè Shan tuyết, cây dược liệu; đồng thời thu hút đầu tư phát triển homestay, nhà hàng, cơ sở lưu trú để đa dạng hóa sản phẩm du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng mang bản sắc riêng của vùng cao.

Trong khi đó, xã Nam Cường lại mở ra hướng đi khác khi kết hợp giữa du lịch sinh thái với trải nghiệm nông nghiệp và khám phá đời sống vùng cao. Những đồi cây ăn quả, vùng sản xuất tập trung cùng các tuyến đường liên xã được cải thiện đang tạo điều kiện để hình thành các sản phẩm trải nghiệm theo mùa vụ. Nhiều chuyên gia cho rằng đây là hướng đi phù hợp bởi xu hướng du lịch hiện nay ngày càng đề cao tính bản địa và trải nghiệm cá nhân thay vì phụ thuộc vào các sản phẩm đại trà.

Khu vực Mù Là, xã Cao Minh, có cảnh quan tự nhiên đẹp và giàu tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng.

Tại Phiêng Phàng và Nà Chom, tiềm năng tiếp tục được mở rộng nhờ lợi thế về cảnh quan và điều kiện phát triển các hoạt động ngoài trời như trekking, cắm trại, đạp xe địa hình và khám phá hệ sinh thái tự nhiên. Điểm chung của các khu vực này là vẫn còn quỹ không gian lớn để tổ chức các sản phẩm du lịch mới mà không tạo áp lực quá lớn lên môi trường. Đây cũng là yếu tố ngày càng được các nhà đầu tư quan tâm khi lựa chọn phát triển các mô hình nghỉ dưỡng sinh thái quy mô vừa và nhỏ.

Theo định hướng phát triển du lịch của địa phương, thời gian tới sẽ ưu tiên hình thành các tuyến kết nối giữa hồ Ba Bể với các vùng phụ cận; phát triển sản phẩm theo cụm; tăng cường liên kết với các địa phương lân cận để mở rộng hành trình và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Việc mở rộng không gian du lịch cũng tạo điều kiện để phân bổ lại nguồn thu, tạo thêm việc làm cho người dân địa phương và thúc đẩy các ngành dịch vụ phát triển. Từ lưu trú, vận tải, ẩm thực đến thương mại, sản xuất nông nghiệp và các sản phẩm thủ công đều có thêm cơ hội tham gia vào chuỗi giá trị du lịch. Quan trọng hơn, quá trình này đang tạo chuyển biến trong tư duy phát triển: từ khai thác tài nguyên đơn lẻ sang khai thác tổng hợp; từ phát triển theo điểm sang phát triển theo mạng lưới; từ tăng số lượng khách sang nâng cao chất lượng trải nghiệm.

Khai thác đi đôi với bảo tồn

Theo định hướng phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, hồ Ba Bể và khu vực phía Bắc được xác định là không gian phát triển du lịch trọng điểm của tỉnh Thái Nguyên. Tỉnh đang tập trung hoàn thiện quy hoạch, đầu tư hạ tầng kết nối, cải thiện môi trường đầu tư và thu hút các doanh nghiệp chiến lược nhằm hình thành những dự án quy mô lớn, tạo động lực mới cho tăng trưởng.

Du khách tham quan, trải nghiệm vườn quýt chín ở xã Bạch Thông.

Dư địa phát triển du lịch phía Bắc rất lớn, nhưng tài nguyên thiên nhiên và bản sắc văn hóa không phải nguồn lực vô hạn. Bởi vậy, cùng với mục tiêu thu hút đầu tư, yêu cầu đặt ra là bảo đảm hài hòa giữa khai thác và gìn giữ. Định hướng phát triển của địa phương tập trung vào các dự án sử dụng hiệu quả tài nguyên, hạn chế tác động đến môi trường, ưu tiên mô hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng chất lượng cao và phát triển cộng đồng.

Cơ sở lưu trú, hạ tầng dịch vụ và các sản phẩm du lịch mới được khuyến khích đầu tư theo hướng đồng bộ, hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng của vùng đất. Song song với đó là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch, tăng khả năng tham gia trực tiếp của người dân vào các hoạt động dịch vụ để giá trị gia tăng được giữ lại nhiều hơn cho địa phương.

Kinh nghiệm từ nhiều điểm đến cho thấy, lợi thế cảnh quan chỉ tạo sức hút ban đầu; năng lực tổ chức không gian, chất lượng dịch vụ và khả năng duy trì trải nghiệm mới quyết định sức cạnh tranh lâu dài. Với hệ sinh thái tự nhiên đặc sắc, chiều sâu văn hóa bản địa, điều kiện kết nối ngày càng thuận lợi cùng dư địa đầu tư còn rộng mở, phía Bắc Thái Nguyên đang từng bước định hình diện mạo mới cho ngành du lịch. Đó không còn là câu chuyện khai thác vẻ đẹp sẵn có, mà hướng tới kiến tạo những giá trị kinh tế mới trên nền tảng tài nguyên được gìn giữ và phát huy hiệu quả.

Có thể khẳng định, những lợi thế về tự nhiên, tài nguyên và không gian phát triển của phía Bắc Thái Nguyên đang dần được đánh thức bằng tư duy phát triển mới và sự chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết. Từ công nghiệp, nông - lâm nghiệp đến du lịch, mục tiêu hướng tới là tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, mở rộng cơ hội cho người dân và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực địa phương. Khi các động lực tăng trưởng được hình thành đồng bộ, khu vực sẽ có thêm cơ sở để tạo dựng vị thế mới trên bản đồ phát triển của tỉnh trong những năm tới.