Phía sau một phán quyết

Từ phòng xử đến trang báo, những câu chuyện về phận người và cái giá của những phút lầm lỡ được chuyển tải, góp phần lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật và những bài học cảnh tỉnh trong cuộc sống.

Giọt nước mắt của người cha

Trong phòng xử án của TAND tỉnh Nghệ An, Lê Duy Hưng (SN 2008) đứng khép mình trước bục khai báo. Bộ quần áo phạm nhân có phần rộng so với vóc dáng của chàng trai còn rất trẻ.

Cách đó không xa, trên hàng ghế dành cho người thân, một người đàn ông có khuôn mặt khắc khổ, nước da ngăm đen lặng lẽ dõi theo con. Đó là bố Hưng, người đã nhiều lần phải có mặt tại tòa khi đứa con trai liên tiếp vướng vào những vụ gây rối trật tự công cộng.

Hôm ấy, TAND tỉnh Nghệ An mở phiên tòa phúc thẩm xét xử Hưng và Hoàng Nghĩa Xuân (SN 2007, cùng trú xã Nghĩa Hưng, Nghệ An) về tội “Gây rối trật tự công cộng”. Xuân được tại ngoại, còn Hưng bị tạm giam.

Tuổi đời còn trẻ nhưng Hưng đã nhiều lần thực hiện hành vi gây rối trật tự công cộng, từng bị phạt 15 tháng tù về hành vi tương tự và còn liên quan đến một vụ án khác đang chờ xét xử.

Ở hàng ghế dành cho báo chí, cuốn sổ tác nghiệp được mở, những thông tin về vụ án lần lượt được ghi lại. Theo hồ sơ, Xuân và Hưng là thành viên nhóm Facebook có tên “6789”.

Từ mâu thuẫn với một nhóm thanh niên ở địa phương khác, Xuân nhắn tin rủ bạn bè đi “trả thù”. Tối hôm đó, 16 thanh niên tập trung, chuẩn bị vỏ chai bia, có người mang theo kiếm bằng kim loại rồi điều khiển xe máy đi tìm đối phương.

Trên các tuyến Quốc lộ 48A, 48C, nhóm thanh niên chạy xe với tốc độ cao, dàn thành nhiều hàng ngang, lạng lách, đánh võng, nẹt pô, bóp còi, la hét, lấn làn trong quãng đường khoảng 18km.

Khi gặp lực lượng Cảnh sát giao thông ra hiệu lệnh kiểm tra, các đối tượng không chấp hành mà tìm cách bỏ chạy. Từ những cuộc tụ tập, sự hiếu thắng và tâm lý muốn thể hiện trước bạn bè, những thanh niên trẻ cuối cùng phải trả giá cho hành vi của mình.

Tòa án cấp sơ thẩm tuyên phạt Xuân 21 tháng tù, Hưng 15 tháng tù. Sau đó, hai bị cáo kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt và xin được hưởng án treo.

Trước HĐXX phúc thẩm, Hưng trình bày đã nhận thức được sai lầm và mong được giảm nhẹ hình phạt để có cơ hội sửa chữa. Tuy nhiên, khi chủ tọa hỏi vì sao trong thời gian được tại ngoại vẫn tiếp tục tham gia một vụ gây rối khác, chàng trai trẻ cúi đầu, lý giải vì đi chơi cùng bạn bè nên lại bị cuốn vào những cuộc tụ tập.

Ngồi phía dưới, người cha lặng lẽ nghe từng lời con nói. Bao nhiêu lần con đến tòa gần như cũng là bấy nhiêu lần ông có mặt với tư cách người giám hộ. Buồn, giận, khuyên bảo nhưng đứa con vẫn tiếp tục trượt dài trong những cuộc chơi bồng bột.

Đến phần xét hỏi liên quan đến việc quản lý, giáo dục bị cáo, chủ tọa mời bố Hưng đứng lên. Người đàn ông chậm rãi bước tới bục khai báo, hai bàn tay chai sần xoắn chặt vào nhau khi trả lời những câu hỏi về con trai.

Ông kể, sau khi nghỉ học, Hưng ở nhà, thi thoảng theo bố đi làm thợ xây. Những ngày hai cha con cùng đi làm, ông còn biết con đang ở đâu, làm gì, nhưng tối đến, khi Hưng đi chơi với bạn bè thì gia đình không thể quản lý.

“Ban ngày khi đi làm cùng, tôi trông chừng được nó. Nhưng tối đến khi cháu đi chơi với bạn bè, gia đình lại không quản lý được”, người cha trình bày.

Nhắc đến những lần con phạm pháp, giọng người đàn ông chùng xuống. Ông thừa nhận bản thân chưa làm tròn trách nhiệm của một người cha, để con hết lần này đến lần khác vướng vào vòng lao lý. Nói đến đó, người đàn ông có khuôn mặt sạm nắng không kìm được nước mắt.

Mỗi phiên tòa không chỉ có những phán quyết, mà còn để lại nhiều câu chuyện về con người và những bài học cuộc sống.

Từ hàng ghế dành cho báo chí, người phóng viên ghi lại khoảnh khắc ấy. Hồ sơ vụ án có đầy đủ hành vi phạm tội, nhân thân và những lần vi phạm của Hưng, nhưng không có trang nào ghi lại đôi bàn tay chai sần của người thợ xây cứ xoắn chặt vào nhau khi nói về con, cũng không thể diễn tả hết sự bất lực của một người cha khi nhiều lần phải chứng kiến con đứng trước pháp luật.

Những câu chuyện ngoài hồ sơ

Trước sự nghẹn ngào của người cha, chủ tọa dành thời gian phân tích về trách nhiệm của gia đình trong việc quản lý, giáo dục con cái. Ở lứa tuổi mới lớn, khi nhận thức và tâm lý còn nhiều biến động, các em rất cần sự quan tâm, đồng hành và uốn nắn kịp thời của cha mẹ để tránh những bước trượt dài.

“Đừng để đến khi sự việc vượt ngoài tầm kiểm soát mới hối tiếc, bởi khi đó hậu quả có thể không còn cơ hội để sửa chữa”, vị Thẩm phán nhắn nhủ.

Người cha lặng lẽ nghe rồi hứa sẽ quản lý, giáo dục con tốt hơn. Ông cũng mong HĐXX xem xét giảm nhẹ hình phạt để Hưng có cơ hội sửa sai. Tuy nhiên, những giọt nước mắt và sự day dứt của gia đình không thể thay đổi trách nhiệm mà bị cáo phải chịu về hành vi của mình.

Sau khi xem xét toàn diện vụ án, HĐXX nhận định mức án cấp sơ thẩm tuyên đối với Xuân có phần nghiêm khắc nên chấp nhận một phần kháng cáo, giảm hình phạt từ 21 tháng xuống còn 16 tháng tù. Đối với Hưng, HĐXX xác định mức án 15 tháng tù là phù hợp, bị cáo không có thêm tình tiết giảm nhẹ mới nên bác kháng cáo, giữ nguyên hình phạt.

Phiên tòa kết thúc, nhưng câu chuyện chưa dừng lại khi HĐXX rời phòng xử. Hưng được lực lượng chức năng dẫn ra chiếc xe chở phạm nhân đậu trong sân tòa, người cha lập tức bước theo phía sau, ánh mắt vẫn không rời khỏi con.

Đến gần xe, Hưng quay lại nhìn bố mẹ rồi òa khóc. Người mẹ đứng phía sau cũng gạt nước mắt, cố dặn con phải chấp hành tốt, cố gắng cải tạo để sớm trở về.

Khi cánh cửa xe đóng lại, người cha vẫn bước theo thêm vài bước rồi dừng lại, lặng lẽ nhìn cho đến khi chiếc xe khuất sau cánh cổng tòa án.

Người phóng viên cũng nán lại, ghi thêm những dòng cuối vào cuốn sổ tác nghiệp. Đó không còn là những con số, tội danh hay mức hình phạt, mà là hình ảnh đôi vợ chồng đứng giữa sân tòa nhìn theo chiếc xe chở đứa con trai rời đi.

Những chi tiết ấy không có trong cáo trạng, cũng không phải là căn cứ để HĐXX quyết định hình phạt, nhưng lại cho thấy một phần hậu quả mà hành vi phạm tội để lại phía sau bản án.

Một người phải chấp hành án tù, phía sau có thể là cha mẹ với những tháng ngày chờ đợi, là người vợ gánh thêm trách nhiệm gia đình hay những đứa trẻ thiếu vắng cha, mẹ trong một quãng đời.

Đó cũng là những điều người phóng viên chỉ có thể cảm nhận đầy đủ khi trực tiếp có mặt tại phiên tòa.

Những phận người qua từng phiên xử

Đi qua những phiên xử, người viết pháp đình không ít lần chứng kiến những giọt nước mắt như thế. Mỗi vụ án có tính chất, hoàn cảnh khác nhau, nhưng phía sau nhiều bản án là những câu chuyện về sự trả giá, mất mát và những nỗi đau kéo dài hơn thời gian diễn ra một phiên tòa.

Có người mẹ già đến từ sớm, lặng lẽ ngồi phía cuối phòng xử để chờ con được dẫn vào. Suốt phiên tòa, ánh mắt bà không rời bị cáo, đến khi con được dẫn đi mới vội bước theo để nhìn thêm một lần. Có người vợ ôm con nhỏ ngồi chờ chồng, chỉ mong trước khi lên xe chở phạm nhân, hai cha con kịp nhìn thấy nhau.

Ở những phiên xử án ma túy đặc biệt nghiêm trọng, khi HĐXX tuyên mức án cao nhất, tiếng khóc của người thân có lúc vang lên từ phía cuối phòng xử.

Trong những vụ án mạng, một bên là gia đình bị hại mang theo nỗi đau mất người thân, phía bên kia là cha mẹ, vợ con của bị cáo đối diện với những năm tháng dài chờ đợi.

Có những bị cáo suốt quá trình xét hỏi vẫn giữ vẻ bình tĩnh, nhưng khi được nói lời sau cùng lại bật khóc, xin lỗi cha mẹ, vợ con. Sự ân hận khi ấy có thể đã quá muộn, bởi hành vi phạm tội đã xảy ra và hậu quả không phải lúc nào cũng có thể khắc phục.

Những gì diễn ra tại phòng xử giúp người phóng viên nhìn thấy phía sau một vụ án không chỉ có người phạm tội. Một phút nóng giận có thể khiến một gia đình mất người thân, đồng thời đẩy một người khác vào tù; một lần tham lam có thể đánh đổi bằng nhiều năm tự do; một cuộc vui bồng bột của những người trẻ có thể kết thúc bằng bản án và nước mắt của cha mẹ.

Tuy nhiên, nước mắt nơi pháp đình không thể làm thay đổi bản chất của hành vi phạm tội. Người phóng viên có thể chạnh lòng trước người mẹ khóc vì con, day dứt trước dáng người cha đứng nhìn xe chở phạm nhân rời đi, nhưng phía bên kia mỗi vụ án còn có nỗi đau của bị hại, quyền lợi của những người liên quan và sự bình yên của cộng đồng cần được bảo vệ.

Chính vì vậy, viết về pháp đình luôn đòi hỏi sự tỉnh táo và thận trọng. Sự cảm thông với con người không đồng nghĩa với việc làm nhẹ hành vi phạm tội, cũng như việc phản ánh sự nghiêm minh của pháp luật không có nghĩa trang viết phải trở nên khô cứng.

Giữa những điều khoản, chứng cứ và mức án, người phóng viên phải tìm được câu chuyện có ý nghĩa với bạn đọc. Từ một vụ gây rối của nhóm thanh niên trẻ, điều cần chuyển tải không chỉ là số tháng tù mà còn là lời cảnh tỉnh về sự bồng bột, tâm lý đám đông và những cuộc chơi vượt khỏi giới hạn.

Từ một vụ án ma túy, bên cạnh khối lượng tang vật là cái giá của lòng tham. Còn sau một vụ án mạng bắt nguồn từ mâu thuẫn nhỏ có thể là bài học về hậu quả của một phút mất kiểm soát.

Phiên tòa của Hưng cũng vậy. Sau mức án 15 tháng tù là câu chuyện của một chàng trai chưa đầy đôi mươi nhiều lần phạm pháp và sự bất lực của cha mẹ trong việc quản lý con.

Giọt nước mắt của người cha không làm thay đổi bản án, nhưng đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm về trách nhiệm của gia đình trong việc đồng hành, định hướng những người trẻ trước những cám dỗ và sự lôi kéo từ bạn bè.

Từ phòng xử đến trang báo

Khi phiên tòa kết thúc, công việc của người phóng viên pháp đình vẫn chưa dừng lại. Những trang ghi chép được mở lại, từng cái tên, con số, hành vi, tội danh và mức án được kiểm tra trước khi bài viết được chuyển về tòa soạn.

Những giọt nước mắt nơi pháp đình là điều người phóng viên nhiều lần chứng kiến trong hành trình theo những phiên xử.

Có những phiên xử kéo dài đến cuối ngày, nhưng thông tin vẫn phải được hoàn thiện kịp thời để đến với bạn đọc. Có vụ án hàng chục bị cáo, nhiều hành vi và hàng loạt con số, đòi hỏi người viết phải rà soát kỹ từng chi tiết. Với báo chí, tính thời sự luôn quan trọng, nhưng ở mảng pháp đình, nhanh phải đi cùng chính xác.

Một con số sai có thể làm thay đổi mức độ của vụ án, một cách dùng từ thiếu chuẩn xác có thể khiến bản chất hành vi bị hiểu khác, còn một tiêu đề chạy theo sự giật gân có thể vô tình khoét sâu nỗi đau của những người liên quan.

Bởi vậy, đằng sau một bản tin pháp đình tưởng như chỉ vài trăm chữ có thể là nhiều giờ ngồi trong phòng xử, theo dõi từng lời khai, tranh luận và chờ đến khi HĐXX tuyên án.

Với những bài viết dài hơn, điều người phóng viên mang về từ phiên tòa không chỉ là thông tin để kể lại một vụ án. Đó còn là những chi tiết, những câu chuyện đời để từ bản án đặt ra những vấn đề rộng hơn đối với xã hội.

Một phiên tòa xét xử tội phạm ma túy không chỉ có số lượng tang vật và mức hình phạt, mà phía sau đó có thể là câu chuyện về những gia đình tan vỡ. Một vụ án mạng không chỉ có hành vi và bản án, mà còn là hậu quả của cách giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực.

Một phiên xử những thanh niên gây rối không chỉ dừng ở vài tháng hay vài năm tù, mà còn đặt ra trách nhiệm của gia đình và chính những người trẻ trước lựa chọn của mình.

Để những câu chuyện ấy đi từ phòng xử đến trang báo, người phóng viên phải lựa chọn từng chi tiết và cân nhắc từng câu chữ. Không khai thác nước mắt để tạo sự bi lụy, không lấy nỗi đau của nhân vật làm yếu tố gây chú ý, mà từ những gì chứng kiến giúp bạn đọc nhìn rõ hơn hậu quả của hành vi phạm tội và giá trị cảnh tỉnh của mỗi bản án.

Có những phiên tòa qua đi, người phóng viên có thể không còn nhớ chính xác từng con số trong hồ sơ, nhưng một ánh mắt, một lời nói hay một hình ảnh vẫn ở lại rất lâu.

Đó có thể là người mẹ đứng chờ ngoài cổng tòa, một đứa trẻ ngơ ngác nhìn cha bị dẫn giải hay một bị cáo quay xuống xin lỗi gia đình trước khi nghe tuyên án.

Phiên tòa khép lại, cuốn sổ tác nghiệp cũng được gấp lại, nhưng câu chuyện chưa dừng ở cánh cửa phòng xử. Từ những dòng ghi chép, những phận người và bài học sau mỗi bản án tiếp tục được chuyển tải trên trang báo, để sự nghiêm minh của pháp luật không chỉ hiện hữu trong những phán quyết, mà còn trở thành lời cảnh tỉnh đối với mỗi người trước những lựa chọn của mình.

Ngày mai, một phiên tòa khác lại mở, người phóng viên pháp đình lại mang theo cuốn sổ, máy ảnh và ngồi vào hàng ghế quen thuộc. Trước mặt họ sẽ lại là những tập hồ sơ, những lời khai, những tranh luận và những phán quyết mới.

Sau mỗi phiên xử, thứ được mang về đôi khi không chỉ là một bản tin, mà còn là một ánh mắt, một giọt nước mắt hay một câu chuyện khiến người viết phải suy nghĩ rất lâu trước khi đặt bút.

Từ phòng xử đến trang báo là hành trình không chỉ ghi lại một bản án, mà còn là hành trình chuyển tải những câu chuyện về con người, để mỗi trang viết pháp đình góp thêm một lời cảnh tỉnh, một bài học về trách nhiệm và sự thượng tôn pháp luật trong cuộc sống.