Phía sau những con sóng - Kỳ 3: Gian nan tìm 'bến đỗ' mới

Nhiều rào cản

Theo thống kê, trên địa bàn tỉnh Quảng Trị hiện có 4.664 tàu thuyền khai thác thủy sản, với gần 14.000 thuyền viên, lao động nghề biển, trong đó có 55,6% tàu thuyền khai thác thủy sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường. Giai đoạn 2027-2030, tỉnh Quảng Trị đặt mục tiêu chuyển đổi hơn 770 tàu cá (chiếm 16,5% tàu thuyền toàn tỉnh) khai thác hải sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sang các ngành nghề, lĩnh vực khác thân thiện, bền vững hơn.

Chuyển đổi nghề cho ngư dân đang đối mặt với nhiều thách thức - Ảnh: C.H

Mục tiêu của kế hoạch là nhằm từng bước cân bằng lại nguồn lực khai thác; nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả đội tàu cá. Điều đáng mừng nữa là kế hoạch đã chú ý hơn đến việc thực hiện các giải pháp để bảo đảm 100% ngư dân chuyển đổi nghề có việc làm, thu nhập ổn định, góp phần chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Hiện nay, các cơ quan có trách nhiệm đang gấp rút hoàn thành đề án trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Thủy sản Quảng Trị Trần Đình Du: “Chủ trương chuyển đổi nghề cho ngư dân là chủ trương hoàn toàn đúng đắn và là xu hướng không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, do điều kiện tự nhiên đặc thù, như: Tập quán sản xuất, bờ biển chủ yếu là bãi ngang, không có vũng vịnh, lại thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, nhất là rào cản về nhận thức của người dân, nên việc chuyển đổi nghề khá khó khăn. Vấn đề là làm sao để ngư dân nhận thức được việc chuyển đổi nghề là tất yếu để thực hiện.

Giai đoạn 2027-2030, tỉnh Quảng Trị chuyển đổi hơn 770 tàu cá sang các ngành nghề, lĩnh vực khác thân thiện, bền vững hơn. - Ảnh: C.H

Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư (Sở Nông nghiệp và Môi trường) Trần Xuân Tiến cho biết, kế hoạch chuyển đổi một số nghề khai thác hải sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái trên địa bàn tỉnh đã đề ra được mục tiêu và lộ trình cụ thể để triển khai, song điều quan trọng là phải tuyên truyền, vận động, giúp người dân thay đổi nhận thức về nghề biển và tạo được sinh kế lâu dài cho ngư dân. Muốn vậy, cần phải có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề phù hợp, sát thực tế và đáp ứng nhu cầu nguyện vọng của người dân.

Ở một góc nhìn khác về xu hướng xuất khẩu lao động (XKLĐ) của lao động biển trẻ hiện nay, theo ông Trần Xuân Tiến: “Đây chỉ là bước đệm cần thiết để người dân tự tạo vốn, tạo lực cho mình, trong khi chưa xác định được hướng đi sau khi rời biển lên bờ. Tuy nhiên, về lâu dài khó có thể xem XKLĐ là sinh kế bền vững được”.

Không chỉ là “bài toán” mưu sinh

Quá trình thực hiện chủ trương chuyển đổi nghề không chỉ giải quyết “bài toán” mưu sinh của ngư dân, mà còn cần đánh giá, xem xét nhiều khía cạnh, yếu tố tác động khác. Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Đông Đức, xã Đông Trạch Trương Công Hoạt trăn trở, trong số những ngư dân rời bỏ biển, không ít người có kinh nghiệm và dạn dày với biển, nhưng vì nhiều lý do khác nhau họ buộc phải đi XKLĐ. Đây là lực lượng lao động rất đáng quý. Vì vậy, bên cạnh việc tuyên truyền, vận động ngư dân chuyển đổi nghề, cần có chính sách “sàng lọc”, khuyến khích, hỗ trợ, níu giữ những người này gắn bó với biển.

Ngư dân trông đợi chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề phù hợp - Ảnh: C.H

Còn Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Tân Hải, xã Ninh Châu Hoàng Thị Luyên cho hay, khi thực hiện đề án cần xem xét, đánh giá tác động, ảnh hưởng của nghề biển đến các lĩnh vực, ngành nghề truyền thống chế biến thủy sản. Bởi suy cho cùng, nguồn lợi thủy sản khai thác từ biển cũng chính là nguồn nguyên liệu “đầu vào” không thể thay thế và đóng vai trò quyết định đến chất lượng, thương hiệu sản phẩm.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hữu Vinh cho biết, hiện nay, sở đang xây dựng đề án chuyển đổi nghề bền vững cho ngư dân gắn với việc thực hiện hiệu quả nhiệm vụ chống khai thác IUU và bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Theo đó, trong quá trình thực hiện, sở sẽ phối hợp với chính quyền các địa phương, tiếp tục rà soát lại toàn bộ đội tàu thuyền khai thác thủy sản. Đối với tàu thuyền khai thác thủy sản xa bờ cơ bản vẫn duy trì số lượng theo hạng ngạch quy định. Riêng những tàu thuyền khai thác thủy sản khai thác ở vùng lộng, biển ven bờ có ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sẽ được đánh giá, phân loại; đồng thời khuyến khích, tuyên truyền, vận động ngư dân chuyển đổi nghề. Về vấn đề này, sở sẽ làm việc với chính quyền địa phương và ngư dân để trực tiếp lắng nghe, nắm bắt nhu cầu, nguyện vọng, nhằm xây dựng đề án sát thực tế nhất để trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Lắng nghe, nắm bắt nhu cầu, nguyện vọng của ngư dân là một trong những nền tảng xây dựng chính sách chuyển đổi nghề thực tế và hiệu quả - Ảnh: C.H

“Tuy nhiên, việc chuyển đổi nghề cho ngư dân là khá khó khăn, cần thời gian và nguồn lực lớn. Vì vậy, rất cần sự phối hợp, vào cuộc quyết liệt của các đơn vị, địa phương và sự đồng tình, ủng hộ của bà con ngư dân”, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hữu Vinh cho hay.