Phổ biến quy tắc xuất xứ của VEFTA

Ngày 11/11/2026, Liên đoàn Công nghiệp và thương mại Việt Nam đã tổ chức hội thảo Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA): Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam. Tại hội thảo, các diễn giả đã trình bày các chuyên đề liên quan đến Hiệp định, bao gồm Cơ hội thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam, Ưu đãi thuế quan trong VEFTA - Cơ hội cho hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam và Quy tắc xuất xứ trong VEFTA.

VEFTA bao gồm Việt Nam và các nước thuộc khối mậu dịch thương mại tự do châu Âu, có 4 nước Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và khối này được ký kết ngày 18/10/2026 và được thực thi sau 60 ngày kể từ ngày các bên tham gia thông báo hoàn tất quy trình phê duyệt.

Ông Nguyễn Hoàng Hà - Phó Trưởng phòng Xuất xứ hàng hoá, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã trình bày tham luận về Quy tắc xuất xứ trong VEFTA. Theo ông Hà, quy tắc xuất xứ EFTA khá tương đối tương đồng với Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA), trong khi đó, EVFTA đang là hiệp định có số lượng xin cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) lớn nhất.

Ông Nguyễn Hoàng Hà trình bày chuyên đề về quy tắc xuất xứ VEFTA

Trong đó, ông Hà nhấn mạnh 4 trọng tâm mà các doanh nghiệp cần lưu ý để đáp ứng tốt nhất quy tắc xuất xứ của VEFTA

Theo đó, thứ nhất là xác định xuất xứ hàng hóa. Ông Hà cho biết, việc xác định xuất xứ hàng hóa chủ yếu dựa trên hồ sơ, chứng từ liên quan đến quá trình sản xuất và nguyên liệu đầu vào, như bảng kê nguyên vật liệu, quy trình sản xuất, hợp đồng mua bán, hóa đơn, tờ khai hải quan và các giấy tờ liên quan.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần lưu ý các quy định về công đoạn gia công, chế biến đơn giản và nguyên tắc cộng gộp xuất xứ. Đặc biệt, quy tắc cộng gộp ngoài khối chỉ được áp dụng với những nhóm mặt hàng nhất định, không áp dụng đại trà.

Thứ hai, về chứng nhận xuất xứ hàng hóa, theo ông Hà, hiện nay, Bộ Công Thương quản lý hệ thống EcoSys, nền tảng trực tuyến phục vụ tiếp nhận và cấp  (C/O).

Tuy nhiên, quy trình ở một số hiệp định vẫn kết hợp giữa hồ sơ điện tử và chứng từ giấy nhưng ở VEFTA, doanh nghiệp nộp hồ sơ qua hệ thống và nhận về chứng từ dạng PDF. Điều này là tiền đề để tiến tới điện tử hóa hoàn toàn quy trình chứng nhận xuất xứ trong thời gian tới.

Một phần nội dung trong phần trình bày về quy tắc xuất xứ

Thứ ba, về xác minh xuất xứ hàng hóa. Hiện việc cấp và xác minh C/O được thực hiện bởi Bộ Công Thương và các cơ quan có thẩm quyền. Khi cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu phát sinh nghi vấn hoặc vướng mắc về xuất xứ hàng hóa, họ có thể gửi yêu cầu xác minh qua email tới Bộ Công Thương.

Bộ Công Thương đóng vai trò đầu mối tiếp nhận và chuyển yêu cầu đến tổ chức đã cấp C/O; cơ quan nào cấp chứng nhận thì có trách nhiệm xác minh xuất xứ đối với doanh nghiệp tương ứng.

Đáng chú ý, theo ông Hà, một điểm thuận lợi của hiệp định được đề cập là không áp dụng cơ chế để cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu trực tiếp sang Việt Nam kiểm tra, xác minh xuất xứ tại doanh nghiệp xuất khẩu. Việc xác minh chủ yếu được thực hiện thông qua hệ thống EcoSys và cơ chế phối hợp giữa cơ quan có thẩm quyền trong nước với doanh nghiệp.

Theo đó, cơ quan trong nước tiếp nhận yêu cầu, thực hiện xác minh với doanh nghiệp và cung cấp thông tin theo quy định, thay vì tổ chức các đoàn kiểm tra trực tiếp tại cơ sở sản xuất. Cơ chế này giúp giảm áp lực kiểm tra trực tiếp từ phía cơ quan nước nhập khẩu, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong quá trình chứng minh xuất xứ hàng hóa.