PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh: Không thể xem C/O là thủ tục hành chính đơn thuần

Việt Nam ngày càng hội nhập sâu vào kinh tế thế giới với mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng lớn. Tuy nhiên, ưu đãi thuế quan chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi hàng hóa đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ. Cùng với yêu cầu tạo thuận lợi trong cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), việc ngăn chặn gian lận xuất xứ và nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp đang trở thành nhiệm vụ quan trọng. Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế, về vấn đề này.

Chuyên gia kinh tế PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh.

Xuất xứ quyết định lợi thế từ FTA

- Việt Nam đang thực thi nhiều FTA với những cam kết ưu đãi thuế quan sâu rộng. Theo ông, xuất xứ hàng hóa và C/O có ý nghĩa như thế nào đối với khả năng tận dụng các ưu đãi này, cũng như năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế?

PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh: Xuất xứ hàng hóa là một trong những vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng đối với hoạt động xuất nhập khẩu. Khi tham gia các FTA, doanh nghiệp muốn tận dụng được những ưu đãi thuế quan mà các hiệp định mang lại thì phải chứng minh được hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ theo quy định. Do đó, việc xác định rõ nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa và có chứng từ chứng nhận phù hợp là yêu cầu hết sức cần thiết.

Cần nhìn nhận rằng, C/O không đơn thuần là một loại giấy tờ phục vụ hoạt động xuất khẩu mà còn là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu xem xét việc áp dụng mức thuế ưu đãi đối với hàng hóa. Mỗi FTA có những quy định riêng về xuất xứ, từ xuất xứ thuần túy, chuyển đổi mã số hàng hóa đến hàm lượng giá trị khu vực hoặc các công đoạn gia công, chế biến cụ thể. Vì vậy, doanh nghiệp phải nắm chắc quy định của từng thị trường, từng mặt hàng để tổ chức sản xuất và chuẩn bị hồ sơ phù hợp.

Tôi cho rằng, trong quá trình hội nhập, doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến việc làm rõ xuất xứ hàng hóa ngay từ khâu đầu vào. Khi nguồn nguyên liệu, quá trình sản xuất và các chứng từ liên quan được quản lý chặt chẽ, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc chứng minh xuất xứ, tận dụng ưu đãi từ các FTA và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Minh bạch nguồn gốc, bảo vệ uy tín hàng Việt

- Thực tế, gian lận xuất xứ, giả mạo nhãn mác không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng và nguồn gốc hàng hóa mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm uy tín hàng Việt. Theo ông, doanh nghiệp cần thay đổi nhận thức như thế nào để tuân thủ quy tắc xuất xứ và có trách nhiệm hơn trong việc chứng minh nguồn gốc sản phẩm?

PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh: Đây là vấn đề rất quan trọng. Khi hàng hóa không có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về xuất xứ thì sẽ ảnh hưởng đến chất lượng, tính minh bạch của hàng hóa cũng như hoạt động xuất nhập khẩu. Đặc biệt, nếu xảy ra tình trạng lợi dụng xuất xứ Việt Nam để đưa hàng hóa không đáp ứng điều kiện xuất xứ ra thị trường quốc tế, những hệ lụy không chỉ dừng lại ở một doanh nghiệp mà còn có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu và uy tín hàng hóa Việt Nam.

Doanh nghiệp cần nhận thức rõ rằng, việc chứng minh xuất xứ không nên được xem đơn thuần là một thủ tục hành chính để hoàn thiện hồ sơ xin cấp C/O. Đây phải là một phần trong quá trình tổ chức sản xuất và quản trị hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp cần kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào, nắm rõ nguồn gốc của từng loại nguyên liệu, theo dõi quá trình sản xuất, gia công, chế biến và lưu giữ đầy đủ chứng từ để có thể chứng minh xuất xứ khi cơ quan có thẩm quyền hoặc đối tác nhập khẩu yêu cầu.

Đặc biệt, trong bối cảnh cơ chế tự chứng nhận xuất xứ ngày càng được triển khai tại một số FTA, trách nhiệm của doanh nghiệp càng lớn. Việc chủ động chứng nhận xuất xứ đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin đã khai báo. Nếu không kiểm soát tốt chuỗi cung ứng và hồ sơ sản xuất, doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro bị từ chối ưu đãi thuế quan, phải giải trình hoặc bị kiểm tra, xác minh xuất xứ.

Vì vậy, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy hoàn thiện giấy tờ để xuất khẩu sang tư duy quản trị xuất xứ ngay trong hoạt động sản xuất. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm lợi ích lâu dài và xây dựng uy tín cho hàng hóa Việt Nam.

PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh cho rằng, C/O không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là công cụ bảo vệ uy tín hàng Việt và tận dụng ưu đãi từ các FTA.

- Từ góc độ chuyên gia, ông đánh giá như thế nào về công tác quản lý nhà nước đối với xuất xứ hàng hóa thời gian qua? Theo ông, Bộ Công Thương cần tiếp tục triển khai những giải pháp gì để vừa tạo thuận lợi trong cấp C/O, vừa tăng cường kiểm tra, giám sát và ngăn chặn gian lận xuất xứ, thưa ông?

PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh: Thời gian qua, công tác quản lý xuất xứ hàng hóa của Bộ Công Thương đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực quản lý tương đối phức tạp, liên quan đến nhiều mặt hàng, nhiều thị trường và nhiều quy định khác nhau. Do đó, các cơ quan quản lý cần tiếp tục nỗ lực, đặc biệt trong công tác kiểm tra, giám sát và hướng dẫn thực hiện quy định về xuất xứ hàng hóa.

Theo tôi, việc cấp C/O cần được tổ chức theo hướng rõ ràng, thuận lợi, bảo đảm các thủ tục và điều kiện được thực hiện thống nhất. Đồng thời, phải tăng cường kiểm tra, rà soát hàng hóa, hồ sơ và các thông tin liên quan đến nguồn gốc xuất xứ để kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi lợi dụng hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm gian lận xuất xứ.

Đối với Bộ Công Thương, cần tiếp tục phát huy vai trò cơ quan quản lý nhà nước trong xây dựng, hoàn thiện chính sách, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện các quy định về xuất xứ hàng hóa. Đặc biệt, khi nhiệm vụ cấp C/O được phân cấp cho các địa phương, cần chú trọng bảo đảm sự thống nhất về quy trình, nghiệp vụ và năng lực thực hiện giữa các cơ quan cấp. Công tác kiểm tra, giám sát cũng phải được duy trì thường xuyên để vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp làm ăn chân chính, vừa hạn chế những trường hợp lợi dụng chính sách.

Bên cạnh đó, cần quan tâm hơn nữa đến việc tuyên truyền, phổ biến quy tắc xuất xứ theo từng FTA, từng nhóm hàng để doanh nghiệp hiểu và thực hiện đúng. Khi cơ quan quản lý và doanh nghiệp cùng nâng cao trách nhiệm, việc quản lý xuất xứ hàng hóa sẽ rõ ràng, minh bạch hơn, qua đó góp phần bảo vệ uy tín hàng Việt và nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu.

- Xin cảm ơn ông!