Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến: Đánh giá tác động, tham chiếu nguyện vọng của đối tượng khi mở rộng diện bao phủ

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 7 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Bắc Ninh, tỉnh Lâm Đồng). Ảnh: Phạm Thắng

Nghiên cứu kỹ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến tán thành với quy định của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội đó là mở rộng phạm vi bao phủ bảo hiểm xã hội bắt buộc với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số theo chủ trương của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội lưu ý, quy định của dự thảo luật còn khó khả thi khi “căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số”, tức là tuỳ thuộc phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về đối tượng và phạm vi nộp bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến (TP. Bắc Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội nhấn mạnh, nguyên tắc cơ bản của bảo hiểm xã hội là đóng và hưởng, đảm bảo được an sinh xã hội. Do vậy, quy định đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc phải đảm bảo tính khả thi.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị, Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu kỹ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để quy định rõ hơn đối tượng và thời gian thực hiện. Đồng thời, phải thống kê cơ bản số lượng lao động ở lĩnh vực này, thu nhập bình quân thường xuyên, ổn định và tác động nếu quy định đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thì ảnh hưởng đến đời sống thực tế như thế nào, có tính khả thi không.

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Cho rằng, nội dung nêu trong dự thảo luật còn rất mở, do vậy, nếu chưa đánh giá được tác động, chưa có nghiên cứu cơ bản trên diện rộng và tham chiếu nguyện vọng của đối tượng bị tác động, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị thực hiện theo kiến nghị của Ủy ban Văn hoá và Xã hội. Đó là, trong trường hợp chưa thể quy định rõ hơn đối tượng, thời gian trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định, chưa đạt được sự đồng thuận cao của đối tượng dự kiến tham gia đóng bảo hiểm xã hội là người lao động không có quan hệ lao động và làm việc trên nền tảng số thì tiếp tục nghiên cứu. Và sẽ sửa đổi, bổ sung nội dung này khi sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội.

Tăng cường bảo vệ dữ liệu và an toàn hệ thống thông tin bảo hiểm xã hội

ĐBQH Phạm Đức Hoài (Lâm Đồng) đánh giá cao định hướng của dự thảo Luật trong việc cắt giảm các quy định mang tính thủ tục, tạo cơ sở pháp lý để thực hiện quy trình giải quyết bảo hiểm xã hội trên môi trường điện tử. Đặc biệt, quy định về sổ bảo hiểm xã hội điện tử, việc cấp bản giấy khi người tham gia có yêu cầu và mở rộng hình thức chi trả qua tài khoản người thụ hưởng là những bước tiến phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số hiện nay.

ĐBQH Phạm Đức Hoài (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu Phạm Đức Hoài nhấn mạnh, nếu được triển khai đồng bộ, những quy định này sẽ góp phần rút ngắn thời gian giải quyết chế độ, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp, nâng cao tính minh bạch, đồng thời hạn chế nguy cơ giả mạo hồ sơ, trục lợi từ Quỹ bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, đại biểu chỉ rõ, chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa bảo đảm an toàn dữ liệu và không để người dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận chính sách.

ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu đề nghị, cần tăng cường bảo vệ dữ liệu và bảo đảm an toàn hệ thống thông tin bảo hiểm xã hội; nghiên cứu bổ sung trong luật các nguyên tắc về trách nhiệm bảo vệ dữ liệu, lưu trữ dự phòng, bảo đảm an toàn hạ tầng kỹ thuật và khả năng khôi phục dữ liệu khi xảy ra sự cố.

Dự thảo Luật cần bảo đảm mọi người dân đều có khả năng tiếp cận chính sách bảo hiểm xã hội trong môi trường số. Đại biểu cho biết, trên thực tế, người tham gia và thụ hưởng bảo hiểm xã hội có nhiều nhóm khác nhau, trong đó có người cao tuổi, người khuyết tật, người nghèo và người lao động chưa có điều kiện tiếp cận thiết bị hoặc dịch vụ số. Nếu chỉ tập trung vào phương thức điện tử mà thiếu cơ chế hỗ trợ phù hợp, quá trình cải cách có thể vô tình tạo thêm rào cản đối với chính những đối tượng cần được bảo vệ.

ĐBQH Nguyễn Thị Hương (TP. Bắc Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Do vậy, đại biểu Phạm Đức Hoài kiến nghị, cần tiếp tục duy trì các kênh tiếp nhận, hướng dẫn và giải quyết trực tiếp đối với người có nhu cầu, đồng thời đơn giản hóa quy trình hỗ trợ, tạo điều kiện để người dân thực hiện quyền lợi bảo hiểm xã hội thuận tiện, bình đẳng. Nguyên tắc cần quán triệt là số hóa để phục vụ người dân tốt hơn chứ không phải chuyển gánh nặng thủ tục từ cơ quan quản lý sang người dân.

Khoản 6 Điều 5 Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành quy định: Thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu để xác định hưởng lương hưu và trợ cấp tuất hàng tháng tính theo năm, một năm phải tính đủ 12 tháng. Trường hợp tính mức hưởng, thời gian đóng bảo hiểm xã hội có tháng lẻ từ 1 đến 6 tháng thì tính là nửa năm và từ 7 đến 11 tháng được tính là một năm.

ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Tỉnh Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Theo ĐBQH Trần Văn Tuấn (Bắc Ninh), quy định nêu trên có ưu điểm là đơn giản, thuận tiện trong tính toán, giải quyết chế độ. Tuy nhiên, xét về nguyên tắc công bằng giữa mức đóng và hưởng, cùng với cách quy đổi hiện nay cũng còn những điểm chưa thực sự hợp lý.

Đại biểu dẫn chứng, người đóng bảo hiểm xã hội thêm 1 tháng và một người đóng thêm 6 tháng đều được quy đổi thành nửa năm. Tương tự, người đóng thêm 7 tháng và đóng thêm 11 tháng đều tính là 1 năm. Như vậy, sự khác biệt về thời gian thực tế đóng bảo hiểm xã hội chưa được phản ánh đầy đủ trong kết quả tính hưởng. Ở chiều ngược lại, thì chỉ cần thời gian đóng tăng thêm từ 6 tháng đến 7 tháng, thời gian được quy đổi đã tăng lên, tăng thêm là từ nửa năm lên một năm. Sự chênh lệch này làm phát sinh tâm lý thiếu sự tương xứng giữa thời gian đóng thực tế và quyền được ghi nhận.

ĐBQH Trần Văn Tuấn (TP. Bắc Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu Trần Văn Tuấn nêu rõ, thực hiện cái nguyên tắc đóng - hưởng trong bảo hiểm xã hội thì không có nghĩa mọi khoản đóng góp đều phải được hoàn trả trực tiếp tương ứng tuyệt đối, bởi bảo hiểm xã hội còn có nguyên tắc chia sẻ giữa những người tham gia. Tuy nhiên, với việc xác định thời gian đóng làm căn cứ tính hưởng, quy định càng phản ánh sát thời gian đóng thực tế thì càng góp phần bảo đảm tính công bằng, minh bạch và tạo niềm tin cho người lao động.

ĐBQH Trần Văn Lâm (TP. Bắc Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Vì vậy, đại biểu đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu theo hướng: Từ 1 đến 3 tháng tính bằng 0,25 năm; từ 4 đến 6 tháng tính bằng 0,5 năm; từ 7 đến 9 tháng tính bằng 0,75 năm. Và từ 10 đến 11 tháng tính bằng một năm.

Đồng thời nhấn mạnh, cách tính chia nhỏ sẽ giúp phản ánh sát hơn thời gian tham gia thực tế, đồng thời vẫn tương đối đơn giản trong tổ chức thực hiện. Song cần có đánh giá tác động của phương án này đối với từng chế độ bảo hiểm xã hội, khả năng tương thích với hệ thống dữ liệu và phần mềm nghiệp vụ cũng như chi phí tổ chức thực hiện trước khi quyết định.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận tại tổ. Ảnh: Phạm Thắng

“Về lâu dài, cần xem xét khả năng tính hưởng trên cơ sở số tháng đóng thực tế hoặc theo tỷ lệ tháng tương ứng đối với những chế độ phù hợp thay vì quy đổi theo các khoảng thời gian có mức chênh lệch tương đối lớn”, đại biểu đề xuất.