Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM nói về an toàn bức xạ

Trong bối cảnh các ứng dụng bức xạ y tế đang phát triển với tốc độ chóng mặt, từ chẩn đoán hình ảnh đến điều trị ung thư công nghệ cao, câu chuyện đảm bảo an toàn không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Khi Nghị định 71/2026/NĐ-CP chính thức ra đời với hàng loạt quy định siết chặt và mức xử phạt tăng mạnh, nhiều cơ sở y tế đứng trước áp lực phải thay đổi toàn diện cách tiếp cận.

Liệu những chế tài “mạnh tay” có đủ để ngăn chặn rủi ro? Đâu là thách thức thực sự trong việc triển khai an toàn bức xạ tại bệnh viện? Và làm thế nào để xây dựng một hệ thống vận hành bền vững, không chỉ dựa vào nỗi sợ bị phạt?

BSCK2 Võ Hồng Minh Phước – Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM: Phạt nặng chỉ là bước đầu, để đảm bảo an toàn bức xạ bền vững cần đào tạo nhân lực và giám sát hệ thống

Để bóc tách những tác động sâu rộng của chính sách này, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc đối thoại chuyên sâu với BSCK2 Võ Hồng Minh Phước – Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, một trong những cơ sở y tế đầu ngành đang trực tiếp vận hành hệ thống thiết bị bức xạ đồ sộ.

Chế tài tài chính – Áp lực hay động lực thay đổi tư duy trong an toàn bức xạ?

-Thưa bác sĩ, Nghị định số 71/2026/NĐ-CP ra đời trong bối cảnh Nghị định 107/2013/NĐ-CP đã tồn tại hơn 10 năm. Ông đánh giá như thế nào về "sứ mệnh" của văn bản mới này trong việc chuẩn hóa an toàn bức xạ tại các bệnh viện hiện nay?

-BSCK2 Võ Hồng Minh Phước: Việc ban hành Nghị định 71/2026/NĐ-CP vào thời điểm này là một bước đi cực kỳ cần thiết và mang tính thời đại. Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mà khoa học công nghệ, đặc biệt là y học hạt nhân, chẩn đoán hình ảnh và xạ trị, đang phát triển với tốc độ chóng mặt. Những kỹ thuật này không còn là phụ trợ mà đã trở thành trụ cột trong chẩn đoán và điều trị bệnh lý phức tạp. Tuy nhiên, sự phát triển này luôn đi kèm với những rủi ro tiềm ẩn cho bệnh nhân, nhân viên y tế và cả cộng đồng nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Sau hơn một thập kỷ, Nghị định 107/2013/NĐ-CP đã bộc lộ những khoảng cách so với thực tế kỹ thuật hiện đại. Nghị định 71 xuất hiện để lấp đầy những khoảng trống đó, cập nhật các tiêu chuẩn phù hợp với trình độ kỹ thuật mới nhất và siết chặt các yêu cầu về phòng ngừa rủi ro. Nó không đơn thuần là một văn bản hành chính mà là "kim chỉ nam" giúp các cơ sở bức xạ phải nhìn nhận lại công tác an toàn một cách nghiêm túc, đặt nó song hành và ngang hàng với hoạt động chuyên môn. Mục tiêu cuối cùng là chuẩn hóa mọi quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành y tế.

-Một trong những điểm gây chú ý nhất là mức tiền phạt đã tăng mạnh, từ 1,5 đến 2,5 lần so với trước đây. Liệu những con số "biết nói" này đã đủ sức nặng để buộc các bệnh viện phải đầu tư bài bản hơn cho an toàn bức xạ, thưa bác sĩ?

-BSCK2 Võ Hồng Minh Phước: Con số tăng từ 1,5 đến 2,5 lần chắc chắn sẽ tạo ra một áp lực tài chính không hề nhỏ. Điều này đặc biệt có ý nghĩa răn đe đối với những hành vi vi phạm mang tính hệ thống, như lơ là quy trình đảm bảo chất lượng hay vận hành thiết bị sai quy định. Trước đây, có những mức phạt chưa thực sự tương xứng với mức độ rủi ro mà vi phạm có thể gây ra, dẫn đến tâm lý chủ quan ở một số đơn vị. Nghị định mới đã điều chỉnh sự mất cân đối này.

Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng, chế tài tài chính chỉ là "bước đầu" và là công cụ để tăng tính bắt buộc tuân thủ. Để một hệ thống an toàn bức xạ thực sự bền vững, nó không thể chỉ vận hành dựa trên nỗi sợ bị phạt. Nó phải bắt nguồn từ năng lực chuyên môn, từ một hệ thống quản lý chất lượng nội bộ chặt chẽ và quan trọng nhất là "văn hóa an toàn" thấm nhuần trong từng cá nhân. Tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, chúng tôi luôn chủ động đầu tư cho an toàn bức xạ ngay từ những ngày đầu, không phải vì sợ phạt mà vì đó là yêu cầu tự thân để bảo vệ người bệnh. Mức phạt mới sẽ là cú hích cho những đơn vị còn chậm trễ, nhưng để "làm đúng và làm tốt" lâu dài, chúng ta vẫn cần đào tạo nhân lực và giám sát chuyên môn một cách hệ thống.

Những rào cản thực tế trên "lằn ranh" vi phạm

-Nghị định 71/2026/NĐ-CP thể hiện sự kiên quyết khi quy định: sử dụng hoặc lưu giữ nguồn phóng xạ không phép hoặc hết hạn sẽ bị chuyển hồ sơ sang cơ quan Công an ngay lập tức thay vì xử lý hành chính. Đây có phải là dấu chấm hết cho những sự "vô ý" trong quản lý giấy phép không?

-BSCK2 Võ Hồng Minh Phước: Đây chính là điểm thể hiện rõ quan điểm quản lý "không còn vùng xám" của Nhà nước. Việc phân định rõ ràng giữa vi phạm hành chính và hành vi có dấu hiệu hình sự đối với các nguồn phóng xạ y tế là một thay đổi rất mạnh mẽ. Nó đặt ra một áp lực cực lớn lên bộ phận quản lý thiết bị của mọi bệnh viện.

Thực tế, rủi ro "vô tình" vi phạm là có nếu công tác quản lý thiếu tính chủ động. Tại cơ sở của chúng tôi, để giải quyết áp lực này, chúng tôi đã ứng dụng công nghệ thông tin vào việc theo dõi và cảnh báo thời hạn giấy phép. Thay vì đợi đến sát ngày mới lo hồ sơ, hệ thống sẽ cảnh báo sớm để chúng tôi lập kế hoạch gia hạn một cách chủ động. Quy định mới này dù khắt khe nhưng tôi đánh giá là tích cực. Nó buộc các bệnh viện phải chuyên nghiệp hóa công tác pháp lý, giảm thiểu tối đa các rủi ro pháp lý tiềm ẩn và đảm bảo an toàn tuyệt đối trong lâm sàng.

-Dù quy định đã rõ, nhưng trong thực tế, các bệnh viện vẫn lo ngại về những vướng mắc khách quan có thể đẩy họ vào thế vi phạm. Theo bác sĩ, đâu là những "hố đen" mà các đơn vị dễ mắc phải nhất?

-BSCK2 Võ Hồng Minh Phước: Có một số rào cản thực tiễn mà các cơ sở y tế thường gặp phải. Đầu tiên là thời gian xử lý hồ sơ đôi khi kéo dài hơn dự kiến, dẫn đến khoảng trống gián đoạn hiệu lực giấy phép dù đơn vị đã nộp hồ sơ từ sớm. Thứ hai là các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu hồ sơ ngày càng khắt khe, thay đổi liên tục, đòi hỏi đội ngũ quản lý phải cập nhật kiến thức pháp luật rất nhanh.

Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ giữa các bộ phận nội bộ trong bệnh viện – ví dụ như bộ phận chuyên môn cần nâng cấp máy nhưng bộ phận pháp chế chưa kịp cập nhật cấu hình mới vào hồ sơ – cũng là một rủi ro. Để khắc phục, không có cách nào khác ngoài việc lập kế hoạch từ sớm, phân công trách nhiệm rõ ràng và chuẩn hóa mọi quy trình quản lý giấy phép. Đây là yếu tố then chốt để duy trì hoạt động chuyên môn ổn định mà không lo ngại các rắc rối pháp lý.

-Nghị định mới đã phân hóa xử phạt dựa trên số lượng thiết bị và mức độ nguy hiểm của nguồn phóng xạ. Với một bệnh viện sở hữu nhiều thiết bị hiện đại như Ung bướu TP.HCM, quy trình kiểm soát rủi ro nội bộ được vận hành như thế nào để tương thích với quy định này?

-BSCK2 Võ Hồng Minh Phước: Cách tiếp cận phân hóa theo mức độ nguy cơ là rất khoa học và phù hợp với thực tiễn. Các thiết bị chẩn đoán và điều trị hiện nay có mức độ rủi ro rất khác nhau. Hiện nay, các quy định pháp luật trong nước đã bám sát rất sát các tiêu chuẩn quốc tế đối với các kỹ thuật cao.

Bài toán gián đoạn khám chữa bệnh và chi phí vận hành

-Việc áp dụng các hình thức phạt bổ sung như tước giấy phép hay đình chỉ hoạt động máy móc khiến dư luận lo ngại về việc gián đoạn điều trị cho người dân. Bác sĩ nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

-BSCK2 Võ Hồng Minh Phước: Lo ngại này hoàn toàn có cơ sở. Nếu một máy xạ trị hay hệ thống CT Scan bị đình chỉ, bệnh nhân là người chịu thiệt thòi nhất vì quá trình điều trị bị gián đoạn. Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu rằng các biện pháp này là "cái phanh" cần thiết để ngăn chặn những nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng. Đình chỉ một thiết bị không an toàn thực chất là để bảo vệ tính mạng của chính người bệnh đó.

Về phía bệnh viện, chúng tôi chưa có lo ngại về việc bị đình chỉ vì mọi công tác kiểm định, cấp phép đều được thực hiện nghiêm túc và có kế hoạch. Để hạn chế rủi ro này cho toàn ngành, các cơ sở y tế cần biến việc tuân thủ an toàn thành một phần của quy trình chuyên môn hằng ngày.

Về mặt kinh tế, các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc kiểm định lại hay thay thế cấu trúc không an toàn chắc chắn sẽ phát sinh chi phí. Nhưng thay vì coi đó là áp lực đột ngột, Bệnh viện Ung bướu TP.HCM đã chủ động tích hợp các khoản này vào ngân sách vận hành thường xuyên. Chúng tôi xem đây là một khoản đầu tư cho chất lượng và sự an toàn bền vững, chứ không đơn thuần là chi phí khắc phục sai lầm.

-Sự tham gia phối hợp giữa các cơ quan quản lý bức xạ, UBND và lực lượng Công an được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Ông mong đợi gì từ cơ chế phối hợp này?

-BSCK2 Võ Hồng Minh Phước: Bước tiến quan trọng nhất ở đây là việc phân định rõ thẩm quyền, xóa bỏ tình trạng chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Khi trách nhiệm được xác định cụ thể, quá trình giám sát sẽ diễn ra nhanh và nhất quán hơn.

Tôi kỳ vọng các cơ quan chuyên môn sẽ tập trung sâu vào đánh giá kỹ thuật, trong khi chính quyền địa phương và lực lượng chức năng tăng cường thực thi và giám sát. Đối với các bệnh viện, một hệ thống quản lý bên ngoài rõ ràng sẽ giúp việc tuân thủ trở nên minh bạch và thuận lợi hơn. Chúng tôi sẽ biết chính xác mình cần làm việc với ai, quy trình ra sao, từ đó giảm bớt các thủ tục rườm rà không cần thiết. Đặc biệt, sự phối hợp này còn giúp các bệnh viện nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật và hướng dẫn chuyên môn kịp thời hơn.

-Để chuẩn bị cho thời điểm Nghị định chính thức có hiệu lực vào ngày 1.5.2026, bệnh viện đã có những bước chuẩn bị cụ thể nào để "tuyệt đối không để xảy ra sự cố", thưa ông?

-BSCK2 Võ Hồng Minh Phước: Chúng tôi đã bắt tay vào chuẩn bị từ sớm, trong đó đào tạo con người là trọng tâm. Bệnh viện đã rà soát lại toàn bộ hoạt động đào tạo an toàn bức xạ và xây dựng kế hoạch tập huấn định kỳ cho đội ngũ y bác sĩ, kỹ sư và kỹ thuật viên.

Các chương trình này không chỉ là phổ biến văn bản pháp luật mới mà còn đi sâu vào kỹ năng thực hành an toàn trong từng thao tác vận hành thiết bị kỹ thuật cao. Chúng tôi khuyến khích nhân viên tiếp cận công nghệ mới nhưng luôn phải gắn chặt với yêu cầu bảo đảm an toàn bức xạ. Song song đó, hệ thống giám sát và kiểm soát chất lượng nội bộ được tăng cường để phòng ngừa rủi ro một cách chủ động. Mục tiêu cuối cùng mà chúng tôi hướng tới không chỉ là không bị phạt, mà là xây dựng một "văn hóa an toàn bức xạ" bền vững để bảo vệ cộng đồng một cách tốt nhất.

-Xin cảm ơn BSCK2 Võ Hồng Minh Phước về chia sẻ thẳng thắn và tâm huyết của mình!