Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu: Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp là nhiệm vụ chiến lược quốc gia

Sáng 18/4, tại Học viện Ngân hàng đã diễn ra lễ khai mạc Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII - năm 2026. Ngày hội diễn ra trong 3 ngày từ 17 - 19/4, do Bộ GD-ĐT, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự và phát biểu chỉ đạo tại Ngày hội.

Một quốc gia muốn phát triển nhanh, bền vững phải có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu khẳng định, đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với thế hệ trẻ; góp phần khơi dậy tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, ý chí vươn lên, khát vọng cống hiến, trách nhiệm của học sinh, sinh viên đối với đất nước. Thực tiễn cho thấy, một quốc gia muốn phát triển nhanh, bền vững phải có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh và lực lượng nhân lực trẻ có tư duy sáng tạo, có khả năng tạo ra sản phẩm, dịch vụ, mô hình mới và thích ứng nhanh với sự thay đổi của thời đại.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà là nhiệm vụ chiến lược quốc gia, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và chuẩn bị lực lượng doanh nhân trẻ, nhân lực sáng tạo cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu chỉ đạo tại Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII - năm 2026. Ảnh: Bộ GD-ĐT

Gần 8 năm qua, việc triển khai Đề án "Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp" đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhận thức và tư duy về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong học sinh, sinh viên có chuyển biến rõ nét; nhiều ý tưởng được hoàn thiện thành sản phẩm mẫu, được thử nghiệm và từng bước kết nối với thực tiễn. Cùng với đó, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Việt Nam ngày càng được mở rộng, với sự tham gia sâu hơn của các tổ chức hỗ trợ, các quỹ đầu tư, chuyên gia và doanh nghiệp.

Đặc biệt, Đề án đã giúp "ươm tạo" thành công được khoảng 300 doanh nghiệp khởi nghiệp, khởi nguồn; nhiều dự án đã thành lập doanh nghiệp, gọi vốn thành công và từng bước tiếp cận thị trường, trong đó xuất hiện nhiều dự án tiêu biểu gắn với công nghệ xanh, công nghệ sinh học, vật liệu mới, y tế số,…

Theo Phó Thủ tướng, những kết quả này là minh chứng cho tiềm năng to lớn của học sinh, sinh viên Việt Nam trong việc chuyển hóa tri thức thành sản phẩm dịch vụ có giá trị, góp phần hình thành năng lực sản xuất mới cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cho rằng cần thẳng thắn nhìn nhận một số hạn chế. Tại một số nơi, hoạt động khởi nghiệp còn mang tính phong trào, thiếu chiều sâu. Sản phẩm chưa gắn chặt với nhu cầu thị trường. Cơ chế, chính sách hỗ trợ còn hạn chế, thiếu đồng bộ. Việc kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia trong nhiều trường hợp hiệu quả chưa cao.

Thời gian tới, để triển khai hiệu quả Chương trình hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ GD-ĐT tập trung đổi mới mạnh mẽ tư duy và cách làm; lấy kết quả thực chất, lấy số lượng sản phẩm, dự án đi vào thị trường, số doanh nghiệp được hình thành và khả năng thương mại hóa làm thước đo chủ yếu.

Bên cạnh đó, xây dựng và hoàn thiện hệ sinh thái khởi nghiệp trong nhà trường, tạo điều kiện để các ý tưởng được thử nghiệm, hoàn thiện và phát triển đến cùng, không dừng lại ở các cuộc thi, ngày hội; hoàn thiện cơ chế về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và huy động nguồn lực xã hội, bảo đảm các dự án tiềm năng có thể tiếp cận nhanh với thị trường.

Bộ Khoa học và Công nghệ phải đóng vai trò "cầu nối" đưa tri thức trong nhà trường ra thị trường, biến ý tưởng của học sinh, sinh viên thành sản phẩm và doanh nghiệp thực sự. Phó Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp chặt chẽ với Bộ GD-ĐT đưa hoạt động khởi nghiệp học sinh, sinh viên trở thành một cấu phần của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đồng thời, hỗ trợ các cơ sở giáo dục kết nối với trung tâm đổi mới sáng tạo, tổ chức ươm tạo, doanh nghiệp khoa học và công nghệ; Đẩy mạnh tư vấn, ươm tạo, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ; Nghiên cứu, đề xuất cơ chế hỗ trợ đủ mạnh để các dự án của học sinh, sinh viên tiếp cận thuận lợi với khoa học, công nghệ, quỹ đầu tư, chuyên gia và thị trường.

Về phía các bộ, ngành, địa phương cần thực hiện đồng bộ các giải pháp hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp, gắn với các nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo và yêu cầu phát triển của từng ngành, từng địa phương. Đồng thời, tạo điều kiện, giao nhiệm vụ để học sinh, sinh viên được tiếp cận thực tiễn, tham gia giải quyết các bài toán của ngành, của địa phương và của cộng đồng.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cùng các đại biểu tham dự Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII - năm 2026. Ảnh: Bộ GD-ĐT

Với các cơ sở giáo dục phổ thông, các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, Phó Thủ tướng đề nghị các đơn vị chủ động hơn nữa trong việc tổ chức triển khai hoạt động hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp; gắn với đào tạo, trải nghiệm, hướng nghiệp; hình thành tư duy sáng tạo, tinh thần chủ động, kỹ năng nền tảng và định hướng nghề nghiệp phù hợp...

Phó Thủ tướng nhắc lại thông điệp rất sâu sắc mà đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm truyền thống ngành Giáo dục: "Trong giai đoạn phát triển mới, thế hệ trẻ phải làm chủ tri thức, công nghệ, hun đúc bản lĩnh, khát vọng cống hiến và trách nhiệm đối với đất nước; từ đó góp phần tạo nên những thành tựu mới trong thời bình bằng trí tuệ, sáng tạo và hành động".

"Khởi nghiệp không bắt đầu từ những điều lớn lao mà bắt đầu từ việc biết quan sát thực tiễn, không ngừng học hỏi, chủ động hợp tác, dám thử nghiệm và kiên trì vượt qua khó khăn, thách thức", Phó Thủ tướng chia sẻ và mong học sinh, sinh viên giữ vững tinh thần cầu tiến, không ngừng khát vọng vươn lên, dám nghĩ khác, dám làm mới; rèn luyện năng lực, thể chất, giữ vững kỷ luật, đề cao đạo đức, tôn trọng pháp luật và hướng tới tạo ra những giá trị tốt đẹp cho cộng đồng.

Khởi nghiệp trong giáo dụclà tạo ra những con người có tư duy đổi mới, năng lực hành động

Phát biểu tại Ngày hội, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, đất nước ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và khả năng thích ứng trước những biến động nhanh chóng của thế giới.

Ngày nay, sự khác biệt giữa các quốc gia không còn nằm ở tài nguyên thiên nhiên hay chi phí lao động, mà ở năng lực tạo ra tri thức mới và chuyển hóa tri thức đó thành giá trị kinh tế. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi mang tính chiến lược trong hệ thống giáo dục và đào tạo. Giáo dục và đào tạo không còn đơn thuần là một lĩnh vực phúc lợi xã hội - nơi Nhà nước đầu tư để nâng cao dân trí và đào tạo nhân lực, mà phải là một hệ thống tạo giá trị gia tăng trực tiếp cho nền kinh tế.

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn phát biểu tại Ngày hội. Ảnh: Bộ GD-ĐT

"Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với giáo dục và đào tạo phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa, không chỉ trong nội dung và phương pháp, mà sâu xa hơn là trong tư duy phát triển con người - từ tiếp cận tri thức sang kiến tạo tri thức, từ tiếp nhận sang sáng tạo, từ thích ứng sang dẫn dắt sự thay đổi", Bộ trưởng cho hay.

Theo Bộ trưởng, trong tiến trình đó, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trong nhà trường không đơn thuần là một hoạt động bổ trợ, mà là một phương thức giáo dục hiện đại, giúp người học hình thành năng lực phát hiện vấn đề từ thực tiễn, năng lực thiết kế giải pháp, năng lực tổ chức thực hiện và tinh thần dấn thân vì những giá trị tốt đẹp của cộng đồng.

Khởi nghiệp trong giáo dục, xét đến cùng, không chỉ nhằm tạo ra doanh nghiệp mới, mà quan trọng hơn là tạo ra những con người có tư duy đổi mới, có năng lực hành động và có khát vọng đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

Các đại biểu thực hiện nghi thức kích hoạt hạt giống công nghệ, chính thức khai mạc Ngày hội. Ảnh: Bộ GD-ĐT

Đặttrường học làm trung tâm kết nối giữa các ý tưởng sáng tạo đột phá, công nghệ lõi tiên tiến

Theo PGS.TS Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Học viện Ngân hàng, đặc trưng cốt lõi của kỷ nguyên vươn mình nằm ở sự chuyển dịch căn bản sang nền kinh tế tri thức, kinh tế số và công nghệ cao nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm, hướng GDP bình quân đầu người chạm mốc 8.500 USD vào năm 2030.

Trong tiến trình đó, cuộc cách mạng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang đóng vai trò then chốt, biến chất xám trở thành nguồn tài nguyên quý giá nhất, mà tâm điểm chính là lực lượng trí thức trẻ - những học sinh, sinh viên đang ngồi trên ghế nhà trường.

PGS.TS Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Học viện Ngân hàng phát biểu. Ảnh: Bộ GD-ĐT

“Học viện Ngân hàng nhận thức sâu sắc rằng việc đặt trường học làm trung tâm kết nối giữa các ý tưởng sáng tạo đột phá, công nghệ lõi tiên tiến và nguồn lực tài chính mạo hiểm không còn là một giải pháp tình thế, mà là sự xoay trục chiến lược về tư duy chính sách vĩ mô. Nỗ lực này nhằm cụ thể hóa Quyết định số 336/QĐ-TTg ngày 25/2/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chương trình "Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035", đánh dấu sự chuyển đổi triết lý giáo dục từ "đào tạo để tìm việc" sang "đào tạo để tạo việc làm" và kiến tạo các giá trị kinh tế mới”, PGS.TS Bùi Hữu Toàn cho hay.

Để tháo gỡ những “điểm nghẽn” hiện nay, nâng cấp toàn diện hệ sinh thái khởi nghiệp học đường, PGS.TS Bùi Hữu Toàn cho rằng cần thiết lập “Chương trình Hạt giống Sinh viên” (NSSF) theo cơ chế vốn mồi đồng đầu tư, nhằm khắc phục khoảng trống tài chính giai đoạn đầu của các dự án khởi nghiệp.

Chương trình được lồng ghép trong các quỹ khoa học công nghệ hiện hành, vận hành theo nguyên tắc thị trường, trong đó Nhà nước và nhà trường cùng đồng đầu tư với các quỹ mạo hiểm tư nhân theo tỷ lệ đối ứng phù hợp nhằm chia sẻ rủi ro và thu hút vốn xã hội. Đồng thời, áp dụng cơ chế “vốn cấp bù” dưới dạng tài trợ có điều kiện chuyển đổi đối với các dự án giai đoạn tiền hạt giống, qua đó vừa chấp nhận rủi ro nghiên cứu, vừa đảm bảo khả năng hoàn vốn khi dự án thành công.

Các đại biểu tham dự lễ khai mạc Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII - năm 2026

Bên cạnh đó, tháo gỡ các rào cản và sự chồng lấn quy định trong định giá tài sản trí tuệ và đẩy nhanh triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với mô hình doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học. Triển khai Chương trình “Glocal Startup” nhằm tận dụng tối đa hành lang pháp lý hiện hành để xây dựng mạng lưới nhân tài và kết nối hệ sinh thái khởi nghiệp với chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông cũng đề xuất triển khai nền tảng “FabLab Liên trường Đại học” theo mô hình hợp tác công tư (PPP) nhằm khắc phục tình trạng phân mảnh và lãng phí trong khai thác hạ tầng phòng thí nghiệm; đẩy nhanh xây dựng và đồng bộ hóa hạ tầng dữ liệu số phục vụ định giá và tín nhiệm startup.