Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc: Chuyển từ sản xuất sang nghiên cứu thị trường để nâng giá trị nông sản

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc chủ trì buổi làm việc. Ảnh: Chinhphu.vn/Phương Nguyên.

Ngày 25/9/2026, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã làm việc với các hiệp hội và doanh nghiệp tiêu biểu ngành hàng nông, lâm, thủy sản nhằm đánh giá tình hình xuất khẩu, nhận diện các điểm nghẽn và định hướng phát triển ngành trong thời gian tới.

XUẤT KHẨU NÔNG SẢN TĂNG NHƯNG ÁP LỰC VẪN RẤT LỚN

Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng nhấn mạnh nông, lâm, thủy sản là lĩnh vực gắn trực tiếp với sản xuất, đời sống và thu nhập của hàng triệu người dân. Vì vậy, hiệu quả của ngành không chỉ được đo bằng kim ngạch xuất khẩu mà còn ở giá trị gia tăng tạo ra và mức thu nhập của người sản xuất.

Đánh giá cao đóng góp của các hiệp hội và doanh nghiệp, Phó Thủ tướng cho biết nhiều mặt hàng như gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, cà phê, rau quả, hạt điều, hồ tiêu, gạo tiếp tục giữ vị trí quan trọng trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng của nhiều ngành hàng vẫn chủ yếu dựa vào xuất khẩu nguyên liệu hoặc sản phẩm sơ chế, giá trị gia tăng thấp và khả năng chống chịu trước biến động thị trường còn hạn chế.

Dẫn ví dụ về ngành cà phê, Phó Thủ tướng cho rằng Việt Nam thuộc nhóm quốc gia sản xuất hàng đầu thế giới nhưng thương hiệu cà phê Việt Nam chưa tương xứng với tiềm năng. Phần lớn giá trị gia tăng ở các khâu chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phân phối vẫn thuộc về các doanh nghiệp nước ngoài. Đây cũng là thách thức chung của nhiều ngành hàng nông sản hiện nay.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu tại cuộc làm việc với các hiệp hội, doanh nghiệp tiêu biểu ngành hàng nông, lâm, thủy sản. Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên.

Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, phát triển xanh, giảm phát thải carbon, chống phá rừng và trách nhiệm xã hội. Vì vậy, chỉ một sự cố về chất lượng cũng có thể ảnh hưởng tới uy tín của cả doanh nghiệp và ngành hàng.

Một điểm nghẽn khác là sản xuất còn manh mún, thiếu liên kết, chưa hình thành được các vùng nguyên liệu quy mô lớn, ổn định. Nhiều sản phẩm có chất lượng tốt nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường về sản lượng. Do đó, cần tổ chức lại sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu tập trung và nâng cao liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã với người dân.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 9 tháng năm 2026 ước đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước; xuất siêu khoảng 16,9 tỷ USD.

Trong cơ cấu xuất khẩu, gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục giữ vai trò chủ lực, thủy sản duy trì tăng trưởng tích cực, còn rau quả là một trong những động lực nổi bật. Tuy nhiên, tăng trưởng giữa các ngành hàng chưa đồng đều. Một số mặt hàng tăng về lượng nhưng giảm về giá trị do giá xuất khẩu giảm. Điển hình, xuất khẩu cà phê tăng 15,4% về lượng nhưng kim ngạch giảm 7,3%; các mặt hàng như gạo, cao su, sắn và sản phẩm từ sắn cũng giảm giá trị xuất khẩu. 

Trong những tháng cuối năm, ngành nông nghiệp sẽ tập trung duy trì đà tăng trưởng của các nhóm hàng chủ lực, đồng thời tháo gỡ khó khăn đối với các ngành còn hụt mục tiêu.

Với thủy sản, trọng tâm là kiểm soát chất lượng, an toàn chuỗi cung ứng, xử lý các vấn đề liên quan đến IUU và phòng vệ thương mại. Đối với rau quả, nhất là sầu riêng, yêu cầu đặt ra là quản lý chặt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và chất lượng sản phẩm.

NGHIÊN CỨU THỊ TRƯỜNG ĐỂ TỔ CHỨC LẠI SẢN XUẤT

Tại buổi làm việc, đại diện các hiệp hội và doanh nghiệp tập trung phản ánh những khó khăn liên quan đến tín dụng, hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT), đất đai, phát triển vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, thủ tục xuất khẩu và kiểm tra chuyên ngành.

Nhiều doanh nghiệp cho rằng chính sách tín dụng hiện nay chưa thực sự phù hợp với đặc thù mùa vụ và chu kỳ sản xuất của ngành nông nghiệp. Bên cạnh đó, tình trạng chậm hoàn thuế VAT và cách áp dụng chính sách chưa thống nhất giữa các địa phương cũng ảnh hưởng tới dòng tiền và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Các doanh nghiệp đồng thời kiến nghị tăng cường xúc tiến thương mại, hỗ trợ mở rộng thị trường xuất khẩu mới, giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn. Nhiều ý kiến cũng đề xuất đẩy nhanh việc xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng, vùng nuôi và hệ thống truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng nhấn mạnh phát triển nông, lâm, thủy sản không chỉ nhằm gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà còn hướng tới xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, sinh thái, giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững.

Theo đó, ngành cần chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang nâng cao chất lượng, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, cần thay đổi tư duy từ sản xuất rồi tìm thị trường tiêu thụ sang nghiên cứu thị trường để tổ chức sản xuất ngay từ đầu.

Chuỗi giá trị nông sản phải được tổ chức theo hướng chuyên môn hóa, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm kết nối sản xuất, chế biến và tiêu thụ; hợp tác xã là cầu nối với người nông dân; Nhà nước tập trung hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi".

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc.

Công tác quản lý cần chuyển từ điều hành hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu số, hình thành hệ thống dữ liệu quốc gia về sản xuất, chế biến, logistics và thị trường nhằm nâng cao năng lực dự báo và điều hành.

Trên nền tảng này, ngành nông, lâm, thủy sản được kỳ vọng hướng tới mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu 100 tỷ USD vào năm 2030 và có thể phấn đấu hoàn thành sớm hơn nếu tổ chức thực hiện hiệu quả.

Đối với các kiến nghị của doanh nghiệp và hiệp hội, Phó Thủ tướng giao các bộ, ngành nghiên cứu, xử lý theo thẩm quyền; đồng thời khẳng định Chính phủ sẽ tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí không chính thức và đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình phát triển.