Giải mã 'Định phí': Là nghề gì mà AI càng phát triển càng cần người giỏi?
AI có thể tính toán nhanh, nhưng nếu một con số thay đổi vì giả định phía sau nó thay đổi thì sao? Đây là một trong những bài toán người làm định phí phải xử lý: Dùng Toán học, dữ liệu và các mô hình để nhìn trước nhiều khả năng, từ đó đánh giá rủi ro và tác động tài chính.
Giải mã nghề dự báo những điều chưa xảy ra
"Định phí" có thể là một từ khóa khá mới mẻ với những học sinh đang tìm hiểu các nhóm ngành Toán học, dữ liệu hay tài chính. Nếu chỉ nghe tên và hình dung đây là công việc "ngồi bấm máy tính để tính mức phí bảo hiểm", bức tranh về nghề này sẽ thiếu đi phần thú vị nhất: khả năng dự báo.
Ngành Định phí Bảo hiểm (Actuarial Science) tập trung vào việc phân tích tác động tài chính của các rủi ro và yếu tố bất định trong tương lai. Công việc này đòi hỏi sự kết hợp giữa Toán học, thống kê, tài chính và tư duy kinh doanh để mô hình hóa nhiều kịch bản khác nhau, từ đó hỗ trợ tổ chức đưa ra các quyết định dài hạn.
Bà Phei San Teng chia sẻ về thuật ngữ định phí.
Điểm đặc trưng của người làm định phí là làm việc với những điều chưa xảy ra. Một bài toán trên lớp luôn có đáp án chuẩn xác, nhưng những rủi ro xảy ra trong 5 hay 10 năm tới thì không. Khác với việc tính toán đơn thuần, người làm nghề phải xây dựng các giả định từ dữ liệu hiện tại và đánh giá những tác động tài chính tương ứng.
Tại một sự kiện thảo luận về quản trị rủi ro gần đây, ông Chung Bá Phương, FSA - Thành viên Hội đồng Quản trị Techcom Life và Techcom General Insurance, đã lấy ví dụ rất thực tế: Những câu hỏi đặt ra cho người làm định phí có thể liên quan đến tỷ lệ sinh trong tương lai, kết quả đầu tư, hay tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai. Theo ông, một thách thức rất lớn của nghề là các chuyên gia có thể được và bị đánh giá dựa trên độ chính xác của những dự báo đã đưa ra từ tận 5 năm trước.
Ông Chung Bá Phương.
Một con số do định phí đưa ra chưa bao giờ là câu trả lời cuối cùng. Quan trọng hơn là khả năng hiểu con số ấy được tạo ra như thế nào, thay đổi ra sao khi bối cảnh thay đổi và tổ chức cần cân nhắc điều gì trước mỗi kịch bản rủi ro.
AI tính nhanh hơn, người làm nghề phải hiểu sâu hơn
Khi hiểu được bản chất dự báo của định phí, chúng ta sẽ thấy rõ vai trò của công nghệ. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ phân tích đang thay đổi cách ngành này xử lý thông tin.
Với khả năng tính toán lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian ngắn, công nghệ hỗ trợ người làm nghề ở rất nhiều công đoạn. Tuy nhiên, có được một kết quả từ mô hình AI không đồng nghĩa với việc đã có câu trả lời cho bài toán kinh doanh. Người làm định phí vẫn cần xem xét các giả định ẩn phía sau mô hình, đánh giá những kịch bản khác nhau và cân nhắc tác động thực tế. Đây là phần công việc đòi hỏi khả năng nhận định, thay vì chỉ xử lý phép tính.
Bà Phei San Teng, FSA - Giám đốc Định phí, AIA Vietnam.
Bởi vậy, khi máy móc ngày càng đảm nhận tốt phần việc tính toán, yêu cầu đối với nhân sự ngành định phí cũng mở rộng. Bên cạnh năng lực phân tích dữ liệu, khả năng đặt câu hỏi, đọc hiểu thông tin và giải thích những vấn đề phức tạp trở thành kỹ năng "sống còn". Có thể hiểu đơn giản: AI giúp tìm ra kết quả nhanh hơn, nhưng người làm nghề vẫn phải là người trả lời các câu hỏi "Vì sao lại ra kết quả này?", "Nếu giả định đầu vào thay đổi thì chuyện gì xảy ra?" hay "Kết quả này có ý nghĩa gì đối với quyết định sắp được đưa ra?"
Học sinh chưa cần học định phí ngay
Với một ngành nằm ở giao điểm của nhiều lĩnh vực phức tạp như vậy, học sinh phổ thông có cần bắt đầu ôn luyện chuyên ngành ngay từ bây giờ?
Chia sẻ góc nhìn về vấn đề hướng nghiệp, bà Jessie Li, FSA - Giám đốc Khu vực Đông và Đông Nam Á của Hiệp hội Định phí Bảo hiểm Hoa Kỳ (SOA), cho rằng học sinh chưa nhất thiết phải vội vàng tự tạo áp lực.
"Tôi không khuyến khích học sinh cấp 2, cấp 3 bắt đầu làm bài kiểm tra chuyên ngành ngay, nhưng các em có thể tìm hiểu viễn cảnh tương lai, cách tiếp cận thông tin và các trường đại học đào tạo ngành này", bà Jessie Li chia sẻ.
Bà Jessie Li.
Theo bà, tại một số thị trường như Hoa Kỳ, Philippines và Hồng Kông (Trung Quốc), các chương trình tiếp cận giáo viên cấp 3 đã được triển khai để giới thiệu cho học sinh về ngành định phí, nội dung công việc và tương lai nghề nghiệp. Tại Việt Nam, việc mở rộng hợp tác với trường phổ thông cũng đang được hướng tới, giúp học sinh có cái nhìn tổng quan thay vì sa đà vào kiến thức hàn lâm.
Việc định hướng sớm nên bắt đầu từ những tự vấn đơn giản: Bạn có thích làm việc với dữ liệu không? Có tò mò về việc một con số thay đổi thế nào khi điều kiện đầu vào thay đổi? Có hứng thú với những bài toán mà trong tương lai không có sẵn một đáp án chắc chắn? Nếu câu trả lời là có, định phí là một không gian lý tưởng để bạn khám phá.
