Phòng, chống bệnh dại gắn với chuyển đổi sinh kế: Hiệu quả từ mô hình thí điểm tại Hà Nội

Kiểm soát dịch bệnh ngay từ nguồn lây thông qua việc hỗ trợ các cơ sở kinh doanh, giết mổ chó, mèo chuyển đổi sinh kế đang chứng minh là hướng đi nhân văn và bền vững tại Thủ đô. Lết quả bước đầu từ mô hình thí điểm theo cách tiếp cận “Một sức khỏe” của Hà Nội vừa trở thành kinh nghiệm thực tiễn quý báu để đoàn công tác của thành phố Đồng Nai tham quan, học tập, từng bước hiện thực hóa mục tiêu quốc gia không còn người tử vong vì bệnh dại vào năm 2030.

Kiểm soát nguồn lây

Bệnh dại từ lâu được ngành y tế và thú y xác định là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây truyền từ động vật sang người. Khi người bệnh đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng, tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối 100%. Trong chuỗi lây truyền phức tạp của vi rút dại, chó là nguồn truyền bệnh chủ yếu.

Thực tế cho thấy, hoạt động thu gom, vận chuyển, giết mổ và kinh doanh thịt chó, mèo tự phát, không rõ nguồn gốc, chưa được tiêm phòng và kiểm soát dịch tễ tiềm ẩn nguy cơ bùng phát dịch bệnh cao nhất. Người trực tiếp tham gia giết mổ, chế biến và buôn bán không chỉ đối mặt với rủi ro phơi nhiễm trực tiếp mà còn vô tình làm gia tăng nguy cơ phát tán mầm bệnh ra cộng đồng.

Tại Hà Nội, việc kiểm soát bệnh dại gắn với chuyển đổi nghề được cụ thể hóa bằng Dự án “Thí điểm mô hình phòng, chống bệnh dại, phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó, mèo tại 14 phường ở Hà Nội”. Dự án được UBND thành phố Hà Nội phê duyệt ngày 24-7-2025, do Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội trực tiếp triển khai, với sự đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật từ tổ chức quốc tế Soi Dog Foundation và doanh nghiệp xã hội Truyền thông Thay đổi hành vi hướng tới Phát triển bền vững Việt Nam (SBCC Vietnam).

Điểm sáng trong cách làm của Hà Nội là cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health) - kết nối hài hòa ba trụ cột: Sức khỏe con người, sức khỏe động vật và sức khỏe cộng đồng, môi trường sống.

Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội Nguyễn Đình Đảng phát biểu tại buổi tiếp đoàn công tác của Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai. Ảnh: DASD

Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội Nguyễn Đình Đảng phát biểu tại buổi tiếp đoàn công tác của Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai. Ảnh: DASD

Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội Nguyễn Đình Đảng cho biết: Các giải pháp không triển khai đơn lẻ mà có sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa cơ quan thú y, y tế, công an, quản lý thị trường, chính quyền cấp phường và cộng đồng dân cư. Mọi hoạt động tập trung nâng cao tỷ lệ tiêm phòng dại cho đàn chó, mèo, siết chặt quản lý vận chuyển, giết mổ, vừa giảm nguy cơ phơi nhiễm cho người lao động, vừa cải thiện vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và từng bước nâng cao phúc lợi động vật.

Là đại diện đơn vị thực hiện dự án, Thạc sĩ Bùi Thị Duyên, Giám đốc Doanh nghiệp xã hội SBCC Vietnam chia sẻ: Quá trình chuyển đổi sinh kế tại Hà Nội được thiết kế bài bản qua ba bước: Đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp và kết nối thị trường. Thay vì định hướng cứng nhắc, cán bộ dự án cùng chính quyền cơ sở kiên trì tiếp cận, lắng nghe nguyện vọng, tư vấn để từng hộ gia đình tự lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp với năng lực, điều kiện mặt bằng và nhu cầu thị trường tại địa phương.

Thạc sĩ Bùi Thị Duyên, Giám đốc Doanh nghiệp xã hội SBCC Vietnam chia sẻ kinh nghiệm với đoàn công tác của Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai. Ảnh: DASD

Thạc sĩ Bùi Thị Duyên, Giám đốc Doanh nghiệp xã hội SBCC Vietnam chia sẻ kinh nghiệm với đoàn công tác của Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai. Ảnh: DASD

Sau hơn một năm triển khai tại 14 phường thí điểm, dự án đã vận động được 28 cơ sở tự nguyện dừng hoạt động kinh doanh thịt chó, mèo, trong đó 25 hộ đã đăng ký tham gia chương trình chuyển đổi sinh kế. Đáng chú ý, phường Giảng Võ trở thành điểm sáng đầu tiên xóa bỏ hoàn toàn hoạt động kinh doanh mặt hàng này trên địa bàn.

Từ thực tiễn Thủ đô đến lộ trình hành động tại Đồng Nai

Trên cơ sở kết quả thực hiện Dự án “Thí điểm mô hình phòng, chống bệnh dại, phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó, mèo tại 14 phường ở Hà Nội”, trung tuần tháng 11-2026, Đoàn công tác Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai đã đến Hà Nội để học tập kinh nghiệm.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai Nguyễn Minh Hải cho biết: Theo thống kê sơ bộ, từ đầu năm 2026 đến nay, đã ghi nhận 48 ổ dịch dại trên chó tại 31/95 xã, phường, tăng 1 ổ dịch so với cùng kỳ năm trước… Địa phương cũng mở rộng mạng lưới dự phòng với 95 điểm tiêm vắc xin phòng dại, 25 điểm tiêm huyết thanh kháng dại... Tuy nhiên, giải pháp y tế dự phòng mới chỉ giải quyết phần “ngọn”.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai phát biểu tại buổi làm việc với Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội. Ảnh: DASD

Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai phát biểu tại buổi làm việc với Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội. Ảnh: DASD

Do đó, muốn cắt đứt chuỗi lây nhiễm một cách bền vững, Đồng Nai cần kiểm soát chặt chẽ ngay từ nguồn lây, giảm thiểu các hoạt động giết mổ, kinh doanh chó, mèo tiềm ẩn rủi ro cao. Nhưng “bài toán” đặt ra là làm thế nào để vận động người dân từ bỏ nghề kinh doanh thịt chó, mèo mà không gây xáo trộn đời sống, bảo đảm người dân có thu nhập ổn định để không tái diễn nghề cũ?

Trong chuyến thăm, làm việc tại Hà Nội, đoàn công tác của Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai đã đi thực tế địa bàn phường Tây Mỗ, được nghe những câu chuyện từ người thật, việc thật tại những cơ sở từng giết mổ, buôn bán thịt chó, mèo suốt nhiều năm. Đến nay, các hộ đã tự tin bước sang những ngành nghề mới văn minh, an toàn hơn như: Kinh doanh câu lạc bộ bi-a, mở quán giải khát, tạp hóa buôn bán nhỏ lẻ, kinh doanh trực tuyến.

Đoàn công tác của Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai thăm, nghe trao đổi từ các hộ chuyển đổi mô hình kinh doanh ở phường Tây Mỗ. Ảnh: DASD

Đoàn công tác của Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai thăm, nghe trao đổi từ các hộ chuyển đổi mô hình kinh doanh ở phường Tây Mỗ. Ảnh: DASD

Qua trò chuyện với các chủ hộ ở phường Tây Mỗ, các thành viên đoàn công tác Đồng Nai ghi nhận: Chính sự kiên trì vận động “mưa dầm thấm lâu” của chính quyền phường, sự hỗ trợ thiết thực từ các cán bộ Dự án của Hà Nội trong khâu đào tạo nghề, hỗ trợ vốn khởi nghiệp và kết nối đầu ra đã giúp người dân vượt qua rào cản tâm lý. Hơn thế, bản thân các chủ hộ cũng mong muốn có một công việc an toàn hơn cho sức khỏe chính mình và tạo dựng môi trường sống văn minh hơn cho thế hệ con cháu.

Chia sẻ với đoàn công tác thành phố Đồng Nai, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội Ngô Đình Loát cho biết: Phòng, chống bệnh dại bền vững phải bắt đầu từ nguồn lây, trong đó hoạt động giết mổ, buôn bán thịt chó, mèo không rõ nguồn gốc, không bảo đảm vệ sinh thú y là mối nguy rất lớn. Muốn người dân từ bỏ hoạt động này để chuyển sang các ngành kinh tế khác, cần lấy sự đồng thuận và sinh kế của người dân làm trung tâm, cơ quan quản lý phải thực sự đồng hành, hỗ trợ để họ có một sinh kế mới ổn định.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản thành phố Đồng Nai Nguyễn Minh Hải cũng bày tỏ: Chúng tôi sẽ nghiên cứu những bài học kinh nghiệm quý báu từ Hà Nội để chắt lọc, vận dụng linh hoạt, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương khi triển khai Dự án “Cải thiện phúc lợi động vật đồng hành, giảm thiểu hoạt động buôn bán và giết mổ chó, mèo trên địa bàn thành phố Đồng Nai” giai đoạn 2027-2029.

Có thể thấy, khi giải pháp y tế, thú y được kết hợp hài hòa với bài toán kinh tế và sự đồng thuận của người dân, mục tiêu kiểm soát bệnh dại từ gốc và tiến tới chấm dứt tử vong do bệnh dại tại Việt Nam vào năm 2030 sẽ có thêm những nền tảng vững chắc để trở thành hiện thực.

Ánh Dương

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/phong-chong-benh-dai-gan-voi-chuyen-doi-sinh-ke-hieu-qua-tu-mo-hinh-thi-diem-tai-ha-noi-1767020.html