Phòng, chống lụt bão: Sẵn sàng trong mọi tình huống

Diễn biến bất thường, hậu quả nặng nề

Hai năm gần đây, Bắc Ninh phải hứng chịu thiệt hại lớn do bão số 3 (bão Yagi, năm 2024), đặc biệt bão số 10 và 11 (2025) tạo hình thái “bão chồng bão, lũ chồng lũ” gây đợt lũ vượt mốc lịch sử trên sông Cầu, sông Thương.

Xử lý sự cố tràn đê tả Cầu tại xã Xuân Cẩm năm 2025. Ảnh: Mai Toan.

Năm vừa qua còn xảy ra đợt mưa rất lớn do ảnh hưởng hoàn lưu bão số 11. Tại phường Bắc Giang ghi nhận lượng mưa 365,4 mm, phá vỡ kỷ lục lượng mưa lịch sử từ năm 1971. Bão lũ năm qua khiến 6 người mất; sản xuất nông nghiệp, cơ sở hạ tầng… thiệt hại nặng nề ước tính hơn 3 nghìn tỷ đồng.

Ngay trong những tháng đầu năm nay, thời tiết tại Bắc Ninh diễn biến bất thường. Rét đậm, rét hại ít và diễn ra thời gian ngắn. Tháng 2 trời ấm rõ nét. Mưa nhỏ, nồm ẩm ít xuất hiện; nhiệt độ trung bình cao hơn, mực nước sông thấp hơn so với trung bình của nhiều năm.

Theo bà Bùi Thị Thu Hiền, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh, dự báo năm nay Bắc Ninh chịu ảnh hưởng từ 1-2 cơn bão, cần đề phòng cường độ mạnh và quỹ đạo phức tạp. Mặc dù tổng lượng mưa có thể thấp hơn nhưng vẫn có từ 7-8 đợt mưa vừa, mưa to diện rộng. Mùa mưa, bão năm nay diễn biến phức tạp, tiềm ẩn thiên tai và các hiện tượng thời tiết cực đoan khó lường.

Các đơn vị, địa phương quản lý chặt chẽ công trình thủy lợi, đê điều; rà soát và kiểm tra các trọng điểm xung yếu, xử lý nghiêm các vi phạm hành lang đê điều, bảo vệ công trình bảo đảm an toàn trong mùa mưa lũ. Chủ tịch UBND các xã, phường phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và Chủ tịch UBND tỉnh nếu để xảy ra vi phạm mới phát sinh trên địa bàn nhưng không chỉ đạo tổ chức xử lý ngay.

Trong khi thời tiết bất thường thì hệ thống công trình phòng, chống thiên tai, nhất là đê điều, hồ đập, công trình phòng, chống sạt lở… ở nhiều nơi trên địa bàn tỉnh xuống cấp, xảy ra sự cố, khó đáp ứng được yêu cầu khi tình huống xảy ra.

Tình trạng vi phạm pháp luật về đê điều, công trình thủy lợi diễn ra phổ biến, chưa được giải quyết dứt điểm lại phát sinh vi phạm mới. Đa số tuyến đê được được tu bổ, tôn tạo đã qua nhiều thời kỳ nên thường xuyên bị thẩm lậu, rò rỉ khi lũ trên các triền sông dâng cao.

Bắc Ninh có tốc độ đô thị hóa nhanh; hệ thống giao thông, khu công nghiệp, khu đô thị… phát triển mạnh làm thay đổi nhiệm vụ và năng lực các công trình tiêu thoát nước hiện có. Thông tin từ cơ quan chuyên môn, hơn 75% trạm bơm trên địa bàn xây dựng từ trước năm 1990, công nghệ lạc hậu, thiết bị cũ nát. Hệ thống sông trục tưới tiêu và kênh mương nội đồng bị sụt sạt, bồi lắng, thu hẹp dòng chảy.

Nhiều hồ chứa nước xuống cấp nghiêm trọng làm giảm khả năng trữ nước, cắt giảm lũ cho hạ du. Rừng đầu nguồn thu hẹp, bị tàn phá hoặc thâm canh rừng kinh tế thuần cũng khiến lũ lụt lớn hơn, ảnh hưởng nặng nề hơn. Ngoài yếu tố thiên nhiên, tâm lý chủ quan của người dân và sự lơ là của một số địa phương làm thiệt hại lớn hơn.

Trước mùa mưa bão năm nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đánh giá hiện trạng công trình và các trọng điểm đê điều xung yếu. Trong đó, cấp tỉnh 11, cấp xã có 22 trọng điểm, trải rộng ở nhiều tuyến đê, địa phương.

Đơn cử tuyến đê tả Đuống xảy ra kênh kẹt cánh cống, rò rỉ qua mang cống lấy nước Long Phương K44+555, phường Bồng Lai. Trên đê tả Cầu, mạch đùn, mạch sủi tại K10+050 và K20 khu vực trạm bơm Cẩm Bào; sạt lở bãi sông đoạn từ K33+400 đến K33+800… đòi hỏi các phương án xử lý, bảo vệ khẩn cấp.

Nắm chắc nguy cơ, chủ động ứng phó tại chỗ

Trước cảnh báo về thời tiết bất thường và hiện trạng công trình phòng, chống lụt bão, tại hội nghị triển khai công tác phòng, chống lụt bão của tỉnh, đồng chí Lê Xuân Lợi, Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu rà soát, kiện toàn Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự các cấp, củng cố lực lượng xung kích cấp xã, xây dựng kế hoạch cụ thể, chặt chẽ, trách nhiệm rõ ràng của các thành viên. Xây dựng và hoàn thiện phương án ứng phó, chuẩn bị đầy đủ lực lượng, vật tư, phương tiện theo châm “4 tại chỗ”.

Các đơn vị, địa phương quản lý chặt chẽ công trình thủy lợi, đê điều; rà soát và kiểm tra các trọng điểm xung yếu, xử lý nghiêm các vi phạm hành lang đê điều, bảo vệ công trình bảo đảm an toàn trong mùa mưa lũ. Đồng chí nêu rõ, Chủ tịch UBND các xã, phường phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và Chủ tịch UBND tỉnh nếu để xảy ra vi phạm mới phát sinh trên địa bàn nhưng không chỉ đạo tổ chức xử lý ngay.

Phường Đa Mai chuẩn bị vật tư phòng, chống thiên tai.

Kinh nghiệm trong công tác phòng, chống lụt bão cho thấy, không được chủ quan trước bất cứ tình huống nào, luôn chủ động theo dõi diễn biến bão, hoàn lưu, lượng mưa, cảnh báo ngập lụt và sẵn sàng phương án ứng phó, sơ tán người và bảo vệ tài sản.

Theo đại diện lãnh đạo UBND xã Hợp Thịnh, ngoài vật tư, phương tiện và lực lượng tại chỗ tham gia, cần huy động tối đa các nguồn lực tại địa bàn để hộ đê, xử lý tình huống khẩn cấp. Vì vậy ngay từ đầu mùa mưa bão phải chủ động đầy đủ lực lượng, phương tiện, vật tư; thường xuyên kiểm tra, rà soát các vị trí xung yếu đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân, sẵn sàng tham gia phòng, chống lụt bão.

Hay như tại xã Tam Đa, công tác chuẩn bị được thực hiện từ sớm, từ xa với phương châm “3 trước, 4 tại chỗ” và lấy phòng là chính; chủ động rà soát, xây dựng phương án bảo đảm an toàn các khu vực xung yếu có nguy cơ xảy ra sạt lở, ngập lụt gây chia cắt, cô lập; chuẩn bị đầy đủ nhân lực, vật lực, thiết bị dự phòng và sẵn sàng ứng phó.

Còn tại Vân Hà, UBND phường xây dựng các kịch bản ứng phó theo 3 cấp độ rủi ro, đồng thời xác định rõ địa điểm sơ tán an toàn với đầy đủ điều kiện thiết yếu (điện, nước sạch, lương thực, y tế); tổ chức lực lượng và phương tiện để thực hiện sơ tán; thường xuyên diễn tập kỹ năng ứng phó; khai thác hiệu quả hệ thống loa truyền thanh cơ sở, nhóm liên lạc qua điện thoại, mạng xã hội để truyền tải thông tin nhanh chóng, kịp thời đến với người dân.