Phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường liên tỉnh

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Bổ sung quy định nghĩa vụ thông báo khẩn cấp

Các ĐBQH cơ bản nhất trí việc sửa đổi, bổ sung Luật là cần thiết nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng; khắc phục những vướng mắc, bất cập; đơn giản hóa, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền giải quyết thủ tục hành chính về môi trường. Giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tạo động lực cho việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi từ quản lý truyền thống sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Quan tâm đến cơ chế phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường liên tỉnh, ĐBQH Thái Quỳnh Mai Dung (Phú Thọ) nêu rõ, quy định tại khoản 2 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi khoản 4 Điều 4) mới dừng ở việc Chủ tịch UBND cấp tỉnh chủ động báo cáo cơ quan có thẩm quyền giải quyết đối với ô nhiễm liên tỉnh, xuyên biên giới.

Theo giải trình của cơ quan soạn thảo, cơ chế ứng phó sự cố trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên đã có tại Quyết định số 11 năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ. “Như vậy là chưa đủ, vì đây là văn bản dưới luật, trong khi thẩm quyền đang được phân cấp mạnh về địa phương. Rất nhiều sự cố đã xảy ra cho thấy khi trách nhiệm phân tán giữa nhiều địa phương thì hậu quả dồn về hạ nguồn, còn trách nhiệm lại không rõ của ai”, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung nêu quan điểm.

ĐBQH Thái Quỳnh Mai Dung (Phú Thọ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Vì vậy, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung đề nghị, dự thảo Luật cần bổ sung quy định tiêu chí xác định sự cố môi trường liên tỉnh. Sự cố có nguồn phát sinh hoặc vùng ảnh hưởng từ hai tỉnh trở lên thì Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan điều phối. Khi các địa phương không thống nhất, Bộ có quyền quyết định biện pháp ứng phó bắt buộc. Tỉnh nơi có phát sinh nguồn thải chủ trì ứng phó ban đầu, tỉnh chịu ảnh hưởng có quyền yêu cầu cung cấp thông tin và tham gia giám sát.

Đồng thời, cần quy định nghĩa vụ thông báo khẩn cấp. Khi sự cố có nguy cơ lan sang địa bàn khác thì Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi xảy ra sự cố phải thông báo ngay cho tỉnh giáp ranh, tỉnh hạ nguồn và Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong thời hạn cụ thể, ví dụ như không quá 24 giờ, thay vì chỉ báo cáo.

Dự thảo Luật đã bổ sung căn cứ “địa bàn hoạt động” tại khoản 1 Điều 35 và khoản 1 Điều 41, tuy nhiên, theo đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung, địa bàn hoạt động chưa phản ánh được phạm vi tác động.

Đại biểu dự phiên họp. Ảnh Hồ Long

Nhấn mạnh một dự án đặt tại một tỉnh vẫn có thể xả thải ảnh hưởng cả lưu vực, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường và ý kiến của đại biểu để bổ sung căn cứ “phạm vi tác động liên tỉnh, xuyên biên giới”; đưa yêu cầu tham vấn bắt buộc các tỉnh cùng lưu vực, giáp ranh, có thời hạn phản hồi và nghĩa vụ giải vào quy định tại luật.

Đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung cũng nêu rõ, cần luật hóa nguyên tắc dữ liệu quan trắc tự động, liên tục của các nguồn thải lớn phải được chia sẻ theo thời gian thực giữa các tỉnh cùng lưu vực, cùng vùng không khí gắn với cơ chế giám sát nguy cơ tại khoản 47 Điều 3; chi phí ứng phó, khắc phục sự cố liên tỉnh được phân bổ theo nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền, không để địa phương hạ nguồn gánh chịu.

Phân định trách nhiệm xử lý rác tồn đọng có nguy cơ gây ô nhiễm

Về cơ chế thực hiện quyền từ chối thu rác tại các điểm tập kết chung, quyền từ chối tiếp nhận rác không được phân loại hoặc không sử dụng bao bì đúng đang được quy định tại khoản 44 Điều 1 (sửa đổi khoản 2 Điều 77), ĐBQH Huỳnh Thị Anh Thảo (Gia Lai) cho rằng, quyền này cần đi kèm theo cơ chế khắc phục để không làm phát sinh ô nhiễm tại khu dân cư.

ĐBQH Huỳnh Thị Anh Thảo (Gia Lai) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Nêu thực tiễn tại chung cư, khu nhà trọ hoặc điểm tập kết tập trung, đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo cho biết, nếu một số người bỏ rác sai quy định mà từ chối thu gom toàn bộ thì người thực hiện đúng cũng bị ảnh hưởng, đồng thời phát sinh thêm nguy cơ ô nhiễm do rác tồn đọng.

Do đó, đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo đề nghị, quy định rõ đơn vị thu gom phải thông báo lý do, hướng dẫn khắc phục và phối hợp với người quản lý điểm tập kết để xử lý; phạm vi từ chối phải tương ứng với phần chất thải không đáp ứng yêu cầu, tránh từ chối cả phần đã được phân loại đúng và có thể thu gom riêng.

Cùng với đó, phân định trách nhiệm khắc phục, thời điểm thu gom lại và phương án xử lý rác tồn đọng có nguy cơ gây ô nhiễm. Việc thu gom để bảo đảm vệ sinh không thay thế cho việc xem xét và xử lý vi phạm.

Đối với phân loại rác sinh hoạt với dịch vụ thu gom, xử lý và cơ chế tài chính phù hợp với nông thôn, miền núi, khoản 43 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi, bổ sung Điều 79) giao UBND cấp tỉnh quyết định lộ trình phân loại rác thải sinh hoạt. Đồng thời, khoản 2 Điều 77 quy định việc từ chối thu gom rác không được phân loại hoặc chứa đựng không đúng quy định.

ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Bày tỏ đồng tình với định hướng này, song, ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) nêu rõ, nghĩa vụ của người dân cần phải đi cùng với trách nhiệm được bảo đảm dịch vụ. Bởi, nếu người dân đã thực hiện phân loại nhưng đơn vị thu gom lại để chung các loại rác thì mục tiêu, hiệu quả của chính sách sẽ không đạt được.

Qua đó, đại biểu Sùng A Lềnh đề nghị, cần bổ sung quy định trách nhiệm giữ riêng các nhóm rác trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ; đồng thời, coi kết quả duy trì phân loại phải là tiêu chí nghiệm thu, thanh toán, đơn vị làm sai phải chịu trách nhiệm theo hợp đồng và theo quy định của pháp luật.