Cần linh hoạt trong cấp phép nghiên cứu khoa học biển

Rà soát để phù hợp với thực tiễn quản lý, sử dụng không gian biển

Đánh giá cao tinh thần cầu thị, trách nhiệm của cơ quan soạn thảo trong việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thanh Ngân cho rằng, các quy định liên quan đến nghiên cứu khoa học trong vùng biển Việt Nam đã được rà soát, hoàn thiện. Tuy nhiên, một số nội dung tại Điều 17 cần tiếp tục được xem xét để bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn quản lý và sử dụng không gian biển.

ĐBQH Nguyễn Thanh Ngân (Khánh Hòa) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đề cập đến căn cứ từ chối cấp phép tại điểm b khoản 4 Điều 17, đại biểu nhận thấy, quy định từ chối cấp phép khi khu vực nghiên cứu có sự chồng lấn với các hoạt động khai thác, sử dụng biển hợp pháp khác là chưa thực sự linh hoạt, chưa phù hợp với nguyên tắc quản lý không gian biển đa mục đích.

Theo đại biểu, việc chồng lấn về tọa độ địa lý không đồng nghĩa với việc các hoạt động sẽ cản trở hoặc loại trừ lẫn nhau. Trong thực tế, hoạt động nghiên cứu khoa học hoàn toàn có thể được triển khai đồng thời với các hoạt động kinh tế biển nếu có phương án tổ chức phù hợp.

Dẫn ví dụ một viện hải dương học đề xuất nghiên cứu, quan trắc sự phục hồi của rạn san hô và hệ sinh thái đáy biển tại khu vực có dự án điện gió ngoài khơi đang hoạt động, đại biểu phân tích, nếu áp dụng quy định như dự thảo, hoạt động nghiên cứu này có thể bị từ chối cấp phép do chồng lấn không gian.

Trong khi đó, việc sử dụng tàu nhỏ để lấy mẫu nước hoặc bố trí thiết bị nghiên cứu ngầm tại khu vực các tuabin gió có thể không gây cản trở bất hợp lý đối với hoạt động sản xuất điện. Vì vậy, nếu chỉ căn cứ vào ranh giới không gian để từ chối cấp phép sẽ hạn chế những hoạt động nghiên cứu cần thiết, dù các bên vẫn có thể phối hợp để cùng triển khai.

Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Thanh Ngân đề nghị sửa đổi quy định theo hướng chỉ từ chối cấp phép khi hoạt động nghiên cứu khoa học thực sự gây mất an toàn, làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động thương mại hợp pháp và không thể khắc phục bằng các biện pháp giảm thiểu.

Trường hợp có sự chồng lấn, cơ quan quản lý cần tạo điều kiện để các bên trao đổi, thống nhất phương án thực hiện, thay vì từ chối cấp phép ngay từ đầu. Các giải pháp có thể là điều chỉnh thời gian, phạm vi không gian cụ thể hoặc thay đổi phương thức nghiên cứu để hạn chế ảnh hưởng đến các hoạt động khai thác, sử dụng biển đang diễn ra. Qua đó, tạo điều kiện cho hoạt động nghiên cứu khoa học phát triển mà vẫn bảo đảm an toàn và quyền lợi hợp pháp của các tổ chức, cá nhân đang khai thác, sử dụng biển.

Bổ sung quy định phòng ngừa suy thoái môi trường biển

Cùng với việc hoàn thiện quy định cấp phép, đại biểu Nguyễn Thanh Ngân đề nghị, rà soát điểm c khoản 3 Điều 17 để bảo đảm thống nhất với Điều 13 và các quy định khác của dự thảo Luật về bảo vệ môi trường biển.

Theo đại biểu, dự thảo hiện nay mới đề cập đến yêu cầu hoạt động nghiên cứu khoa học không được gây ô nhiễm môi trường biển, hủy hoại hệ sinh thái biển, nhưng chưa bao quát hành vi gây suy thoái môi trường biển.

Trong khi đó, suy thoái môi trường có thể xảy ra trước khi hệ sinh thái bị hủy hoại, thể hiện qua việc suy giảm chất lượng nước biển, biến đổi đặc tính trầm tích hoặc suy giảm chất lượng môi trường sống của các loài sinh vật. Đây đều là những tác động tiêu cực cần được nhận diện, phòng ngừa ngay từ khâu xem xét cấp phép nghiên cứu khoa học.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ “suy thoái môi trường biển” vào điểm c khoản 3 Điều 17, đồng thời cân nhắc quy định rõ yêu cầu không làm suy giảm nghiêm trọng chức năng, cấu trúc của hệ sinh thái biển.

Việc bổ sung này nhằm bảo đảm quy định pháp luật bao quát đầy đủ các mức độ tác động đến môi trường biển, đồng thời tạo sự thống nhất với cách tiếp cận tại Điều 13 của dự thảo Luật.

Đại biểu Nguyễn Thanh Ngân nhấn mạnh, các quy định về nghiên cứu khoa học trong vùng biển Việt Nam cần hài hòa giữa yêu cầu quản lý, bảo vệ chủ quyền, môi trường biển với việc tạo điều kiện cho những hoạt động nghiên cứu chính đáng. Quy định phải rõ ràng, khả thi, tránh áp dụng máy móc, qua đó phát huy giá trị của khoa học, công nghệ trong quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên biển.