Phòng ngừa và kiểm soát tăng huyết áp khi mắc đái tháo đường

Khi đồng thời mắc hai bệnh này, nguy cơ mắc bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch (ASCVD) tăng lên, có thể dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim, bệnh thận và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Vì vậy, kiểm soát và phòng ngừa tăng huyết áp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng ở người mắc đái tháo đường.

1. Mối liên hệ giữa tăng huyết áp và đái tháo đường

Tăng huyết áp và đái tháo đường có mối liên hệ mật thiết. Người bị tăng huyết áp có nguy cơ mắc đái tháo đường cao hơn, trong khi người mắc đái tháo đường cũng có nguy cơ tăng huyết áp cao hơn. Tuy nhiên, nguyên nhân và mối quan hệ nhân quả chính xác giữa hai bệnh vẫn đang được nghiên cứu.

Cả hai tình trạng đều có thể gây tổn thương mạch máu. Lượng đường trong máu cao ở người mắc đái tháo đường có thể gây viêm và tổn thương mạch máu, trong khi tăng huyết áp làm tăng áp lực lên thành mạch. Những thay đổi ở các mạch máu nhỏ và lớn thậm chí có thể xuất hiện trước khi hai bệnh được chẩn đoán. Điều này cho thấy hai bệnh có thể tương tác với nhau hoặc có một số nguyên nhân chung, nhưng cần thêm nghiên cứu để xác định rõ.

Tăng huyết áp và đái tháo đường cũng có liên quan đến tình trạng kháng insulin. Đây là tình trạng cơ thể đáp ứng không đầy đủ với insulin, hormone giúp các tế bào sử dụng glucose trong máu. Kháng insulin là yếu tố liên quan đến tiền thân của đái tháo đường type 2 và có thể góp phần làm tăng huyết áp.

Ở chiều ngược lại, đường huyết cao do đái tháo đường có thể góp phần làm tăng huyết áp. Đái tháo đường có thể gây tổn thương các mạch máu ở thận, làm tăng nguy cơ bệnh thận; bệnh thận sau đó có thể làm huyết áp tăng. Tăng huyết áp cũng có thể gây tổn thương thận, tạo thành vòng luẩn quẩn giữa tăng huyết áp, bệnh thận và đái tháo đường.

Ở người mắc đái tháo đường type 1, lượng đường trong máu cao có liên quan đến nguy cơ phát triển tăng huyết áp. Điều trị bằng insulin có thể làm giảm nguy cơ này. Khi mạch máu bị tổn thương và lòng mạch bị thu hẹp, lưu lượng máu đến các cơ quan có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, đái tháo đường và tăng huyết áp đều có thể liên quan đến các vấn đề như bệnh thận, bệnh về mắt, rối loạn cương dương, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. 

Kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp giúp bảo vệ mạch máu, đồng thời giảm nguy cơ các biến chứng nghiêm trọng.

Tăng huyết áp và đái tháo đường có thể gây tổn thương mạch máu, ảnh hưởng đến các cơ quan trong cơ thể. Ảnh Ai.

2. Cách phòng và kiểm soát huyết áp khi mắc đái tháo đường

Thay đổi lối sống có thể góp phần phòng ngừa, cải thiện huyết áp, kiểm soát đái tháo đường và nâng cao sức khỏe tổng thể.

2.1. Kiểm soát cân nặng: Thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ gặp nhiều vấn đề sức khỏe, trong đó có đái tháo đường. Kiểm soát cân nặng có thể giúp giảm huyết áp. Cân nặng khỏe mạnh tương ứng với chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 18,5 đến 24,9. Duy trì BMI trong phạm vi này cũng có thể góp phần cải thiện kiểm soát đái tháo đường. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), giảm khoảng 2,3-4,5 kg cũng có thể giúp hạ huyết áp ở người tăng huyết áp.

2.2. Giảm lượng muối ăn vào: Muối có thể khiến cơ thể giữ nước, từ đó làm tăng huyết áp ở một số người. AHA khuyến cáo hầu hết người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 1.500 mg natri mỗi ngày để hỗ trợ kiểm soát huyết áp.

Có thể theo dõi lượng natri bằng cách đọc thông tin dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm. Thực phẩm đóng gói và thực phẩm chế biến sẵn tại nhà hàng được cho là chiếm tới 70% lượng natri tiêu thụ. Vì vậy, ưu tiên thực phẩm tươi và tự chuẩn bị bữa ăn có thể giúp giảm lượng muối đưa vào cơ thể.

2.3. Áp dụng chế độ ăn DASH: DASH là chế độ ăn được xây dựng nhằm hỗ trợ phòng ngừa và kiểm soát tăng huyết áp. Chế độ ăn này ưu tiên rau củ và trái cây, thực phẩm giàu chất xơ - chẳng hạn ngũ cốc nguyên hạt, giảm tổng lượng chất béo, đặc biệt chất béo bão hòa và giảm lượng muối tiêu thụ.

Nghiên cứu cho thấy chế độ ăn DASH có thể làm giảm huyết áp tâm thu hơn 11 mmHg ở người bị tăng huyết áp.

2.4. Duy trì vận động: Tập luyện thường xuyên có thể giúp hạ huyết áp, cải thiện kiểm soát đái tháo đường và hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Hoạt động thể chất cũng góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể và tinh thần. AHA khuyến nghị 150 phút hoạt động thể chất aerobic cường độ vừa phải mỗi tuần, tương đương khoảng 20-30 phút mỗi ngày với các hoạt động như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc khiêu vũ.

2.5. Bỏ thuốc lá: Nicotine trong các sản phẩm thuốc lá có thể làm tăng huyết áp và gây ra nhiều vấn đề sức khỏe. Vì vậy, giảm hoặc ngừng hút thuốc là một trong những biện pháp giúp kiểm soát huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim mạch. Người muốn bỏ thuốc có thể tìm kiếm các nguồn hỗ trợ phù hợp và trao đổi với bác sĩ để lựa chọn phương pháp cai thuốc thích hợp.

2.6. Hạn chế rượu: Uống rượu có thể làm tăng huyết áp, đặc biệt khi sử dụng nhiều và kéo dài. Giảm lượng rượu có thể giúp hạ huyết áp ở những người thường xuyên uống rượu. AHA khuyến nghị không quá 2 đơn vị đồ uống có cồn mỗi ngày đối với nam giới và không quá 1 đơn vị mỗi ngày đối với phụ nữ.

Một đơn vị đồ uống có cồn tương đương khoảng 355 ml bia (5% cồn), 148 ml rượu vang (12% cồn) hoặc 44 ml rượu mạnh (40% cồn).