Phong tục cúng vịt Rằm tháng Bảy của người Tày Cao Bằng

Bà La Thị Đòng, xóm Nà Bao, xã Minh Tâm tất bật chuẩn bị các lễ vật cho ngày Rằm. Những công việc quen thuộc mỗi mùa Rằm gợi lại trong bà nhiều ký ức về phong tục của gia đình. Trong đó, con vịt luôn là lễ vật được chuẩn bị chu đáo và không thể thiếu trên mâm lễ.

Bà Đòng chia sẻ: Từ khi còn nhỏ, tôi đã thấy bố mẹ chuẩn bị vịt cho ngày Rằm tháng Bảy. Vịt làm lễ thường được nuôi từ tháng Ba âm lịch, tính thời gian vừa đủ để vịt không còn lông tơ nhưng cũng chưa quá già. Hằng ngày, vịt được thả suối để tìm thức ăn tự nhiên và tắm cho sạch. Với tôi, mâm cúng có con vịt là biểu tượng của sự đủ đầy, đồng thời là cách gìn giữ nếp nhà mà cha ông đã truyền lại. Dù cuộc sống hôm nay đã đổi khác, tôi vẫn cố gắng gìn giữ phong tục ấy để con cháu hiểu hơn về cội nguồn của mình.

Vịt được bày bán tại chợ phiên ngày Rằm tháng Bảy.

Theo quan niệm dân gian, vịt được xem là con vật có mối liên hệ với mường trời, là cầu nối giữa cõi người và thế giới thiêng. Trong những câu chuyện được lưu truyền, khi nước biển dâng cao, vịt có công cõng gà trống vượt biển (khảm hải), đưa lễ vật lên mường trời vào ngày Rằm tháng Bảy, cầu mong trời đất phù hộ cho mưa thuận gió hòa, cây cối tươi tốt, mùa màng bội thu, con người khỏe mạnh, gia đình bình an. Từ quan niệm ấy, con vịt không chỉ là vật nuôi quen thuộc trong đời sống; khi được đưa vào nghi lễ, vịt mang ý nghĩa biểu tượng, trở thành vật truyền tải những mong ước của con người với thiên nhiên và cuộc sống.

Không chỉ gắn với tín ngưỡng, con vịt còn giữ vị trí quan trọng trong tục “pây tái” - về nhà ngoại của người Tày. Sau khi lập gia đình, người con gái thường cùng chồng trở về thăm cha mẹ đẻ, mang theo lễ vật thể hiện lòng biết ơn công đức sinh thành. Nếu trong dịp Tết Nguyên đán, lễ vật về ngoại thường gắn với bánh chưng và thịt gà, thì đến Rằm tháng Bảy, đôi vịt cùng bánh gai trở thành những lễ vật đặc trưng.

Trong ngày này, vịt thường đi thành đôi, một con đực và một con cái. Sự có đôi, có cặp không chỉ là cách lựa chọn lễ vật theo phong tục mà còn gợi đến quan niệm về sự hòa hợp, đủ đầy. Khi về đến nhà ngoại, con gái và con rể cùng chuẩn bị mâm cơm, dâng lễ lên bàn thờ tổ tiên. Khoảnh khắc ấy làm cho ý nghĩa của con vịt vượt khỏi một lễ vật thông thường, nó trở thành vật chứng cho sự trở về, là sợi dây gắn kết giữa con gái với gia đình cha mẹ đẻ, giữa thế hệ hôm nay với những người đã khuất.

Người con rể chuẩn bị vịt cho lễ cúng Rằm tháng Bảy, thể hiện sự chu đáo và trách nhiệm trong việc gìn giữ phong tục truyền thống của gia đình người Tày.

Sau lễ cúng, các thành viên trong gia đình quây quần bên mâm cơm Rằm tháng Bảy. Người con cả gắp miếng thịt đầu tiên mời ông, bà, bố, mẹ, thể hiện sự kính trọng, lễ phép. Đáp lại, người lớn tuổi gắp những phần thịt ngon cho con cháu, thể hiện sự yêu thương, chăm sóc. Qua cách ứng xử tưởng chừng giản dị ấy, những giá trị về kính trên, nhường dưới và tình cảm gia đình của người Tày được thể hiện và trao truyền tự nhiên qua mỗi mùa Rằm.

Từ vật nuôi quen thuộc trong đời sống thường ngày, con vịt trở thành lễ vật mang ý nghĩa tâm linh, thể hiện đạo lý hướng về cội nguồn, lòng tri ân tổ tiên và sự gắn kết gia đình. Qua mỗi mùa Rằm tháng Bảy, những giá trị ấy tiếp tục được trao truyền, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào Tày trong đời sống hôm nay.