Phòng vé mùa hè và bài toán IP của phim Việt

Các suất chiếu sớm của Doraemon: Nobita và lâu đài dưới đáy biển đã tạo sức nóng lớn tại rạp Việt. Trong 3 ngày cuối tuần từ 15 đến 17/5, bộ phim thu hơn 37 tỉ đồng, dù thời điểm công chiếu chính thức được ấn định từ ngày 22/5.

Con số này không bất ngờ nếu nhìn vào sức hút lâu năm của Doraemon tại Việt Nam. Đây là thương hiệu hoạt hình gắn với nhiều thế hệ khán giả, từ trẻ em đến phụ huynh. Một bộ phim Doraemon ra rạp không chỉ bán vé cho trẻ nhỏ. Bộ phim còn bán cảm giác quen thuộc, sự an toàn về nội dung và trải nghiệm gia đình vào dịp cuối năm học.

Cùng thời điểm, một số phim Việt ra rạp chưa tạo được sức bật tương xứng với độ nhận diện của diễn viên hoặc mức độ quảng bá. Điều đó không có nghĩa phim Việt thiếu khán giả. Vấn đề nằm ở chỗ mùa phim hè có luật chơi riêng. Ở đó, thương hiệu, độ tin cậy và khả năng trở thành lựa chọn chung của cả gia đình thường có sức nặng hơn một chiến dịch truyền thông ngắn ngày.

Phòng vé hè và sức mạnh của phim gia đình

Mùa hè là thời điểm đặc biệt của rạp chiếu. Học sinh nghỉ học, phụ huynh có nhu cầu đưa con ra ngoài, nhóm bạn trẻ cũng đi xem phim nhiều hơn. Tuy nhiên, không phải bộ phim nào ra rạp mùa hè cũng có lợi thế giống nhau.

Với phim hoạt hình, phim thiếu nhi và phim gia đình, mùa hè là thời điểm tự nhiên để kéo người xem. Một bộ phim có nhãn an toàn, thương hiệu quen thuộc và nội dung dễ tiếp cận sẽ có nhiều lợi thế. Doraemon thuộc nhóm đó. Công chúng không cần biết quá nhiều về nội dung phần phim mới vẫn có thể mua vé, vì niềm tin đã được tích lũy qua nhiều năm.

Đây là ưu thế của IP. Một phim có IP mạnh bước vào rạp với sẵn hệ sinh thái nội dung, ký ức và nhận diện thương hiệu. Một phim không có IP phải bắt đầu thuyết phục người xem từ đầu, trong một thời gian rất ngắn.

Phòng vé hè vì vậy không chỉ đo sức hút của từng bộ phim. Nó còn đo năng lực tích lũy thương hiệu của cả một ngành sản xuất nội dung. Ở đó, phim ra rạp không còn là sản phẩm đơn lẻ, mà là một phần trong đời sống dài hạn của nhân vật, thế giới truyện và cộng đồng người xem.

Phần phim thứ 45 của phim điện ảnh Doraemon vừa chiếu sớm đã bỏ túi 37,5 tỉ đồng.

IP là tài sản, không phải khẩu hiệu

Trong công nghiệp điện ảnh, IP không chỉ là một nhân vật nổi tiếng hay một cái tên quen thuộc. IP là tài sản nội dung có khả năng được khai thác nhiều lần, trên nhiều định dạng và qua nhiều thế hệ.

Doraemon là ví dụ rõ nhất. Nhân vật này không chỉ sống trong truyện tranh. Doraemon tồn tại trong phim hoạt hình, phim điện ảnh, sản phẩm tiêu dùng, đồ chơi, truyền hình, ký ức tuổi thơ và đời sống gia đình. Mỗi phần phim mới được hưởng lợi từ toàn bộ hệ sinh thái đó.

Người xem đến rạp không chỉ để xem một câu chuyện mới. Họ gặp lại một thế giới quen thuộc. Trẻ em xem vì nhân vật dễ thương, hành trình phiêu lưu và cảm xúc trong sáng. Phụ huynh mua vé vì cảm thấy yên tâm. Người lớn từng đọc truyện Doraemon có thể xem phim như một cách trở về ký ức tuổi thơ.

Một IP mạnh vận hành bằng nhiều tầng giá trị như vậy. Nó không chỉ tạo doanh thu trong vài ngày chiếu. Nó duy trì sự hiện diện trong đời sống văn hóa, từ sách truyện, màn ảnh, đồ chơi đến cách các thế hệ cùng nhận diện một nhân vật.

Phim Việt trong nhiều năm qua đã có những thành công lớn về doanh thu. Một số phim nội địa chứng minh thị trường trong nước có sức mua mạnh nếu câu chuyện đủ hấp dẫn, chiến lược phát hành phù hợp và trải nghiệm rạp đủ tốt. Tuy nhiên, phần lớn thành công vẫn nghiêng về từng phim riêng lẻ hơn là một hệ sinh thái IP được nuôi dài hạn.

Phim Việt còn bỏ trống thị trường khán giả nhỏ tuổi

Sức hút của phim điện ảnh Doraemon: Nobita và lâu đài dưới đáy biển cho thấy mùa hè là thời điểm có nhu cầu lớn đối với nhóm phim dành cho trẻ em và gia đình. Đây không chỉ là câu chuyện của một thương hiệu Nhật Bản đã quá quen thuộc. Nó còn cho thấy rạp chiếu vẫn có một thị trường ổn định cho những bộ phim an toàn, dễ xem và phù hợp với nhiều thế hệ trong một gia đình.

Với trẻ em, một bộ phim ra rạp không chỉ là sản phẩm giải trí. Đó là một trải nghiệm cuối tuần, một phần thưởng sau năm học, một hoạt động chung với cha mẹ hoặc bạn bè. Với phụ huynh, lựa chọn phim cho con thường đi kèm yêu cầu rõ ràng về nội dung, hình ảnh, cảm xúc và độ an toàn. Những thương hiệu như Doraemon có lợi thế vì đã tích lũy được niềm tin trong thời gian dài.

Điện ảnh Việt chưa khai thác đúng mức thị trường này. Trong nhiều năm, phim Việt ra rạp chủ yếu tập trung vào hài, kinh dị, tình cảm, hành động hoặc các câu chuyện dành cho người trưởng thành. Nhóm phim thiếu nhi, phim gia đình và phim phiêu lưu dành cho khán giả nhỏ tuổi vẫn xuất hiện thưa thớt. Ngay cả khi có dự án hướng đến trẻ em, phần lớn vẫn chưa tạo được hệ sinh thái nhân vật, thế giới truyện và thói quen chờ đợi phần tiếp theo.

Khoảng trống này rất đáng chú ý. Việt Nam có nhiều chất liệu để phát triển phim cho trẻ em, từ truyện dân gian, truyền thuyết, cổ tích, đời sống học đường đến những câu chuyện phiêu lưu gắn với thiên nhiên, đô thị, gia đình và văn hóa bản địa. Những chất liệu đó có thể trở thành IP nếu được phát triển bài bản, thay vì chỉ được dùng như bối cảnh cho một bộ phim đơn lẻ.

Một IP dành cho trẻ em không thể chỉ dựa vào sự dễ thương của nhân vật. IP đó cần thế giới đủ rõ, xung đột đủ trong sáng, cảm xúc đủ gần và hình ảnh đủ nhận diện. Khi nhân vật có khả năng sống ngoài rạp chiếu, phim có thể mở rộng sang sách, hoạt hình ngắn, trò chơi, sản phẩm giáo dục, sự kiện gia đình hoặc nội dung số.

Bài toán IP của phim Việt

Muốn cạnh tranh dài hạn, phim Việt cần nghĩ về IP từ giai đoạn phát triển dự án, không phải đợi phim thành công mới tìm cách làm tiếp. IP không chỉ nằm ở tên phim. IP có thể bắt đầu từ nhân vật, bối cảnh, thể loại, cộng đồng người xem hoặc một thế giới truyện đủ sức mở rộng.

Một phim kinh dị dân gian, nếu được xây dựng tốt, có thể phát triển thành chuỗi phim. Một nhân vật hài có bản sắc rõ có thể trở lại trong nhiều câu chuyện khác nhau. Một tác phẩm thiếu nhi có thế giới riêng có thể đi ra sách, hoạt hình, trò chơi, sản phẩm giáo dục hoặc sự kiện gia đình. Một phim lịch sử nếu có cách kể hiện đại cũng có thể tạo cộng đồng riêng, thay vì chỉ tồn tại như một dự án đơn lẻ.

Điều này đòi hỏi nhà sản xuất đầu tư nhiều hơn cho khâu phát triển nội dung. Điện ảnh Việt lâu nay thường chịu áp lực lớn từ lịch quay, lịch phát hành và sức nóng truyền thông. Nhưng IP cần thời gian dài hơn. Nó cần hồ sơ nhân vật, thế giới truyện, nhận diện thị giác, chiến lược phần tiếp theo và cách duy trì quan hệ với người xem sau khi phim rời rạp.

Phòng vé hè là phép thử của IP

Phòng vé hè cho thấy sức mạnh của IP không nằm ở một chiến dịch phát hành ngắn hạn. Một thương hiệu như Doraemon bước vào rạp với nền tảng đã được xây dựng qua nhiều thập niên, từ truyện tranh, phim hoạt hình, sản phẩm tiêu dùng đến ký ức văn hóa đại chúng. Mỗi phần phim mới vì vậy không bắt đầu từ con số không, mà được nâng đỡ bởi cả một hệ sinh thái nội dung đã có sẵn.

Đây là bài toán lớn của phim Việt. Điện ảnh nội địa không thiếu câu chuyện, bối cảnh hay nhân vật có khả năng phát triển thành IP. Vấn đề nằm ở cách nhiều dự án vẫn được tổ chức như một sản phẩm đơn lẻ, hoàn thành một phim rồi mới tính tiếp. Cách làm đó khó tạo ra tài sản nội dung dài hạn.

Một IP điện ảnh cần được xây dựng từ rất sớm, bắt đầu bằng nhân vật, thế giới truyện, nhận diện thị giác, thể loại, nhóm công chúng mục tiêu và khả năng mở rộng sang phần tiếp theo hoặc định dạng khác. Khi IP đủ mạnh, bộ phim không chỉ kết thúc sau vài tuần ngoài rạp. Nhân vật, câu chuyện và thế giới của phim có thể tiếp tục sống trong đời sống văn hóa, trong sản phẩm phái sinh, trong truyền thông và trong trí nhớ của nhiều thế hệ.

Sau mỗi bộ phim, điều cần được giữ lại không chỉ là doanh thu trong một mùa chiếu. Giá trị dài hạn nằm ở khả năng tạo thêm một tài sản nội dung đủ sức quay lại, mở rộng và tích lũy qua thời gian. Muốn cạnh tranh dài hạn, phim Việt cần xem IP là nền tảng phát triển ngay từ đầu, thay vì phần việc chỉ được tính đến sau khi phim đã ra rạp.