Phụ cấp độc hại cho nhà giáo dạy nghề: Nhiều kỳ vọng từ thực tiễn

Thầy Trần Mãnh Khương hướng dẫn học viên về kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí. Ảnh: Quách Mến

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất chế độ phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm đối với nhà giáo, đặc biệt giáo viên dạy thực hành tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập. Chủ trương nhận được sự đồng tình rộng rãi từ đội ngũ nhà giáo và đặt ra nhiều kỳ vọng.

Tín hiệu tích cực

Theo dự thảo, phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm được áp dụng cho nhà giáo dạy thực hành tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, căn cứ vào bốn nhóm yếu tố rủi ro. Mức hưởng dao động từ hệ số 0,1 đến 0,4, tùy theo số lượng yếu tố nguy hại mà nhà giáo trực tiếp tiếp xúc.

Phụ cấp được tính theo giờ dạy thực hành thực tế, chi trả hằng tháng và không dùng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội. Chính sách hướng tới mục tiêu bù đắp điều kiện lao động đặc thù, bảo đảm công bằng và tạo động lực để nhà giáo yên tâm gắn bó lâu dài với giáo dục nghề nghiệp.

Chia sẻ về đề xuất này, TS Đặng Văn Sáng - Hiệu trưởng Trường Trung cấp Bách khoa TPHCM, đánh giá dự thảo có nhiều điểm tích cực. Theo ông, đội ngũ nhà giáo giáo dục nghề nghiệp, nhất là giáo viên dạy thực hành, thường xuyên làm việc trong môi trường tiềm ẩn nhiều rủi ro như hóa chất, điện, nhiệt, tiếng ồn, bụi, rung, máy móc công nghiệp… với nguy cơ tai nạn lao động cao, thậm chí là môi trường dễ lây nhiễm bệnh.

Việc quy định phụ cấp độc hại không chỉ thể hiện sự ghi nhận đúng mức tính chất lao động đặc thù, mà còn góp phần bảo đảm quyền lợi và tạo động lực để nhà giáo yên tâm gắn bó với nghề.

“Trong bối cảnh giáo dục nghề nghiệp đang thiếu hụt đội ngũ giáo viên có trình độ cao, tay nghề vững, chính sách phụ cấp độc hại là một trong những công cụ quan trọng để thu hút kỹ sư, kỹ thuật viên, thợ lành nghề tham gia giảng dạy, đồng thời hạn chế tình trạng chuyển dịch nhân lực chất lượng cao từ khu vực giáo dục nghề nghiệp sang doanh nghiệp sản xuất”, TS Đặng Văn Sáng nhấn mạnh.

Ở góc độ người trực tiếp giảng dạy, thầy Huỳnh Thanh Tùng, giảng viên Khoa Công nghệ ô tô, Trường Cao đẳng nghề Việt Nam – Hàn Quốc Cà Mau, cho biết bản thân vừa giảng dạy lý thuyết vừa hướng dẫn thực hành mô-đun hàn - cơ khí, thuộc nhóm ngành nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Hiện nay, thầy được hưởng phụ cấp độc hại ở mức hệ số 0,1 theo giờ dạy, song theo thầy, mức này chưa phù hợp với thực tế công việc.

Theo thầy Tùng, môn học có đầy đủ bốn yếu tố nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm như: Tiếp xúc với khí, bụi độc; làm việc trong môi trường nhiệt độ cao, thiếu dưỡng khí; tiếng ồn lớn; nguy cơ phơi nhiễm bức xạ hoặc điện từ trường vượt chuẩn.

“Việc chia bốn mức phụ cấp là phù hợp. Nếu áp dụng theo dự thảo, tôi sẽ được hưởng mức tối thiểu khoảng 0,3. Tuy nhiên, tôi đề xuất nên tính phụ cấp theo ngành nghề độc hại cho toàn bộ số tiết giảng dạy trong năm, thay vì chỉ tính theo số giờ thực hành. Bởi lẽ, tác động độc hại là tích lũy lâu dài, không phụ thuộc vào việc tiếp xúc nhiều hay ít trong từng giờ dạy”, thầy Tùng chia sẻ.

Cùng quan điểm ủng hộ, ThS Nguyễn Thu Hiền - giảng viên Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, cho rằng nhiều giáo viên đang làm việc tại các xưởng thực hành như cơ khí, điện, hóa chất… phải thường xuyên tiếp xúc với máy móc, kim loại sắc nhọn, bụi bẩn và môi trường ồn ào, những yếu tố tiềm ẩn rủi ro cao.

“Do đó theo tôi, chế độ phụ cấp độc hại không chỉ bảo đảm sự công bằng, mà còn là sự động viên để giáo viên yên tâm gắn bó, cống hiến lâu dài, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cho học sinh, sinh viên”, ThS Nguyễn Thu Hiền chia sẻ.

Giảng viên và sinh viên Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội tại Ngày hội tư vấn tuyển sinh năm 2025. Ảnh: Đình Tuệ

Quy định rõ ràng, sát thực tiễn

Bên cạnh sự đồng thuận, nhiều ý kiến cho rằng dự thảo vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính khả thi khi triển khai. Thầy Trần Mãnh Khương - giảng viên bộ môn Kỹ thuật máy lạnh và Điều hòa không khí, một ngành nghề được xếp vào nhóm độc hại, nguy hiểm, bày tỏ sự phấn khởi trước việc Bộ GD&ĐT lấy ý kiến dự thảo, cho thấy sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và ngành Giáo dục đối với đội ngũ nhà giáo.

Tuy nhiên, theo thầy Khương, việc phân chia các yếu tố nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hiện còn chung chung, có thể gây khó khăn trong quá trình áp dụng tại các cơ sở đào tạo. “Tôi đề xuất nên quy định mức phụ cấp theo từng công việc hoặc nhóm ngành nghề cụ thể, thay vì chia nhỏ theo các yếu tố. Đồng thời, cần điều chỉnh cách tính giờ dạy hệ trung cấp ngang bằng với hệ cao đẳng, bởi nếu tính thấp hơn sẽ kéo theo mức hưởng phụ cấp thấp hơn”, thầy Khương kiến nghị.

TS Đặng Văn Sáng cũng cho rằng các quy định trong dự thảo mới dừng ở mức nguyên tắc, chưa làm rõ tiêu chí xác định môi trường “nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm” trong giáo dục nghề nghiệp, cũng như chưa phân loại mức độ rủi ro theo từng nhóm ngành, nghề. Việc giao toàn bộ nội dung này cho văn bản dưới luật có thể dẫn tới chậm triển khai và áp dụng thiếu thống nhất giữa các địa phương, cơ sở đào tạo.

Thực tế có nhiều nhà giáo vừa giảng dạy lý thuyết vừa hướng dẫn thực hành; nhiều giáo viên hợp đồng, thỉnh giảng dài hạn hoặc làm việc tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp ngoài công lập cũng thường xuyên tiếp xúc với môi trường độc hại nhưng chưa được quy định rõ trong chính sách. Điều này dễ tạo ra sự bất bình đẳng trong cùng môi trường lao động.

“Dự thảo cần quy định rõ ngay trong Luật các nguyên tắc áp dụng phụ cấp độc hại, bao gồm nguyên tắc xác định môi trường làm việc, phân loại theo nhóm ngành nghề và cấp độ rủi ro. Đồng thời mở rộng đối tượng thụ hưởng theo tính chất công việc thực tế, không phân biệt công lập hay ngoài công lập.

Bên cạnh việc điều chỉnh mức phụ cấp theo hướng linh hoạt, sát thực tiễn, chính sách cũng cần gắn với trách nhiệm của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong đầu tư trang thiết bị bảo hộ, cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường kiểm tra môi trường thực hành. Mục tiêu lâu dài không chỉ là ‘trả tiền cho rủi ro’, mà quan trọng hơn là từng bước giảm thiểu các yếu tố độc hại, nguy hiểm trong quá trình đào tạo”, TS Đặng Văn Sáng nhấn mạnh.

ThS Nguyễn Thu Hiền khẳng định, việc được hưởng phụ cấp độc hại sẽ giúp cải thiện đời sống và tinh thần làm việc cho họ. Chính sách này cũng góp phần thu hút nhân lực chất lượng cao nhờ tạo động lực để giáo viên dạy nghề gắn bó lâu dài với ngành, nâng cao chất lượng đào tạo. Hơn nữa, nhà giáo giáo dục nghề nghiệp khác với giảng dạy lý thuyết; môi trường làm việc trực tiếp với máy móc, hóa chất, vật liệu… nhiều rủi ro hơn nên cần chính sách đãi ngộ xứng đáng.

Tôi mong muốn cơ quan quản lý nên sớm nghiên cứu và đưa chế độ phụ cấp này vào Nghị định. “Bộ GD&ĐT cần xem xét triển khai sớm để hỗ trợ giáo viên dạy nghề có môi trường làm việc tốt hơn, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho người học trong tương lai”, ThS Nguyễn Thu Hiền bày tỏ.

TS Vũ Hữu Ý - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hà Nam Ninh Bình, nhận định: “Phụ cấp không chỉ đơn thuần là khoản thu nhập bổ sung, mà còn bảo đảm về an sinh cho đội ngũ giáo viên. Khi sức khỏe và sự an toàn của nhà giáo được Nhà nước quan tâm thông qua các chính sách bù đắp vật chất phù hợp, họ sẽ yên tâm gắn bó với bục giảng, qua đó góp phần hạn chế tình trạng ‘chảy máu chất xám’ từ khu vực công lập sang các doanh nghiệp tư nhân hoặc ra nước ngoài.

Đây chính là ‘cú hích’ quan trọng nhằm nâng cao vị thế của các trường nghề công lập, đồng thời tạo ra mặt bằng đãi ngộ công bằng hơn so với các ngành nghề có mức độ rủi ro tương đương. Nhờ đó, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ tự tin hơn trong công tác tuyển sinh và xây dựng đội ngũ kế cận có chất lượng cao”.

Hồ Quách Đình