Phù điêu Assyria bị IS phá hủy có thể là hình ảnh cổ nhất về Jerusalem

Phù điêu Assyria từ cung điện của vua Sennacherib (thế kỷ VIII trước Công nguyên) tại Mosul ngày nay. Nghiên cứu mới công bố cho rằng phù điêu số 28 thực chất mô tả thành Jerusalem. (Ảnh của nhà nghiên cứu Stephen Compton)

Một nghiên cứu mới cho thấy một phù điêu Assyria có niên đại từ thế kỷ VIII trước Công nguyên, từng được trang trí trên tường cung điện Nineveh của vua Sennacherib, có thể thực chất mô tả thành Jerusalem, qua đó trở thành hình ảnh cổ nhất từng được biết đến về thành phố này.

Trong nhiều thế kỷ, hàng trăm phù điêu chạm nổi tinh xảo đã tô điểm cho cung điện Nineveh - nằm tại Mosul ngày nay, miền bắc Iraq - ghi lại các cuộc chinh phạt của vua Sennacherib, vị quân vương Assyria trị vì giai đoạn 705-681 TCN.

Tuy nhiên, năm 2016, tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng đã đột nhập vào khu di tích và phá hủy có hệ thống nhiều hiện vật vô giá.

Trong số các tác phẩm bị đập phá có một tấm phù điêu đá từng được cho là mô tả cuộc vây hãm thành Eltekeh của người Philistine.

Tuy nhiên, theo nghiên cứu công bố tháng 10 trên tạp chí Journal of Near Eastern Studies của học giả Stephen Compton (Đại học Nam Phi), phân tích lại các bản vẽ và ảnh chụp trước khi hiện vật bị phá hủy cho thấy hình ảnh này nhiều khả năng là Jerusalem.

Nếu kết luận này được chấp nhận, phù điêu nói trên sẽ có niên đại sớm hơn khoảng 1.200 năm so với bản đồ Madaba - bức tranh ghép Byzantine thế kỷ VI sau Công nguyên vốn lâu nay được coi là hình ảnh Jerusalem cổ nhất còn tồn tại.

Theo học giả Compton, phù điêu thể hiện một thành phố không bị phá hủy, điều hiếm thấy trong nghệ thuật Assyria vốn thường mô tả cảnh cướp bóc và tàn sát.

Hình ảnh này phù hợp với cả Kinh Thánh lẫn biên niên sử của Sennacherib, vốn đều ghi nhận rằng Jerusalem bị vây hãm nhưng không bị san phẳng. Biên niên sử Assyria mô tả vua Hezekiah của Judah bị “nhốt trong Jerusalem như chim trong lồng”, song thành phố không bị chiếm.

Đáng chú ý, trên phù điêu có một nhân vật đơn độc đứng trên công trình lớn, được cho là biểu tượng của nhà vua. Compton cho rằng đây có thể là vua Hezekiah, người duy nhất xuất hiện trong thành, thay vì cảnh binh lính phòng thủ như thường thấy.

Ngoài ra, phong cách kiến trúc với các tháp tường hai tầng đỡ nhô ra trên phù điêu tương đồng với hình ảnh thành Lachish - một thành phố Judah khác từng bị Sennacherib tấn công - càng củng cố giả thuyết rằng đây là một đô thị thuộc vương quốc Judah, cụ thể là Jerusalem.

Tuy nhiên, không phải giới học thuật đều đồng tình. Giáo sư Danel Kahn (Đại học Haifa) cho rằng phù điêu này phù hợp hơn với thành Ekron ở vùng đồng bằng Judea, trong khi học giả Assyria học Stefan Maul (Đại học Heidelberg) cũng nhận định các lập luận của Compton chưa đủ thuyết phục.

Bất chấp tranh cãi, phát hiện này một lần nữa làm nổi bật giá trị to lớn của di sản văn hóa bị IS tàn phá. Sau khi Mosul được giải phóng năm 2017, các nhà khảo cổ đã thu thập hàng chục nghìn mảnh vỡ từ cung điện Nineveh và đang nỗ lực phục dựng, nhằm bảo đảm rằng những di sản này không bị xóa sổ hoàn toàn khỏi lịch sử nhân loại./.

(Vietnam+)