Phụ huynh và giáo viên có thể làm gì để học sinh bớt áp lực học tập?

1. Lắng nghe để nhận biết áp lực học tập của trẻ

Không phải học sinh nào chịu áp lực cũng bộc lộ bằng sự buồn bã hay than phiền. Một số em trở nên cáu gắt, ít nói, ngại đến trường, thường xuyên trì hoãn việc học hoặc lo lắng quá mức trước các bài kiểm tra. Những thay đổi về giấc ngủ, ăn uống, khả năng tập trung và tâm trạng cũng có thể là dấu hiệu cho thấy trẻ đang gặp khó khăn.

Cha mẹ nên dành thời gian trò chuyện, khuyến khích con chia sẻ những điều khiến mình lo lắng mà không biến cuộc nói chuyện thành việc kiểm tra điểm số hay nhắc nhở bài vở. Khi trẻ sợ bị điểm kém, không theo kịp bạn bè hoặc lo khiến cha mẹ thất vọng, người lớn cần lắng nghe trước khi đưa ra lời khuyên. Trách móc, so sánh với bạn bè hoặc cho rằng trẻ thiếu cố gắng có thể khiến các em ngại chia sẻ hơn.

Bên cạnh đó, cha mẹ nên ghi nhận sự tiến bộ và nỗ lực của con, giúp trẻ hiểu rằng kết quả chưa tốt không đồng nghĩa với thất bại. Khi cảm thấy được tôn trọng, trẻ sẽ dễ tìm đến người lớn để nhờ hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Ở trường, giáo viên cần chú ý những thay đổi trong thái độ, kết quả học tập và cách học sinh tương tác với bạn bè. Thay vì phê bình trước lớp, giáo viên nên trao đổi riêng để tìm hiểu nguyên nhân, xác định trẻ đang gặp khó khăn về kiến thức, kỹ năng học tập hay tâm lý, từ đó có cách hỗ trợ phù hợp.

Sự đồng hành đúng cách của cha mẹ và thầy cô giúp học sinh vượt qua áp lực học tập.

2. Sắp xếp việc học hợp lý, bảo đảm thời gian nghỉ ngơi

Lịch học dày đặc, bài tập kéo dài đến tối muộn và việc học thêm liên tục có thể khiến học sinh thiếu thời gian phục hồi cả về thể chất lẫn tinh thần. Vì vậy, một trong những cách thiết thực để giảm áp lực là giúp trẻ xây dựng thời gian biểu phù hợp với độ tuổi, khối lượng học tập và khả năng tập trung.

Tuy nhiên, thời gian biểu không nên trở thành một khuôn khổ cứng nhắc khiến trẻ tiếp tục chịu áp lực phải hoàn thành mọi việc đúng từng phút. Cha mẹ cần điều chỉnh kế hoạch khi khối lượng bài tập tăng, trẻ mệt hoặc có những hoạt động phát sinh.

Giấc ngủ, vận động và thời gian thư giãn cũng cần được xem là những phần thiết yếu của lịch sinh hoạt. Thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến khả năng chú ý, ghi nhớ và điều hòa cảm xúc, khiến việc học trở nên khó khăn hơn. Trẻ em trong độ tuổi đi học cần được ngủ đủ theo lứa tuổi; trẻ 6 - 12 tuổi thường cần 9 - 12 giờ mỗi ngày, còn thanh thiếu niên 13 - 18 tuổi cần khoảng 8 - 10 giờ.

Bên cạnh đó, đi bộ, chơi thể thao, đạp xe, nghe nhạc hoặc trò chuyện với gia đình giúp trẻ có thời gian tạm rời khỏi nhiệm vụ học tập. Cha mẹ không nên coi mọi hoạt động ngoài giờ học là sự lãng phí thời gian, cũng không nên cắt bỏ hoàn toàn vui chơi để tăng thời lượng ôn bài. Nghỉ ngơi hợp lý giúp trẻ duy trì sức khỏe, khả năng học tập lâu dài.

Giáo viên có thể góp phần giảm tải bằng cách giao bài tập có mục tiêu rõ ràng, phối hợp với đồng nghiệp để tránh dồn nhiều bài kiểm tra vào cùng thời điểm và thông báo sớm những nhiệm vụ lớn. Khi học sinh hiểu mình cần làm gì, vì sao cần làm và có đủ thời gian chuẩn bị, các em sẽ dễ chủ động hơn trong học tập.

3. Thống nhất cách hỗ trợ giữa gia đình và nhà trường

Áp lực học tập có thể bắt nguồn từ chương trình học khó, kỳ vọng quá cao, mâu thuẫn với bạn bè hoặc lo lắng về thi cử. Vì vậy, giảm áp lực cần đi đôi với việc xác định nguyên nhân và phối hợp giữa gia đình, nhà trường.

Khi con thường xuyên lo lắng, sa sút kết quả học tập hoặc thay đổi hành vi, cha mẹ nên trao đổi với giáo viên để tìm hiểu tình hình. Thông tin từ gia đình giúp giáo viên hiểu thêm về tâm trạng, giấc ngủ và sinh hoạt của trẻ; ngược lại, quan sát ở lớp giúp cha mẹ nhận biết khó khăn về kiến thức hoặc quan hệ bạn bè.

Hai bên cần thống nhất cách hỗ trợ, tránh tạo thêm áp lực cho trẻ. Nếu học sinh chưa theo kịp chương trình, giáo viên có thể củng cố kiến thức còn yếu, chia nhỏ nhiệm vụ và hướng dẫn cách cải thiện. Cha mẹ nên tạo không gian học tập phù hợp, khuyến khích con tự học và chỉ hỗ trợ khi cần, tránh làm hộ hoặc giám sát liên tục.

Gia đình và giáo viên cũng cần đặt mục tiêu phù hợp với năng lực, ghi nhận sự tiến bộ, không so sánh thành tích. Khi trẻ đạt kết quả chưa tốt, nên hướng dẫn các em tìm ra phần kiến thức còn yếu, điều chỉnh cách học thay vì trách móc.

Nếu trẻ lo âu kéo dài, mất ngủ, thường xuyên đau đầu hoặc đau bụng trước giờ đến trường, từ chối đi học, thu mình hay mất hứng thú với các hoạt động yêu thích, gia đình và giáo viên nên cân nhắc tìm hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý. Nếu trẻ có ý định làm hại bản thân hoặc nói không muốn sống, cần hỗ trợ khẩn cấp và không để trẻ ở một mình.