Phụ nữ đang đứng trước nguy cơ tụt hậu trong kỷ nguyên AI?

Các dữ liệu khảo sát mới nhất cho thấy nam giới đang tỏ ra vô cùng hào hứng và chủ động tích hợp các công cụ mới vào quy trình làm việc hằng ngày, trong khi phụ nữ lại thể hiện sự hoài nghi và do dự lớn hơn hẳn. Sự chênh lệch trong tốc độ nắm bắt các thuật toán thông minh đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ làm nới rộng thêm những bất bình đẳng vốn có tại chốn công sở, đe dọa trực tiếp đến lộ trình thăng tiến và cơ hội duy trì lợi thế cạnh tranh của phái nữ trong kỷ nguyên số.

Sự hoài nghi và khoảng cách trong mức độ ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Hơn ba năm kể từ khi sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh được châm ngòi bởi màn ra mắt của ChatGPT, các chatbot và hàng loạt dịch vụ tự động hóa đã len lỏi sâu vào môi trường doanh nghiệp. Ngày nay, các tác vụ từ tạo hình ảnh, sản xuất video cho đến việc viết mã phần mềm đều có thể được thực hiện một cách dễ dàng thông qua vài dòng lệnh văn bản và những cú nhấp chuột đơn giản. Mặc dù rào cản kỹ thuật đã được hạ thấp xuống mức tối đa, dữ liệu từ cuộc khảo sát Phụ nữ tại nơi làm việc lần thứ 5 của CNBC và SurveyMonkey lại vẽ ra một đường phân chia giới tính cực kỳ sắc nét.

Được thực hiện vào trung tuần tháng 2 năm 2026 với sự tham gia của hơn 6.300 người lao động, kết quả khảo sát chỉ ra rằng nam giới đang nhìn nhận trí tuệ nhân tạo với một lăng kính tích cực và cởi mở hơn rất nhiều. Cụ thể, 69% nam giới được hỏi đánh giá công nghệ này là một trợ lý và cộng tác viên đắc lực, trong khi tỷ lệ đồng tình ở phụ nữ chỉ dừng lại ở mức 61%.

Sự khác biệt lớn nhất nằm ở rào cản tâm lý và góc nhìn về tính toàn vẹn trong công việc. Một nửa số phụ nữ tham gia khảo sát nhìn nhận trí tuệ nhân tạo với sự nghi ngờ gay gắt, cho rằng việc nhờ cậy đến sự hỗ trợ của máy móc tại nơi làm việc mang lại cảm giác giống hệt như một hành vi gian lận. Ở chiều ngược lại, tỷ lệ nam giới có chung quan điểm e ngại này chiếm một phần khiêm tốn hơn với 43%.

Thái độ hoài nghi này phản chiếu trực tiếp vào tần suất sử dụng thực tế hằng ngày của lực lượng lao động. Gần hai phần ba nhân sự nữ, tương đương 64%, cho biết họ chưa từng đụng đến trí tuệ nhân tạo trong công việc, cao hơn hẳn so với mức 55% ở nam giới. Nhóm người dùng chuyên sâu, những người tận dụng sức mạnh của thuật toán nhiều lần trong một ngày, cũng chứng kiến sự áp đảo tuyệt đối của phái mạnh với tỷ lệ 14% so với mức 9% của phái nữ.

Một điểm vô cùng nghịch lý là sự khao khát học hỏi và nỗi sợ bị bỏ lại phía sau (FOMO) lại hiện diện mạnh mẽ hơn ở chính nhóm người đang dẫn đầu về mức độ sử dụng. Có đến 59% nam giới thừa nhận họ cần được đào tạo bài bản và chuyên sâu hơn về cách ứng dụng trí tuệ nhân tạo, và 39% mang trong mình nỗi sợ hãi sẽ đánh mất lợi thế cạnh tranh nếu không nhanh chóng làm chủ công nghệ này. Cảm giác cấp bách này dường như chưa chạm đến phái nữ với cùng một cường độ. Thậm chí, 42% phụ nữ kịch liệt phản đối ý kiến cho rằng việc quay lưng lại với trí tuệ nhân tạo sẽ khiến họ bị tụt hậu tại nơi làm việc, một tỷ lệ cao hơn hẳn mức 36% được ghi nhận ở nam giới.

Nguy cơ khuếch đại sự bất bình đẳng và tác động dài hạn đến sự nghiệp

Thái độ chần chừ trước làn sóng công nghệ mới đang diễn ra đúng vào thời điểm giới doanh nghiệp và các nhà đầu tư Phố Wall đang đặt cược lớn vào khả năng trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế phần lớn nền tảng phần mềm doanh nghiệp truyền thống. Niềm tin này mạnh mẽ đến mức nó đã tạo ra áp lực bán tháo, khiến hàng loạt cổ phiếu phần mềm phải chịu cảnh trượt giá nặng nề trong suốt một năm qua. Bên trong các tập đoàn, trí tuệ nhân tạo giờ đây là chủ đề thường trực và sống còn trong các phòng họp cấp cao.

Giám đốc điều hành JPMorgan Chase, ông Jamie Dimon, đã thẳng thắn tuyên bố công nghệ này mang tính quyết định đối với thành công trong tương lai của toàn bộ định chế tài chính này. Tại ngày hội đầu tư năm 2026 của ngân hàng, ông tiết lộ rằng gần hai phần ba nhân sự của JPMorgan Chase hiện đang sử dụng một mô hình ngôn ngữ lớn nội bộ. Lời khẳng định của ông Dimon về việc trí tuệ nhân tạo chắc chắn sẽ xóa sổ nhiều việc làm và các công ty nên ưu tiên đào tạo lại nhân sự đã vạch ra một thực tế khắc nghiệt: năng lực làm chủ thuật toán sẽ trực tiếp quyết định khả năng sinh tồn của mọi cá nhân trên thị trường lao động.

Việc phụ nữ không tham gia vào quá trình rèn luyện kỹ năng trí tuệ nhân tạo với cùng nhịp độ như nam giới sẽ mang đến những hệ lụy kinh tế vô cùng sâu rộng. Cựu Giám đốc điều hành Meta kiêm nhà sáng lập tổ chức LeanIn.Org, bà Sheryl Sandberg, đã đưa ra những cảnh báo vô cùng sắc bén về thách thức này. Theo quan điểm của bà, trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra những biến động khổng lồ cho thị trường việc làm, và gánh nặng tàn khốc nhất sẽ trút xuống đầu những cá nhân thiếu hụt kỹ năng vận hành các công cụ công nghệ mới.

Nếu nam giới tiếp tục áp đảo trong việc sử dụng trí tuệ nhân tạo ngay từ những năm đầu tiên của sự nghiệp, họ sẽ tích lũy được một lợi thế cạnh tranh vượt trội về mặt hiệu suất và tốc độ giải quyết vấn đề. Sự chênh lệch này sẽ can thiệp trực tiếp vào cơ hội thăng tiến lên các vị trí quản lý cấp trung, chốt chặn quan trọng mà phụ nữ vốn dĩ đã gặp rất nhiều bất lợi từ trước đến nay.

Việc đánh mất cơ hội thăng tiến then chốt này sẽ tạo ra một hiệu ứng gợn sóng tiêu cực, kìm hãm toàn bộ quỹ đạo phát triển sự nghiệp của họ trong hàng thập kỷ tiếp theo. Sự thiếu hụt các nữ lãnh đạo am hiểu công nghệ sẽ làm suy giảm tính đa dạng trong quản trị, dẫn đến những tác động kinh tế mất cân đối và gây tổn hại nghiêm trọng đến sức sống của các doanh nghiệp lẫn nền kinh tế vĩ mô.

Bùi Tú