Phụ nữ trẻ và tư duy mới về tài chính

Xu hướng tự chủ tài chính đang định hình lại phong cách sống của những người phụ nữ trẻ thế hệ mới.

Đi thật xa để tìm lại chính mình

Đối với Lưu Đan Như, một phụ nữ ngoài 30 tuổi, bước ngoặt đến sau 7 năm làm phóng viên kinh tế tại Trung Quốc. Hàng ngày chứng kiến người khác thành công, cô chợt nhận ra mình đã chán việc phải đứng ngoài nhìn họ sống cuộc đời mà mình ao ước. Bước ngoặt xuất hiện khi cô phỏng vấn một nữ giám đốc bằng tuổi đang điều hành một doanh nghiệp tại Ai Cập.

Lưu Đan Như kể lại: "Tôi chưa từng gặp ai bằng tuổi mình mà lại có cách nhìn về thế giới như vậy."

Quyết định bỏ việc để sang Ả Rập Xê Út làm truyền thông vào năm 2023 ban đầu bị coi là liều lĩnh. Cô không biết tiếng địa phương, tiếng Anh chưa thạo, mọi thứ chỉ biết qua tivi. Sang nơi đất khách, cô đối mặt với nhiều khó khăn từ sự khác biệt văn hóa đến việc bị quấy rối trên đường. Thay vì ngồi than vãn hay tranh cãi đúng sai trên mạng, Đan Như chọn cách thực tế hơn, cô tự mua ô tô để đi lại cho an toàn, học cách làm việc với các quan chức bản địa và âm thầm tích lũy kinh nghiệm.

Một năm sau, cô quyết định tự nâng mức đặt cược của cuộc đời mình. Cô nghỉ việc làm thuê và tự đi chào hàng với các công ty lớn để làm người đứng đầu chi nhánh. Cô chia sẻ: "Tôi không muốn đi tìm việc nữa, tôi muốn tự tạo ra việc làm. Tôi muốn được đánh giá bằng kết quả công việc và bằng sự trưởng thành của chính mình".

Sự táo bạo ấy mang lại quả ngọt. Cô giúp công ty mở rộng thị trường sang cả UAE, Ai Cập và thu nhập của cô tăng lên gấp ba. Dù cuộc sống hiện tại vẫn có lúc rối bời giữa áp lực doanh số và những biến động chính trị ở Trung Đông, cô vẫn thấy hạnh phúc vì được tự do: "Hơn cả tiền bạc, cái tôi theo đuổi là sự tự do. Nhưng kiểu tự do đó phải được chống đỡ bằng năng lực. Ngay cả khi rời công ty, chỉ cần có năng lực, tôi vẫn có thể tự nuôi sống mình".

Lưu Đan Như chụp ảnh selfie cùng các đồng nghiệp Ả Rập Xê Út, năm 2025. Ảnh do nhân vật cung cấp.

Nghề tay trái và chiếc khuôn chật hẹp nơi công sở

Nếu câu chuyện của Đan Như là một cuộc phiêu lưu, thì hành trình của Cici, một cô gái ngoài 20 tuổi ở Thượng Hải, lại bắt đầu từ áp lực cơm áo gạo tiền. Lớn lên với người mẹ đơn thân làm công nhân, Cici từng rất tự ti khi tên mình luôn nằm trong danh sách nhận trợ cấp khó khăn của nhà trường.

Để lo cho bản thân, ngay từ thời sinh viên, Cici đã làm đủ nghề, từ người mẫu ảnh, vẽ minh họa đến làm cầu nối giữa các nhãn hàng và người nổi tiếng. Cô nhớ lại: "Ngay khi bắt đầu tự kiếm được tiền, cuộc sống của tôi đã mở ra hoàn toàn".

Khi ra trường và làm công việc chính thức đầu tiên tại một công ty quảng cáo, Cici nhận ra môi trường gò bó ở đây không hợp với mình. Cô ví von rất dễ hiểu: "Nếu tôi là một hình tròn trịa, thì những vị trí công sở đó đều là những cái khuôn có hình thù méo mó."

Sự tù túng đó khiến Cici và không ít người trẻ Trung Quốc cùng lứa tìm đến các công việc tay trái. Với Cici, làm thêm bên ngoài không chỉ giúp cô có tiền sửa nhà cho mẹ ở quê, làm từ thiện, mà còn là nơi cô được làm theo ý mình. Giờ đây, khi đã tự mở một công ty nhỏ, Cici chọn lối sống chậm lại, biết đủ, dành một phần thu nhập để tận hưởng cuộc sống hiện tại thay vì đánh đổi sức khỏe để kiếm tiền.

Cô tự hỏi: "Bạn có nghĩ những người luôn sống với tham vọng quá lớn và lúc nào cũng thấy không thỏa mãn thì có thể vui vẻ trong hiện tại được không?"

Cici trong một chuyến du lịch, năm 2024. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Khi tiền bạc là "chiếc lá chắn" và quyền tự chủ

Câu chuyện xứ người và góc nhìn về phụ nữ trẻ Việt Nam về hiện tượng này, các chuyên gia xã hội học và tâm lý học cho rằng, xu hướng "kiếm tiền thực tế" của những cô gái như Đan Như hay Cici không phải là một sự bồng bột, mà là sự thay đổi tất yếu khi thế giới xung quanh có quá nhiều biến động.

Sự thay đổi này được chứng minh bằng những con số biết nói. Báo cáo từ Trung tâm Nghiên cứu việc làm mới Trung Quốc cho thấy một sự chuyển dịch lịch sử: Giới trẻ nước này đang dần từ bỏ việc tìm kiếm một công việc duy nhất cố định suốt đời để chuyển sang mô hình "đa danh tính, đa nguồn thu nhập". Đáng chú ý, có đến hơn 40% những người làm nghề tay trái trên các nền tảng số hiện nay có nguồn thu nhập phụ chiếm tới 30% tổng thu nhập hàng tháng của họ. Xu hướng này đặc biệt tăng nhanh ở phụ nữ. Chỉ tính riêng trên Xianyu- nền tảng giao dịch dịch vụ và kỹ năng lớn của Gen Z Trung Quốc hiện đã có hơn 8 triệu người dùng là nữ đạt mức thu nhập vượt qua 10.000 Nhân dân tệ/tháng (khoảng 35 triệu VNĐ) nhờ các công việc tự do từ tư vấn, thiết kế cho đến ứng dụng công cụ AI.

Dưới góc nhìn tâm lý và xã hội, các chuyên gia phân tích rằng công thức hạnh phúc cũ của thế hệ trước: Học chăm, tìm việc ổn định rồi lấy chồng đang dần bộc lộ những bất cập trước áp lực đào thải khốc liệt của thị trường. Việc các cô gái trẻ chủ động công khai nói về chuyện thích kiếm tiền, thích có nghề tay trái thực chất là cách họ tự giải phóng bản thân khỏi những áp lực vô hình của định kiến xã hội Đông Á. Khi tự chủ về kinh tế, họ có quyền lựa chọn cuộc sống theo ý mình, thay vì phải gồng mình vừa làm vừa lo sợ một ngày nào đó công ty cắt giảm nhân sự.

Các bạn trẻ nữ Trung Quốc chia sẻ góc nhìn về tài chính và pháp lý khởi nghiệp trong một buổi thu âm podcast tại Phúc Kiến, năm 2026.

Góc nhìn từ thực tế Việt Nam

Tư duy thực tế, thích làm chủ chiếc ví của mình như Đan Như hay Cici không còn là chuyện riêng ở nước bạn. Nhìn về Việt Nam, chúng ta cũng dễ dàng bắt gặp những hình ảnh tương tự. Tại các thành phố lớn như Hà Nội hay TP.HCM, làn sóng phụ nữ trẻ tự kinh doanh online, làm sáng tạo nội dung trên mạng, hay nhận thêm việc bên ngoài sau giờ làm hành chính đang diễn ra rất mạnh mẽ. Nhiều cô gái ngoài 20 tuổi đã có thể tự mua nhà, mua xe hay giúp đỡ gia đình bằng chính sức lao động của mình.

Thế nhưng, phía sau những câu chuyện truyền cảm hứng ấy lại là một mặt trái đáng lo ngại về một thế hệ đang âm thầm kiệt sức. Áp lực phải thành công sớm, phải tự chủ tài chính trước tuổi 30 để bằng bạn bè trên mạng xã hội đang đẩy nhiều cô gái vào cái bẫy "nghiện việc". Ôm đồm quá nhiều việc làm thêm không còn là sự trải nghiệm vui vẻ, mà biến thành vòng xoáy bào mòn cả sức khỏe lẫn tinh thần. Nhiều bạn rơi vào trạng thái kiệt quệ, lo âu dai dẳng khi cuộc sống chỉ toàn là thời hạn công việc và những con số nhảy múa trên màn hình.

Đáng sợ hơn, khát khao kiếm tiền nhanh để khẳng định bản thân đôi khi lại biến các bạn nữ thành con mồi cho những kẻ lừa đảo. Những chiếc bẫy "việc nhẹ lương cao", tuyển cộng tác viên làm nhiệm vụ hưởng hoa hồng, hay các sàn đầu tư ảo đang xuất hiện tràn lan trên mạng. Vì nôn nóng, thiếu kinh nghiệm, không ít bạn trẻ đã rơi vào cảnh tiền mất tật mang, gánh trên vai những khoản nợ lớn khi tuổi đời còn quá trẻ, dẫn đến những khủng hoảng tâm lý nặng nề.

Khi những công thức ổn định cũ không còn là tấm vé bảo hiểm, phụ nữ chọn cách tự dựa vào chính mình, đó là sự dũng cảm. Thế nhưng, cùng với sự tự chủ, điều họ cần trang bị thêm không chỉ là năng lực kiếm tiền, mà là bộ lọc để không bị cuốn vào vòng xoáy của sự nôn nóng hay kiệt quệ. Do đó, chỉ khi người phụ nữ biết làm chủ đồng tiền một cách thông minh và biết đủ, họ mới thực sự sở hữu một cuộc đời tự do, không định kiến nào có thể trói buộc, và không giông bão nào có thể quật ngã.

Nguồn: sixthtone.com