Phụ nữ và những bước chuyển xanh từ cộng đồng

Phụ nữ trong trung tâm của chuyển đổi xanh

Khi các mô hình phát triển bền vững ngày càng được thúc đẩy tại nhiều địa phương, câu chuyện chuyển đổi xanh không còn chỉ gắn với công nghệ hay các mục tiêu giảm phát thải. Thành công của quá trình này phụ thuộc rất lớn vào sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là những nhóm có vai trò trực tiếp trong đời sống kinh tế và xã hội tại địa phương. Trong đó, phụ nữ đang ngày càng được nhìn nhận như một lực lượng quan trọng có khả năng tạo ra những thay đổi tích cực từ chính đời sống hằng ngày.

Phụ nữ Cơ Tu tham gia phát triển mô hình sản xuất chè dây bền vững tại xã vùng núi của Đà Nẵng

Phụ nữ là một trong những lực lượng đóng vai trò chính trong quản lý tài nguyên, duy trì sinh kế gia đình và thúc đẩy các thực hành sản xuất, tiêu dùng bền vững. Chính vì vậy, việc nâng cao năng lực và trao quyền cho phụ nữ ngày càng được xem là một yếu tố cần thiết để tạo ra những thay đổi lâu dài trong quá trình phát triển xanh và hướng tới các mục tiêu bền vững.

Để phụ nữ có thể tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi xanh, dự án “Tạo điều kiện cho phụ nữ miền Trung Việt Nam cải thiện cuộc sống và bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên thông qua áp dụng kinh tế xanh và tuần hoàn” do Liên minh châu Âu tài trợ tập trung vào việc nâng cao năng lực thông qua các chương trình đào tạo về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Trao đổi với Bà Dương Thị Mỹ Hạnh - Phó Giám Đốc Hợp tác xã nông nghiệp và xây dựng Ba Tư cho biết: “Khi mọi người tham gia vào dự án kinh tế tuần hoàn thì sẽ được hỗ trợ về kiến thức, về kỹ thuật, được tập huấn. Sẽ có những cái quy trình từ khâu chế biến cho tới sản xuất, kinh doanh rồi tiêu thụ sản phẩm được tốt hơn.”

Bên cạnh việc trang bị kiến thức, dự án còn giúp phụ nữ nhận diện và phát huy các nguồn lực sẵn có tại địa phương để phát triển sinh kế bền vững. Thông qua các hoạt động tập huấn về kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, cùng với phương pháp phát triển cộng đồng dựa vào nội lực (ABCD), phụ nữ được khuyến khích chủ động khai thác những thế mạnh của địa phương, từ đó xây dựng các mô hình sinh kế phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế.

Xây dựng sinh kế bền vững từ nội lực cộng đồng

Tại phường Hải Vân (Đà Nẵng), nhóm phụ nữ địa phương phát triển mô hình sản xuất nước rửa bát sinh học từ vỏ cam, tận dụng phụ phẩm hữu cơ để tạo ra sản phẩm thân thiện với môi trường, đồng thời góp phần giảm lượng rác thải trong sinh hoạt. Trong khi đó, phụ nữ Cơ Tu đã và đang từng bước phát triển mô hình chè dây từ nguồn dược liệu bản địa, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm địa phương và mở rộng cơ hội sinh kế gắn với bảo tồn tri thức truyền thống. Đây cũng là các mô hình sinh kế xanh đang được dự án hỗ trợ hình thành và phát triển, cho thấy cách tiếp cận này có thể tạo ra những hướng đi phù hợp với cả mục tiêu cải thiện thu nhập và bảo vệ môi trường.

Mô hình sản xuất nước rửa bát sinh học được phụ nữ phường Hải Vân nghiên cứu và triển khai nhân rộng sau lớp tham quan học tập tại Hội An và Cù Lao Chàm trong khuôn khổ dự án

Điểm đáng chú ý của dự án không nằm ở việc hỗ trợ một mô hình cụ thể, mà ở cách tiếp cận dựa trên nội lực cộng đồng. Trong khuôn khổ các dự án do Liên minh châu Âu hỗ trợ, Trung tâm Bảo tồn Đa dạng Sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet) cùng các đối tác địa phương triển khai nhiều hoạt động nâng cao năng lực và hỗ trợ sinh kế, qua đó khuyến khích phụ nữ chủ động phát huy nguồn lực sẵn có. Nhờ mô hình phát triển phù hợp và những khóa tập huấn, nhiều phụ nữ đang từng bước trở thành những người khởi xướng và kết nối các hoạt động phát triển tại cộng đồng. Ông Trần Hữu Vỹ - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Đa dạng Nước Việt Xanh (GreenViet) nhấn mạnh: “Trong thời kỳ 4 năm của dự án, chúng tôi ưu tiên nâng cao năng lực chị em phụ nữ, bởi vì nếu nâng cao năng lực thì giống như chúng ta cung cấp cho cộng đồng một cái “cần câu” để đi “câu cá”, lúc đó mới tạo ra được cái sinh kế bền vững và lâu dài. Nếu chúng ta tập trung vào các mô hình nhỏ lẻ thì có thể sẽ không bền vững, còn chính cái năng lực là động lực bên trong, là cái nền tảng để cộng đồng chủ động thực hiện mô hình và phát triển kinh tế của mình.”

Tại các địa bàn triển khai, phụ nữ không chỉ tham gia xây dựng các mô hình sinh kế xanh mà còn chủ động chia sẻ kinh nghiệm, vận động các thành viên khác cùng tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững. Những chuyển biến ban đầu đã thể hiện vai trò ngày càng rõ nét của phụ nữ trong đời sống cộng đồng. Các kết quả mà dự án hướng đến như tăng thu nhập lên 30% thông qua hoạt động sản xuất, kinh doanh, cũng như 70% người dân nơi đây hiểu về kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, cho thấy tác động dự án mong muốn không chỉ dừng lại ở việc nâng cao thu nhập hay tạo thêm cơ hội việc làm, mà còn góp phần thay đổi cách cộng đồng nhìn nhận về phát triển bền vững, khi phụ nữ ngày càng trở thành những tác nhân thúc đẩy sự thay đổi từ chính nơi mình sống.

Phụ nữ tại Đà Nẵng liên tục được cải thiện kiến thức cũng như kỹ năng thông qua các lớp tập huấn

Khi được trao cơ hội, phụ nữ không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà có thể trở thành lực lượng dẫn dắt những thay đổi tích cực tại cộng đồng. Trong hành trình hướng tới một tương lai xanh, những thay đổi bền vững có thể bắt đầu từ những điều rất gần gũi: kiến thức được chia sẻ, nguồn lực được kết nối và những người phụ nữ được trao cơ hội để trở thành chủ thể của sự thay đổi.