Phú Thọ: Kỳ Sơn chuyển đổi tư duy sản xuất, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số

Anh Nguyễn Ngọc Quế bên ruộng bầu, bí của gia đình. Ảnh: KIM DUNG

Từ sản xuất nhỏ lẻ đến chủ động phát triển kinh tế hộ

Trên diện tích đất sản xuất của gia đình, anh Nguyễn Ngọc Quế đã đầu tư làm giàn, lựa chọn giống cây và tổ chức trồng bầu, bí theo hướng khai thác hiệu quả hơn quỹ đất hiện có. Thay vì chủ yếu trồng trọt để phục vụ nhu cầu sinh hoạt của gia đình như trước, mô hình từng bước hướng đến sản xuất hàng hóa, tạo nguồn thu từ nông nghiệp.

Theo anh Nguyễn Ngọc Quế, để sản xuất đạt hiệu quả, người nông dân không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống mà cần chủ động học hỏi kỹ thuật, cải tạo đất và lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện canh tác. Việc làm giàn giúp tận dụng diện tích, tạo điều kiện thuận lợi cho cây sinh trưởng, chăm sóc và thu hoạch.

“Trước đây, gia đình chủ yếu làm nông nghiệp theo kinh nghiệm. Sau này, thấy một số mô hình có hiệu quả kinh tế, gia đình bắt đầu học hỏi, cải tạo đất, làm giàn và lựa chọn giống cây phù hợp. Làm nông nghiệp phải chịu khó, tính toán kỹ thì mới có hiệu quả”, anh Quế chia sẻ.

Thực tế từ mô hình cho thấy, việc phát huy lợi thế đất đai, lựa chọn cây trồng phù hợp và thay đổi cách tổ chức sản xuất là những yếu tố quan trọng giúp các hộ nông dân nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Tuy nhiên, để duy trì sản xuất ổn định, người dân vẫn cần quan tâm đến chất lượng nông sản, thời vụ, chi phí đầu tư và khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Thay đổi tư duy sản xuất, phát huy lợi thế nông nghiệp địa phương

Phường Kỳ Sơn, tỉnh Phú Thọ, thuộc địa bàn Hòa Bình trước đây, có diện tích tự nhiên hơn 115 km², dân số hơn 19.000 người; đồng bào dân tộc Mường chiếm tỷ lệ lớn. Trong cơ cấu sinh kế của người dân, nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng, gắn với điều kiện đất đai, khí hậu và tập quán sản xuất tại địa phương.

Những năm qua, cùng với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, việc hướng dẫn người dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật, lựa chọn giống cây trồng phù hợp và nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp được quan tâm. Một số sản phẩm đặc trưng của khu vực như bí xanh, mướp đắng Độc Lập, hồng bì Mông Hóa cũng là những lợi thế cần được khai thác gắn với nhu cầu thị trường.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản trên địa bàn tiếp tục được duy trì. Địa phương tổ chức tập huấn, kiểm tra mô hình giống lúa chất lượng cao, hướng dẫn kỹ thuật trồng trọt và phòng trừ sâu bệnh; các loại rau màu cơ bản sinh trưởng, phát triển tốt.

Từ thực tế sản xuất, có thể thấy, chuyển biến đáng chú ý là một bộ phận người dân đã quan tâm hơn đến việc lựa chọn giống, áp dụng kỹ thuật canh tác và tính toán hiệu quả kinh tế thay vì chỉ sản xuất theo tập quán. Tư duy “có gì trồng nấy” đang từng bước chuyển sang lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện địa phương và nhu cầu tiêu thụ.

Đây là hướng đi có ý nghĩa đối với phát triển sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số. Khi sản xuất được tổ chức hợp lý, giá trị thu được trên cùng một diện tích đất có thể được cải thiện, góp phần tạo nguồn thu ổn định hơn cho hộ gia đình.

Người dân địa phương phấn khởi thu hoạch bí, góp phần tăng thu nhập cho gia đình. Ảnh: KIM DUNG

Nhân rộng mô hình gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm

Từ mô hình của gia đình anh Nguyễn Ngọc Quế, việc trao đổi kinh nghiệm và học hỏi cách làm giữa các hộ dân có thể góp phần lan tỏa phương thức sản xuất phù hợp. Khi người dân chủ động đầu tư, áp dụng kỹ thuật và quan tâm đến đầu ra, sản xuất nông nghiệp có điều kiện phát triển theo hướng hàng hóa, thay vì chỉ đáp ứng nhu cầu tự cung, tự cấp.

Tuy nhiên, để các mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, việc nhân rộng cần gắn với điều kiện sản xuất thực tế, khả năng đầu tư và nhu cầu thị trường. Nếu chỉ tập trung mở rộng diện tích mà chưa tính toán đầu ra, người dân có thể gặp khó khăn khi sản lượng tăng hoặc giá nông sản biến động.

Vì vậy, bên cạnh hỗ trợ về giống, kỹ thuật canh tác và vốn sản xuất, cần quan tâm hướng dẫn người dân xây dựng kế hoạch mùa vụ, nâng cao chất lượng sản phẩm, tìm kiếm thị trường và tăng cường liên kết giữa các hộ sản xuất với cơ sở thu mua, phân phối. Việc hình thành các nhóm hộ, tổ hợp tác hoặc mô hình liên kết phù hợp cũng có thể giúp giảm chi phí đầu vào, nâng cao khả năng tiêu thụ và hạn chế rủi ro trong sản xuất.

Đối với địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số như Kỳ Sơn, phát triển sinh kế không chỉ là câu chuyện tăng thu nhập của từng hộ mà còn gắn với mục tiêu giảm nghèo bền vững, tạo việc làm tại chỗ và nâng cao chất lượng đời sống nông thôn. Các chương trình, chính sách hỗ trợ của Nhà nước sẽ phát huy hiệu quả hơn khi được triển khai đúng nhu cầu, gắn với năng lực sản xuất và khuyến khích người dân chủ động vươn lên.

Bầu xanh được thu hoạch, tập kết tại hộ gia đình ở phường Kỳ Sơn, tỉnh Phú Thọ. Ảnh: KIM DUNG

Phát triển sinh kế bền vững từ nguồn lực sẵn có

Nông nghiệp vẫn là một trong những lĩnh vực có khả năng tạo sinh kế cho người dân Kỳ Sơn nhờ lợi thế về đất đai, điều kiện tự nhiên và nguồn lao động tại chỗ. Cùng với định hướng phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ và du lịch, việc nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp sẽ góp phần đa dạng hóa nguồn thu, giúp người dân có thêm lựa chọn phát triển kinh tế.

Từ những mô hình trồng bầu, bí và rau màu, yêu cầu đặt ra là cần tiếp tục chuyển từ hỗ trợ đơn thuần về đầu vào sang hỗ trợ phát triển sản xuất gắn với thị trường; từ phát triển riêng lẻ từng hộ sang tăng cường hợp tác, liên kết; đồng thời khuyến khích người dân ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, sử dụng hiệu quả đất đai và sức lao động.

Mô hình của gia đình anh Nguyễn Ngọc Quế chưa đủ để đại diện cho toàn bộ thực trạng phát triển nông nghiệp tại địa phương, nhưng cho thấy vai trò chủ động của người dân trong khai thác lợi thế sẵn có để cải thiện sinh kế. Khi những cách làm phù hợp được hỗ trợ, đánh giá và nhân rộng trên cơ sở thực tiễn, nông nghiệp sẽ tiếp tục đóng góp tích cực vào quá trình giảm nghèo, nâng cao thu nhập và xây dựng nông thôn phát triển bền vững tại Kỳ Sơn./.