Truyền thông đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống

Theo thống kê, từ năm 2015 - 2025, toàn tỉnh Điện Biên có 41.826 cặp vợ chồng kết hôn, trong đó có 6.176 cặp tảo hôn, chiếm 14,77% tổng số cặp kết hôn. Hôn nhân cận huyết thống có 51 cặp, chiếm 0,12%.

Nguyên nhân tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống xuất phát từ nhiều yếu tố như phong tục, tập quán, quan niệm kết hôn sớm, hoàn cảnh kinh tế khó khăn và tình trạng thanh thiếu niên bỏ học. Hệ lụy không chỉ là vi phạm pháp luật mà còn khiến người trẻ mất cơ hội học tập, việc làm, ảnh hưởng sức khỏe, tâm lý và tương lai; hôn nhân cận huyết thống còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe thế hệ sau.

Trước thực tế đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Điện Biên đã ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TU ngày 8/5/2026 về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, tuyên truyền, vận động, giáo dục được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng để tạo chuyển biến về nhận thức và hành động.

Giáo viên, học sinh Trường THCS Búng Lao tìm hiểu về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Thời gian qua, Sở Dân tộc và Tôn giáo phối hợp với Sở Tư pháp và các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức tuyên truyền cho nhiều nhóm đối tượng, từ cán bộ cơ sở, trưởng dòng họ, già làng, trưởng bản, người có uy tín đến các bậc cha mẹ, thanh niên và vị thành niên. Các tài liệu chuyên đề được biên soạn, cấp phát đến cơ sở; nhiều câu lạc bộ tuyên truyền phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống được thành lập, góp phần đưa thông tin pháp luật đến gần hơn với người dân.

Đặc biệt, toàn tỉnh đang triển khai nhiều câu lạc bộ tuyên truyền cùng các mô hình như “Dòng họ không có tảo hôn”, “Bản không có tảo hôn”, “Xã, phường không có tảo hôn, không có hôn nhân cận huyết thống”. Những mô hình này đang từng bước đưa công tác phòng ngừa từ các chương trình, hội nghị về trực tiếp từng bản, từng gia đình.

Phình Giàng là xã vùng cao, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông. Những năm qua, xã đã tập trung tuyên truyền, vận động, bám sát từng bản, từng gia đình nhằm đẩy lùi tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, 6 tháng đầu năm 2026, toàn xã ghi nhận 11 trường hợp tảo hôn trong 42 người kết hôn, giảm 17 trường hợp so với cùng kỳ năm 2025.

Ông Chá A Sình, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Phình Giàng cho biết: “Xã phối hợp với trạm y tế, cộng tác viên dân số tuyên truyền trực tiếp tại các bản, tập trung vào gia đình có con trong độ tuổi vị thành niên và học sinh; đồng thời vận động các hộ ký cam kết không để con em tảo hôn”.

Mới đây, Lễ phát động phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống được UBND tỉnh tổ chức là một trong những hoạt động cụ thể hóa Nghị quyết số 27-NQ/TU. Không chỉ tạo hiệu ứng truyền thông, hoạt động này còn thể hiện quyết tâm huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong giải quyết vấn đề.

Tiểu phẩm phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại lễ phát động do UBND tỉnh tổ chức.

Phát biểu tại lễ phát động, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Phú đề nghị các sở, ban, ngành, chính quyền địa phương xác định phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là nhiệm vụ thường xuyên. Trong đó, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động; phát huy vai trò của người có uy tín, già làng, trưởng bản, bí thư chi bộ và các tổ chức đoàn thể trong thay đổi nhận thức, từng bước loại bỏ những tập quán không còn phù hợp. Cùng với đó, chính quyền cơ sở cần chủ động nắm chắc tình hình địa bàn, nhất là những nơi có nguy cơ cao; kịp thời phát hiện, can thiệp, ngăn chặn các trường hợp có nguy cơ tảo hôn hoặc hôn nhân cận huyết thống, thực hiện tốt phương châm phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở.

Một trong những điểm được nhấn mạnh là tăng cường giáo dục cho thế hệ trẻ. Ngành Giáo dục và Đào tạo đẩy mạnh giáo dục pháp luật, kỹ năng sống, kiến thức về giới và sức khỏe sinh sản vị thành niên cho học sinh; phối hợp với gia đình và chính quyền địa phương tư vấn, hỗ trợ những học sinh có nguy cơ bỏ học, kết hôn sớm.

Em Lò Ngọc Diệp, học sinh lớp 11B1, Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên chia sẻ: “Qua buổi lễ phát động, em đã thấy rõ những hậu quả của việc tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, làm ảnh hưởng rất nhiều đến cơ hội của con em dân tộc thiểu số ở Điện Biên. Sau buổi phát động, em sẽ tuyên truyền rộng rãi đến bạn bè, người thân để phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”.

Còn em Chang Thị Dung, xã Tủa Chùa cho biết: “Qua hoạt động tuyên truyền, em được cung cấp thêm kiến thức về nguyên nhân, tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, từ ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý, việc học tập đến tương lai sau này. Em mong muốn chia sẻ những kiến thức đó với bạn bè, người thân và mọi người xung quanh để cùng đẩy lùi tình trạng này trong cộng đồng”.

Đoàn viên, thanh niên tỉnh Điện Biên diễu hành trên các tuyến phố trung tâm trên địa bàn phường Điện Biên Phủ để hưởng ứng lễ Phát động phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Đoàn Thanh niên là một trong những lực lượng nòng cốt trong truyền thông đẩy lùi tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Các cấp bộ Đoàn đổi mới hình thức truyền thông thông qua sinh hoạt chi đoàn, diễn đàn, tọa đàm, sân khấu hóa, hoạt động ngoại khóa và các nền tảng số. Những video ngắn, infographic, sản phẩm truyền thông gần gũi với thanh niên giúp thông điệp phòng, chống tảo hôn tiếp cận đúng đối tượng, đúng cách và hiệu quả hơn. Cùng với truyền thông, phòng, chống tảo hôn cũng được gắn với học tập, hướng nghiệp, đào tạo nghề, khởi nghiệp, lập nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội. Khi thanh niên có cơ hội học tập, có nghề nghiệp, việc làm và mục tiêu cho tương lai, các em sẽ có thêm lựa chọn thay vì sớm bước vào hôn nhân.

Đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là quá trình lâu dài, cần sự chung tay của gia đình, nhà trường, chính quyền và cộng đồng. Khi nhận thức được nâng lên, những phong tục, tập quán không còn phù hợp từng bước được thay đổi, người trẻ sẽ có thêm cơ hội học tập, lập nghiệp và lựa chọn tương lai cho mình.