Phú Thọ: Một số giải pháp kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tin báo tội phạm tại Viện KSND khu vực 9

Kiểm sát chặt chẽ từ tiếp nhận đến giải quyết nguồn tin

Công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đây là hoạt động mở đầu của quá trình giải quyết vụ án hình sự nhằm phát hiện hành vi phạm tội. Trên cơ sở tiếp nhận tin báo, tố giác, cơ quan có thẩm quyền xác định có dấu hiệu tội phạm hay không để quyết định việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự.

Viện KSND Khu vực 9 - Phú Thọ phối hợp với lực lượng Công an kiểm tra việc giải quyết nguồn tin về tội phạm

Trách nhiệm của Viện kiểm sát trong công tác này là kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, bảo đảm việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm của Cơ quan điều tra đúng pháp luật, đầy đủ; bảo đảm mọi tội phạm đều được phát hiện, khởi tố, điều tra và xử lý. Hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm của Viện kiểm sát có vị trí, vai trò và ý nghĩa tiên quyết để bảo đảm mọi hành vi phạm tội, người phạm tội đều được phát hiện và xử lý kịp thời, đúng pháp luật.

Thực tiễn thực hành quyền công tố cho thấy, kiểm sát tốt việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm sẽ quyết định chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử, là bước quan trọng để có thể khẳng định có hay không có hành vi tội phạm xảy ra, người nào thực hiện hành vi phạm tội, tính chất, mức độ và hậu quả do hành vi phạm tội đó gây ra như thế nào. Như vậy, có thể khẳng định hoạt động kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo tội phạm là một hoạt động không thể thiếu trong quá trình tố tụng hình sự vì nó bảo đảm cho việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và không bỏ lọt tội phạm.

Trong năm 2025, Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) khu vực 9, tỉnh Phú Thọ đã kiểm sát việc thụ lý, tiếp nhận, giải quyết 550 tin báo tố giác về tội phạm, đã giải quyết 521 tin báo, đạt tỷ lệ 95%. Qua công tác kiểm sát việc tiếp nhận, thụ lý, giải quyết tin báo tố giác tội phạm tại Công an xã, phường trên địa bàn khu vực 9 và Cơ quan điều tra Công an tỉnh Phú Thọ.

Viện KSND khu vực 9 nhận thấy: Nhìn chung, công tác tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác và điều tra, xử lý tội phạm được duy trì bảo đảm, tuân thủ đúng quy định pháp luật. Tuy nhiên, chất lượng, tiến độ còn chưa đạt yêu cầu, tỷ lệ giải quyết tin báo, tố giác và giải quyết các vụ án còn thấp.

Nguyên nhân chủ quan là do năng lực thu thập, đánh giá tài liệu chứng cứ của Điều tra viên chưa đồng đều, chưa chủ động phối hợp với kiểm sát viên để bàn, thống nhất đánh giá chứng cứ và quan điểm xử lý, nhất là Điều tra viên bố trí tại cấp xã. Trong khi đó, Tổ điều tra cơ sở của các Phòng thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra phụ trách địa bàn rộng, nhiều đầu mối Công an cấp xã nhưng quân số và chất lượng cán bộ chưa bảo đảm quán xuyến, hướng dẫn sâu sát, kịp thời.

Bảo đảm đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm

Do đó, để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm; đảm bảo thực hiện đúng quy định của pháp luật, cần thực hiện một số nội dung sau:

Một là, Lãnh đạo đơn vị quán triệt để cán bộ, Kiểm sát viên nắm vững, nâng cao nhận thức, vai trò, trách nhiệm của mình trong quá trình thực hiện chức năng Thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm. Từ thực tiễn cho thấy vẫn còn tình trạng cán bộ, Kiểm sát viên chưa nhận thức đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong giai đoạn tiền khởi tố này, chưa vận dụng thực thi tốt chức năng công tố và chức năng kiểm sát, từ đó dẫn đến việc thiếu kiểm sát, xuôi chiều giao phó cho Cơ quan điều tra, không có định hướng xác minh, điều tra thu thập tài liệu chứng cứ ban đầu, có giá trị chứng minh cao và sẽ không khắc phục được trong giai đoạn sau. Vì chỉ khi nhận thức đúng, đầy đủ thì hành động mới hiệu quả, kịp thời.

Do đó bản thân mỗi cán bộ, Kiểm sát viên phải nâng cao nhận thức, nắm vững, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, theo định hướng mang tính nguyên tắc: Giai đoạn tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm càng chặt chẽ, khách quan, toàn diện thì giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố càng vững chắc về căn cứ, chứng cứ; giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố mà chặt chẽ, khách quan, toàn diện thì giai đoạn xét xử tuyệt đối không xảy ra oan sai, Tòa án tuyên không tội.

Hai là, Tăng cường công tố trong giải quyết nguồn tin về tội phạm, kiểm sát viên phải chủ động tích cực đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh và yêu cầu Cơ quan điều tra thực hiện. Việc đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh phải được thực hiện ngay khi tiếp nhận và xuyên suốt trong suốt quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm, cụ thể như: ngay trong quá trình khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, Kiểm sát viên đã có quyền yêu cầu cơ quan điều tra thực hiện các nội dung cần xác minh, làm rõ; đối với đề nghị phê chuẩn việc bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, trước khi phê chuẩn Viện kiểm sát có quyền yêu cầu cơ quan điều tra làm rõ, bổ sung tài liệu, chứng cứ xét phê chuẩn. Để thực hiện tốt chức năng công tố này, yêu cầu Kiểm sát viên phải trau dồi, học tập nâng cao trình độ lý luận, chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng đề ra yêu cầu, xác minh và yếu tố quan trọng hơn cả là phải nghiên cứu kỹ hồ sơ, tài liệu thu thập được, đề ra yêu cầu, yêu cầu bổ sung khi phát sinh tình tiết mới để sát với nội dung vụ việc, đảm bảo việc xác minh thu thập tài liệu, chứng cứ kịp thời, đầy đủ, khách quan, toàn diện để ra quyết định giải quyết có căn cứ, đúng quy định.

Ba là, Tăng cường kiểm sát việc lập hồ sơ giải quyết nguồn tin về tội phạm của Cơ quan điều tra: Sau khi phân loại ban đầu, trong quá trình xác minh, giải quyết, Cơ quan điều tra tiến hành nhiều hoạt động tố tụng như khám nghiệm hiện trường; khám nghiệm tử thi; trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản; thu thập thông tin, tài liệu, đồ vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Điều tra viên được phân công có trách nhiệm lập hồ sơ giải quyết nguồn tin về tội phạm. Do đó, Viện kiểm sát phải kiểm sát chặt chẽ hoạt động tố tụng này nhằm đảm bảo đúng trình tự, thủ tục tố tụng, trong đó đặc biệt chú trọng việc trao đổi, chuyển tài liệu, chứng cứ mà cơ quan điều tra thu thập được cho Viện kiểm sát. Căn cứ khoản 5 Điều 88 Bộ luật tố tụng Hình sự quy định: Trong thời hạn 05 ngày kể từ ngày lập biên bản về hoạt động điều tra, thu thập, nhận được tài liệu liên quan đến vụ án mà Kiểm sát viên không trực tiếp kiểm sát thì Cơ quan điều tra có trách nhiệm chuyển biên bản, tài liệu này cho Viện kiểm sát để kiểm sát việc lập hồ sơ vụ án.

VKSND Khu vực 9, tỉnh Phú Thọ trực tiếp kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm

Bốn là, Kiểm sát chặt chẽ thời hạn và quyết định giải quyết nguồn tin về tội phạm: Thời hạn giải quyết nguồn tin về tội phạm được quy định rõ tại khoản 1 Điều 147 Bộ luật Tố tụng Hình sự, theo đó quy định chung thời hạn giải quyết không quá 20 ngày, kể từ ngày có quan có thẩm quyền nhận được tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Đối với tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải kiểm tra xác minh tại nhiều địa điểm thì có thể kéo dài thời hạn giải quyết nhưng không quá 2 tháng, nếu gia hạn được 1 lần không quá 2 tháng và do Viện kiểm sát quyết định.

Trong thời hạn nêu trên, Cơ quan điều tra sẽ ra một trong các quyết định giải quyết: Quyết định khởi tố vụ án hình sự; Quyết định không khởi tố vụ án hình sự; Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. Do đó, Viện kiểm sát phải kiểm sát đồng thời cả hai nội dung này, đảm bảo về thời hạn và kết quả giải quyết, trong đó chú trọng việc ra quyết định giải quyết của Cơ quan điều tra, đảm bảo việc xác minh thu thập tài liệu chứng cứ đầy đủ, khách quan, toàn diện.

Để thực hiện hiệu quả, Kiểm sát viên phải phối hợp chặt chẽ với Điều tra viên được phân công cùng trao đổi, đánh giá, thống nhất, sau đó báo cáo Lãnh đạo Cơ quan điều tra, lãnh đạo Viện kiểm sát trước khi ra quyết định, đối với các vụ việc phức tạp, khó đánh giá về chứng cứ, vụ việc dư luận xã hội quan tâm thì Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát phải tổ chức họp liên ngành để trao đổi, thống nhất, trong trường hợp cần thiết phải thỉnh thị Lãnh đạo liên ngành cấp trên để giải quyết kịp thời, đúng tiến độ.

Năm là, Tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa Kiểm sát viên và Điều tra viên trong quá trình kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; ngay khi được phân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, Điều tra viên phối hợp cùng Kiểm sát viên đánh giá về nội dung vụ việc và có những định hướng kiểm tra, xác minh ban đầu; trong quá trình kiểm tra, xác minh thường xuyên trao đổi và thống nhất hướng điều tra thu thập tài liệu, chứng cứ.

Trước khi dự kiến kết thúc việc giải quyết, Kiểm sát viên phối hợp cùng Điều tra viên đánh giá chứng cứ một lần nữa để kịp thời bổ sung những thiếu sót, đảm bảo hồ sơ đầy đủ các chứng cứ chứng minh việc có tội hay không có tội, quan điểm giải quyết như thế nào để báo cáo Lãnh đạo hai cơ quan đường lối giải quyết vụ việc được chính xác, đúng pháp luật. Cán bộ, kiểm sát viên được phân công làm đầu mối, hàng tuần phối hợp với Cơ quan điều tra để chủ động nắm tố giác, tin báo về tội phạm và rà soát kết quả giải quyết. Hàng tháng đối chiếu tình hình thụ lý, giải quyết, tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố để kịp thời phát hiện, khắc phục các vi phạm về thời hạn. Quá trình giải quyết nếu có khó khăn, vướng mắc thì Điều tra viên và Kiểm sát viên kịp thời báo cáo Lãnh đạo Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát để trao đổi, họp bàn thống nhất hướng, biện pháp giải quyết theo đúng quy định pháp luật.

Sáu là, Chú trọng công tác lập hồ sơ kiểm sát: Bên cạnh việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo luật định thì việc lập hồ sơ kiểm sát cũng giữ vai trò rất quan trọng, phục vụ tốt cho quá trình nghiệp vụ, bổ trợ cho việc ban hành các biện pháp tác động của Viện kiểm sát đối với các cơ quan hữu quan trong quá trình tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm như ban hành các yêu cầu, kiến nghị, quyết định tố tụng… do đó Kiểm sát viên được phân công phải thực hiện nghiêm túc việc lập hồ sơ kiểm sát theo đúng quy định, quy chế của Ngành.

Tuyết Nhung – VKSND khu vực 9, tỉnh Phú Thọ