Phường Từ Sơn được công nhận là xã An toàn khu thời kỳ kháng chiến chống Pháp

Từ Sơn là vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa và truyền thống yêu nước, cách mạng. Nơi đây từng nuôi giấu, bảo vệ nhiều cán bộ lãnh đạo cách mạng và ghi dấu những quyết sách quan trọng của cách mạng Việt Nam. Trong giai đoạn chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, Từ Sơn là địa bàn có phong trào cách mạng phát triển mạnh, giữ vị trí chiến lược ở cửa ngõ phía Bắc Thủ đô Hà Nội, là cầu nối giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ với các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc.

Di tích quốc gia đặc biệt Đền Đô (phường Từ Sơn) là nơi Chi bộ Đảng Đình Bảng đầu tiên được thành lập vào tháng 8/1940. Trong ảnh: Thủy đình Đền Đô.

Các nguồn tư liệu lịch sử chứng minh Từ Sơn còn là địa bàn được Trung ương Đảng, Xứ ủy Bắc Kỳ trực tiếp lựa chọn, xây dựng và chỉ đạo hoạt động trong hệ thống An toàn khu I; là nơi bảo đảm an toàn cho các cơ quan, cán bộ lãnh đạo cách mạng, các hội nghị, hoạt động chỉ đạo, liên lạc và huấn luyện của Đảng trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc.

Cuối năm 1941, trước yêu cầu bảo đảm an toàn cho hoạt động của các cơ quan lãnh đạo cách mạng trong điều kiện địch tăng cường khủng bố, đàn áp, Trung ương Đảng quyết định xây dựng An toàn khu I tại một số địa phương thuộc Hà Nội, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc và Hưng Yên. Tại Bắc Ninh, các cơ sở cách mạng ở Đình Bảng, Phù Khê, Đồng Kỵ, Đồng Hương, Lã, Lành thuộc huyện Từ Sơn được xác định là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống An toàn khu I.

Di tích quốc gia đặc biệt đình Đình Bảng (phường Từ Sơn) - địa điểm đón Bác Hồ về thăm 2 lần vào tháng 2 và tháng 10/1946.

Đặc biệt, Đình Bảng và Phù Chẩn trở thành những cơ sở cách mạng tin cậy, là nơi cán bộ của Trung ương Đảng, Xứ ủy Bắc Kỳ đi lại, liên lạc, hội họp và hoạt động bí mật. Nhiều đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng như: Trường Chinh, Hoàng Văn Thụ, Hoàng Quốc Việt, Phan Đăng Lưu, Trần Đăng Ninh, Lê Quang Đạo, Văn Tiến Dũng... từng hoạt động tại địa bàn và được Nhân dân địa phương nuôi giấu, bảo vệ an toàn.

Một trong những giá trị nổi bật của địa bàn Từ Sơn là nơi diễn ra nhiều sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tiến trình cách mạng Việt Nam. Tháng 11/1940, Hội nghị Trung ương lần thứ VII của Đảng họp tại Đình Bảng, đề ra những quyết sách quan trọng cho nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới.

Từ ngày 9 đến 12/3/1945, Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương Đảng mở rộng họp tại Đình Bảng dẫn tới việc ban hành Chỉ thị lịch sử "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta", mở đường cho cao trào kháng Nhật cứu nước và Tổng khởi nghĩa Tháng Tám.

Lăng vua Lý Thái Tổ - nơi diễn ra nhiều cuộc họp bí mật của quần chúng cách mạng để nghe tuyên truyền nhiệm vụ giải phóng dân tộc.

Trong kháng chiến chống Pháp, quân và dân Đình Bảng, Phù Chẩn kiên cường chiến đấu, tiêu biểu là trận chống càn ngày 23/4/1947 được Chủ tịch Hồ Chí Minh biểu dương là "kháng chiến kiểu mẫu". Đặc biệt, Đội Thiếu niên du kích Đình Bảng lập nhiều chiến công lẫy lừng.

Những đóng góp to lớn của quân và dân Từ Sơn đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận và tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý. Nổi bật là năm 1998, Nhân dân và lực lượng vũ trang Đình Bảng được phong tặng danh hiệu "Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến chống Pháp". Năm 1999, Đảng bộ và Nhân dân Phù Chẩn được phong tặng danh hiệu "Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân". Năm 2009, Đội Thiếu niên du kích Đình Bảng được phong tặng danh hiệu "Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân" vì đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Di tích quốc gia Nhà lưu niệm đồng chí Lê Quang Đạo ở tổ dân phố Tỉnh Cầu, phường Từ Sơn.

Phường Từ Sơn hiện nay có diện tích 20,32 km2, dân số hơn 70.000 người, gồm 22 tổ dân phố: Thượng, Xuân Đài, Thịnh Lang, Thọ Môn, Chùa Dận, Tỉnh Cầu, Doi Sóc, Phù Lộc, Rích Gạo, Đại Đình, Nội Trì, Dương Lôi, Trung Hòa Tân Hồng, Yên Lã, Xuân Thụ, Long Vỹ, Trung Hòa Đình Bảng, Đình Bảng, Bà La, Đền Rồng, Đông Ngàn và Phù Lưu.

Việc công nhận phường Từ Sơn là xã An toàn khu thời kỳ kháng chiến chống Pháp là sự ghi nhận những đóng góp, hy sinh của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân địa phương đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, đặc biệt trong phong trào tiến tới Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Đây cũng là cơ sở để giáo dục truyền thống yêu nước, đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tiếp nối truyền thống cách mạng và đưa Từ Sơn phát triển bền vững.