'Phường/xã xã hội chủ nghĩa' là nơi những giá trị tốt đẹp của chế độ được hiện thực hóa

Tại hội nghị thông qua dự thảo báo cáo giám sát đợt 1 và triển khai quyết định kiểm tra đợt 2 của Bộ Chính trị đối với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội diễn ra chiều 30/3, Tổng Bí thư Tô Lâm gợi ý Hà Nội xây dựng điểm một phường, hoặc một xã xã hội chủ nghĩa trong thời gian tới.

Tổng Bí thư Tô Lâm chủ trì hội nghị thông qua dự thảo Báo cáo giám sát đợt 1 và triển khai quyết định kiểm tra đợt 2 của Bộ Chính trị đối với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội.

Nơi những giá trị tốt đẹp của chế độ được hiện thực hóa

Trả lời phóng viên Báo Điện tử VTC News về nội hàm của gợi ý này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, nêu rõ trong bối cảnh hiện nay, "phường/xã xã hội chủ nghĩa" không nên được hiểu như một khái niệm mang tính khẩu hiệu, càng không phải là một mô hình hành chính khô cứng.

Thay vào đó, phải được nhìn nhận như một đơn vị cơ sở kiểu mẫu, nơi những giá trị tốt đẹp của chế độ được hiện thực hóa một cách cụ thể, đo đếm được, và người dân có thể cảm nhận được trong đời sống hằng ngày.

"Gợi ý của Tổng Bí thư Tô Lâm đặt ra với Hà Nội không chỉ là một ý tưởng quản trị mới, mà còn là yêu cầu về năng lực tổ chức thực hiện ở cấp gần dân nhất: biến tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV thành hình hài sống động ở từng khu dân cư, từng tuyến phố, từng thôn xóm", ông Sơn nhấn mạnh.

Phân tích cụ thể hơn, ông Sơn cho rằng một phường hoặc xã "xã hội chủ nghĩa" trước hết phải là nơi người dân được sống trong trật tự, an toàn, công bằng và văn minh; nơi chính quyền chuyển từ tư duy quản lý sang phục vụ; nơi tăng trưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ xã hội; và nơi văn hóa thấm vào quản trị, vào môi trường sống, vào cách ứng xử giữa chính quyền với dân và giữa người dân với nhau.

Ở đó, phát triển không chỉ được đo bằng hạ tầng hay tốc độ đô thị hóa, mà còn bằng mức độ củng cố niềm tin xã hội, sự gắn kết cộng đồng và việc bảo đảm phẩm giá con người.

Từ cách tiếp cận này, ông Bùi Hoài Sơn nhận định mô hình "phường/xã xã hội chủ nghĩa" là một hình mẫu phát triển cân bằng, hội tụ nhiều tiêu chí: kinh tế phát triển, tổ chức vững mạnh, văn hóa lành mạnh, an sinh bảo đảm, môi trường bền vững và quản trị hiện đại.

"Nếu được triển khai đúng hướng, đây không phải là câu chuyện của riêng một địa danh thí điểm, mà là cách Hà Nội mở ra một chuẩn mực mới cho phát triển từ gốc rễ", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nói.

TS Tô Văn Trường

Cùng quan điểm, TS Tô Văn Trường, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam, cho biết, trong nhận thức chung, khái niệm "xã hội chủ nghĩa" thường bị chia cắt giữa hai thái cực. Một bên kỳ vọng vào lý tưởng công bằng và phát triển con người; bên còn lại lo ngại về sự trở lại của thời kỳ bao cấp, cơ chế xin - cho và sự triệt tiêu động lực cá nhân.

Để hiểu đúng, theo ông, cần trở lại nền tảng lý luận của Karl Marx và Vladimir Lenin. Theo đó, xã hội chủ nghĩa không phải là một khuôn mẫu đóng hay hệ thống thiết chế bất biến.

Ông Trường nhấn mạnh, bản chất của xã hội chủ nghĩa là một giai đoạn phát triển nhằm giải quyết các mâu thuẫn trong sản xuất, hướng tới công bằng xã hội và sự phát triển toàn diện của con người. Giá trị cốt lõi không nằm ở hình thức sở hữu (như quốc hữu hóa) mà ở mục tiêu giải phóng con người và phát triển xã hội toàn diện.

Trong bối cảnh Hà Nội cần đi đầu về chuyển đổi số, TS Tô Văn Trường cho rằng mô hình "xã/phường xã hội chủ nghĩa" nên được hiểu như một hệ thống quản trị hiện đại ở cấp cơ sở.

Ở đó, kinh tế tư nhân và hộ gia đình được khuyến khích phát triển bền vững; hệ thống phúc lợi xã hội được củng cố; dịch vụ công được cung ứng công bằng; chính quyền đóng vai trò kiến tạo phát triển.

Theo ông, mô hình này phải vận hành trên nền tảng tư duy kiến tạo thay vì quản lý hành chính thuần túy, với trọng tâm là xây dựng môi trường minh bạch, hạ tầng số đồng bộ và các quy tắc vận hành công bằng.

"Quan trọng hơn, dân chủ phải đi vào thực chất, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà là chủ thể tham gia quyết định, giám sát và phản biện xã hội. Xã hội chủ nghĩa khi đó sẽ là một quá trình sống động, hơi thở của cộng đồng thay vì là những khẩu hiệu khô khan", ông Tô Văn Trường nêu quan điểm.

Hồ Hoàn Kiếm - trung tâm Thủ đô nhìn từ trên cao.

Một "phòng thí nghiệm thể chế" ở cấp cơ sở

Làm rõ ý nghĩa của việc xây dựng đơn vị kiểu mẫu, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định đây là tạo ra một "điểm kết tinh" để Hà Nội cụ thể hóa tầm nhìn phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới

Theo ông Sơn, từ đầu năm 2026, Hà Nội được đặt trong yêu cầu phải đi đầu không chỉ về tăng trưởng, quy hoạch, chuyển đổi số hay vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, mà còn về khả năng tạo ra các mô hình phát triển mới có sức dẫn dắt cả nước.

"Trong tinh thần đó, gợi ý xây dựng thí điểm một phường hoặc một xã xã hội chủ nghĩa của người đứng đầu Đảng chính là yêu cầu Thủ đô không chỉ nói về phát triển, mà phải làm ra một hình mẫu phát triển có thể nhìn thấy, kiểm chứng được và lan tỏa được", ông Bùi Hoài Sơn nói.

Một đơn vị kiểu mẫu, theo ông Sơn, sẽ có giá trị như một "phòng thí nghiệm thể chế" ở cấp cơ sở. Ở đó, Hà Nội có thể thử nghiệm cách tổ chức quản trị hiệu quả hơn, cách phối hợp giữa Đảng - chính quyền - Mặt trận Tổ quốc - người dân chặt chẽ hơn, cách cung cấp dịch vụ công thông minh hơn, cách chăm lo đời sống văn hóa - xã hội toàn diện hơn.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho biết, khi vận hành hiệu quả, mô hình này không chỉ có ý nghĩa với địa bàn thí điểm mà còn góp phần trả lời những câu hỏi lớn của Thủ đô: phát triển nhanh nhưng có giữ được bản sắc không, hiện đại hóa có làm gia tăng khoảng cách xã hội không, tăng trưởng có đi cùng hạnh phúc và nhân văn không?

"Hà Nội là trái tim của cả nước, nên mỗi mô hình tốt ở Hà Nội luôn có ý nghĩa vượt ra ngoài ranh giới địa phương. Vì thế, xây dựng một phường/xã kiểu mẫu không chỉ là việc quản lý địa bàn, mà là cách Thủ đô khẳng định vai trò tiên phong trong hiện thực hóa những giá trị phát triển mới của đất nước trong kỷ nguyên mới", ông Sơn nhấn mạnh.

Để thí điểm thành công một phường hoặc xã xã hội chủ nghĩa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng Hà Nội cần một gói cơ chế đặc thù đủ mạnh, linh hoạt và đồng bộ, thay vì chỉ giao nhiệm vụ cho cơ sở.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn

Trước hết là cơ chế phân quyền, ủy quyền rõ ràng hơn cho cấp cơ sở trong các lĩnh vực sát dân như chỉnh trang đô thị, môi trường, văn hóa, an sinh, cải cách hành chính và chuyển đổi số.

"Nếu vẫn vận hành bằng tư duy xin - cho, chờ cấp trên phê duyệt quá nhiều khâu, thì rất khó tạo ra một mô hình năng động, sáng tạo. Bối cảnh trung ương đang nhấn mạnh vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy yêu cầu tăng quyền chủ động cho cấp cơ sở là rất rõ", ông Bùi Hoài Sơn nói.

Cơ chế thứ hai được ông Sơn nhắc đến là tài chính linh hoạt, cho phép đơn vị thí điểm chủ động bố trí nguồn lực cho các sáng kiến phục vụ dân sinh, phát triển thiết chế văn hóa - xã hội và hạ tầng số. Không thể đòi hỏi cơ sở làm mới nhưng lại bó buộc bằng các quy trình tài chính cứng nhắc.

Thứ ba là cơ chế lựa chọn và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, đồng thời đánh giá dựa trên kết quả thực tiễn và mức độ hài lòng của người dân.

Và cuối cùng, ông Sơn cho rằng, Hà Nội cần cơ chế giám sát và tổng kết chặt chẽ theo hướng "làm đến đâu, đo đến đó, công khai đến đó, điều chỉnh kịp thời đến đó".

"Thí điểm không phải để làm đẹp báo cáo, mà để rút ra bài học thể chế. Muốn vậy, cơ chế đặc thù không chỉ là ưu tiên nguồn lực, mà còn là đổi mới cách nghĩ, cách làm và cách chịu trách nhiệm", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Anh Văn