Punch-kun: Bài học về tình yêu, khoa học và sự đồng cảm

Trong khoảng một tuần qua, câu chuyện đầy cảm động đã vượt qua rào cản địa lý, ngôn ngữ, chạm đến trái tim hàng triệu người trên khắp thế giới. Đó là câu chuyện về một chú khỉ đuôi dài Nhật Bản sơ sinh tại Sở thú Thành phố Ichikawa, được gọi là Punch-kun.

Từ khởi đầu đầy khó khăn, Punch không chỉ trở thành một biểu tượng của sự kiên cường mà còn là nhân vật trung tâm trong các cuộc thảo luận khoa học, một hiện tượng truyền thông xã hội và vô tình trở thành “đại sứ thương hiệu” bất đắc dĩ cho một công ty nội thất nổi tiếng.

Chú khỉ Punch và món đồ chơi thú bông tạo hiện tượng toàn cầu thời gian qua. Ảnh: Getty Image

Từ chú khỉ mồ côi đến hiện tượng toàn cầu

Punch ra đời ngày 26.7.2025, tại Sở thú Thành phố Ichikawa, tỉnh Chiba, Nhật Bản. Mẹ của Punch từ bỏ chú ngay sau khi sinh. Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân có thể là do sự thiếu kinh nghiệm của khỉ mẹ - do lần đầu làm mẹ, kết hợp với điều kiện thời tiết khắc nghiệt của mùa hè Nhật Bản. Việc bị mẹ bỏ rơi ở độ tuổi sơ sinh, đặc biệt là đối với các loài linh trưởng phụ thuộc cao vào mẹ, không khác gì là bản án tử hình trong tự nhiên.

Các nhân viên sở thú đã nhanh chóng can thiệp, nuôi dưỡng Punch trực tiếp, một nhiệm vụ đòi hỏi sự tận tâm và kiên nhẫn. Tuy nhiên, việc thay thế một người mẹ khỉ bằng con người không chỉ đơn thuần là cho ăn và giữ ấm. Khỉ con cần sự tiếp xúc vật lý liên tục, cảm giác được ôm ấp và an toàn để phát triển khỏe mạnh về thể chất lẫn tinh thần.

Để giải quyết nhu cầu này, các nhân viên sở thú thử nhiều phương pháp khác nhau, từ quấn khăn, cung cấp các loại đồ chơi mềm. Nhưng không có gì thực sự hiệu quả cho đến khi họ đưa cho Punch con thú nhồi bông hình đười ươi lớn của IKEA, có tên là DJUNGELSKOG.

Punch luôn mang theo Ora-mama bên mình. Ảnh: Chương mục X của Sở thú Ichikawa

Punch chấp nhận món quà và gắn bó ngay với con thú nhồi bông. Với đôi tay dài và mềm, kích thước lớn và cấu trúc có thể ôm, DJUNGELSKOG dường như trở thành "người mẹ" mang lại sự "tiếp xúc thoải mái" cho Punch. Con thú nhồi bông này nhanh chóng được người hâm mộ đặt cho cái tên trìu mến là "Ora-mama" (Mẹ Ora).

Sự gắn bó của Punch-kun với Ora-mama không chỉ là một khoảnh khắc dễ thương mà còn là một minh chứng sống động cho một trong những nghiên cứu tâm lý học nổi tiếng nhất thế kỷ 20.

Minh chứng từ thí nghiệm Harry Harlow

Đối với những nhà tâm lý học và linh trưởng học, câu chuyện của Punch-kun không chỉ là một câu chuyện cảm động về một chú khỉ mồ côi mà còn là một minh chứng rõ ràng cho các nguyên lý cơ bản của sự phát triển trẻ em và động vật. Nó gợi nhắc mạnh mẽ đến các thí nghiệm đột phá của nhà tâm lý học người Mỹ Harry Harlow vào những năm 1950.

Harlow đã thực hiện một loạt thí nghiệm gây tranh cãi nhưng mang tính cách mạng với những con khỉ rhesus sơ sinh bị tách khỏi mẹ. Ông đã tạo ra hai loại "mẹ thay thế": một người mẹ bằng dây thép có gắn bình sữa chức năng chủ yếu là cung cấp thức ăn và một người mẹ bằng dây thép được bọc vải mềm – mang đến sự thoải mái về xúc giác. Kết quả thí nghiệm đã làm thay đổi hoàn toàn quan điểm của giới khoa học về sự phát triển của trẻ em và tầm quan trọng của tình yêu thương.

“Mẹ” bằng dây thép và “Mẹ” bằng vải mềm trong thí nghiệm của Harlow. Ảnh tư liệu

Harlow phát hiện ra rằng, bất kể người mẹ nào cung cấp thức ăn, khỉ con đều dành phần lớn thời gian bám víu vào "người mẹ vải" mềm mại. Khi sợ hãi, chúng cũng chạy đến tìm sự an ủi từ người mẹ vải. Điều này đã chứng minh rằng "sự thoải mái khi tiếp xúc" (contact comfort) – cảm giác được ôm ấp, mềm mại và an toàn - quan trọng hơn cả thức ăn trong việc hình thành sự gắn bó và phát triển tâm lý khỏe mạnh ở linh trưởng non.

Sự gắn bó không thể tách rời của Punch với Ora-mama là một ví dụ đời thực hoàn hảo cho phát hiện của Harlow. Chú khỉ con này, dù được các nhân viên sở thú cho ăn đầy đủ, vẫn cần một đối tượng vật lý để bám víu, để cảm nhận sự an toàn và được bảo vệ. Ora-mama không chỉ là một món đồ chơi, nó là một vật thể chuyển tiếp, một "người mẹ thay thế" giúp Punch hình thành sự gắn bó và phát triển cảm giác tin cậy, điều cần thiết cho sự sống còn và hòa nhập xã hội sau này.

Sự tận tâm của những "bảo mẫu" đặc biệt

Đằng sau câu chuyện viral của Punch là vai trò không thể thiếu của các nhân viên Sở thú thành phố Ichikawa. Việc nuôi một loài linh trưởng non bằng tay là một công việc khó khăn, đòi hỏi kiến thức chuyên môn, sự kiên nhẫn vô bờ bến và sự quan sát tỉ mỉ.

Hình ảnh nhân viên sở thú chăm sóc Punch đã được vẽ lại bằng nhiều loại hình nghệ thuật và chia sẻ trên mạng. Ảnh chụp từ chuyên mục facebook của người yêu thích Punch

Các video còn tiếp tục lan truyền trên internet cho thấy ngoài sự chuyên nghiệp, còn có những tình cảm mà họ dành cho những động vật họ chăm sóc hàng ngày.

Theo báo cáo riêng trường hợp của Punch, chú khỉ này được cho ăn sữa công thức chuyên dụng dành cho khỉ, theo một lịch trình nghiêm ngặt, thường xuyên cả ngày lẫn đêm nhằm cung cấp đủ chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển nhanh.

Ngoài việc giữ ấm và mô trường sạch sẽ, phòng tránh bệnh tật, các nhân viên phải thực hiện các hoạt động kích thích thể chất và tinh thần, mô phỏng hành vi của khỉ mẹ như xoa bóp, tập cho chú bám víu để phát triển cơ bắp và kỹ năng vận động.

Một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất là chuẩn bị cho Punch tái hòa nhập với đàn khỉ. Việc nuôi dưỡng bằng tay có thể khiến khỉ con quá phụ thuộc vào con người và khó hòa nhập với đồng loại. Các nhân viên đã thiết kế một kế hoạch tỉ mỉ, từ việc cho khỉ làm quen với những đồ chơi phù hợp đến việc cho chú tiếp xúc dần dần với những con khỉ trưởng thành thân thiện qua hàng rào, đến việc để chú quan sát đàn từ xa, giúp Punch học hỏi các kỹ năng xã hội mà không bị sốc. Ora-mama đóng vai trò quan trọng trong quá trình này, mang lại sự an toàn cho Punch khi chú bắt đầu khám phá môi trường mới và các thành viên trong đàn.

Những điều đó không chỉ cứu sống Punch mà còn đảm bảo chú có cơ hội lớn nhất để có một cuộc sống bình thường trong cộng đồng của mình. Punch cuối cùng đã được sự chấp nhận của đàn khỉ, được sự quan tâm của một con khỉ lớn hơn, và lúc nào cũng kéo lê món đồ chơi, và cũng là “người mẹ” của mình mỗi khi di chuyển.

Du khách tập trung quanh núi khỉ mong chờ tận mắt thấy Punch với món đồ chơi gây bão mạng. Ảnh: Chương mục X của Sở thú Ichikawa

Cuộc tranh luận về bắt nạt với hòa nhập xã hội

Khi Punch bắt đầu quá trình hòa nhập với đàn khỉ trưởng thành, một số đoạn video lan truyền đã cho thấy những cảnh chú bị các con khỉ lớn hơn “kéo lê”, “xua đuổi”, hay “xa lánh”. Những hình ảnh này nhanh chóng gây ra làn sóng phẫn nộ trên mạng xã hội, với nhiều người cho rằng Punch-kun đang bị "bắt nạt."

Tuy nhiên, các chuyên gia linh trưởng học đã nhanh chóng đưa ra một góc nhìn khác, mang tính khoa học và thực tế hơn.

Nhà khoa học Alison Behie giải thích rằng những gì trông có vẻ là "bắt nạt" đối với con người, thực chất là một phần không thể thiếu trong quá trình "xã hội hóa" của khỉ. Trong một đàn linh trưởng, đặc biệt là khi một cá thể non không có mẹ bảo vệ thứ bậc, nó phải học cách tương tác, hiểu được giới hạn và vị trí của mình trong hệ thống phân cấp xã hội.

Nếu không có mẹ, Punch phải tự học "phép tắc khỉ" một cách khó khăn. Việc bị các con khỉ lớn hơn "chỉnh đốn" là cách chúng dạy Punch-kun những quy tắc cơ bản về hành vi, cách ứng xử và giao tiếp trong đàn. Đây là điều kiện cần để chú có thể được chấp nhận hoàn toàn và sống sót trong môi trường tự nhiên của mình.

Sở thú Ichikawa cũng phát đi thông báo quan trọng, kêu gọi người hâm mộ “ủng hộ” những nỗ lực của Punch thay vì tức giận với những con khỉ khác. Họ nhấn mạnh rằng Punch đang thể hiện một "sức mạnh tinh thần" đáng kinh ngạc và đang dần được đàn chấp nhận. Gần đây, các nhà quan sát đã ghi nhận Punch được các con khỉ khác chải long, một dấu hiệu tích cực cho thấy chú đã bắt đầu được chấp nhận và có vị trí trong đàn.

Một trong những hình ảnh gây xúc động của Punch gắn bó với gấu bông khi bị mẹ bỏ rơi. Ảnh Getty Image

Quá trình hòa nhập này, dù đôi khi có vẻ khắc nghiệt, nhưng là tối quan trọng cho sự phát triển lâu dài của Punch. Nó giúp chú trở thành một con khỉ đầy đủ chức năng, hiểu biết về xã hội của mình, thay vì mãi mãi là một chú khỉ con dựa dẫm vào con người.

Câu chuyện của Punch là một minh chứng sống động cho nhiều điều. Nó cho thấy sức mạnh của sự kiên cường trước nghịch cảnh, tầm quan trọng của sự hỗ trợ từ con người khi thiên nhiên không ưu ái, và những bài học sâu sắc mà động vật có thể dạy chúng ta về tâm lý học và hành vi xã hội. Từ một chú khỉ bị bỏ rơi bé nhỏ, Punch đã trở thành một hiện tượng toàn cầu, mang lại niềm vui, sự đồng cảm và cả những kiến thức khoa học quý giá.

Chú khỉ nhỏ này, cùng với người bạn Ora-mama của mình, chắc chắn sẽ còn tiếp tục truyền cảm hứng cho nhiều người trong hành trình trưởng thành và hòa nhập vào thế giới của mình.

IKEA - câu chuyện thương hiệu bất ngờ

Khi hình ảnh Punch ôm chặt chú đười ươi nhồi bông DJUNGELSKOG của IKEA lan truyền toàn thế giới, doanh số bán hàng của món đồ chơi này đã tăng vọt toàn cầu.

Các cửa hàng IKEA ở Nhật Bản và nhiều quốc gia khác đã chứng kiến tình trạng "cháy hàng" của DJUNGELSKOG. Người hâm mộ Punch đổ xô đi mua Ora-mama, vừa để ủng hộ chú khỉ, vừa để có một kỷ vật đáng yêu.

Lan Chi tổng hợp