Quả còn ngày xuân

Những quả còn nhiều màu sắc được khâu tỉ mỉ, gửi gắm ước vọng mùa màng tươi tốt, đủ đầy trong ngày hội xuân.

Không ai biết tung còn xuất hiện từ khi nào, chỉ biết rằng trong các lễ hội, đặc biệt là dịp Tết cổ truyền, trò chơi này luôn hiện diện. Giữa muôn vàn những hoạt động thì tung còn bao giờ cũng được mong đợi và thu hút đông người tham gia nhất.

Nhắc về sự ra đời của trò chơi tung còn, người già ở các bản làng người dân tộc Tày vẫn kể lại câu chuyện cổ: Xưa có chàng trai tên là Pia mồ côi cha mẹ. Nhà nghèo, Pia không có quần áo đẹp đi hội, chàng nhìn bạn bè mà lòng ao ước. Ngồi buồn quá, chàng dứt một sợi rễ cây còn dính củ, quay vòng thật mạnh và tung lên. Rễ cây bay lên cao mãi, vượt qua chín tầng mây đến tận trời. Một nàng tiên thấy Pia chơi hay liền bay xuống cùng tung với chàng. Mải chơi, trời tối nàng tiên không về trời mà ở lại với chàng mồ côi. Từ đó, hai người nên nghĩa vợ chồng...

Thấy Pia nghèo tung còn mà lấy được nàng tiên xinh đẹp làm vợ, các cô gái, chàng trai gần xa bắt chước Pia dùng vải màu cắt thành nhiều miếng nhỏ khâu dính lại thành chiếc túi xinh xắn và cho hạt bông hoặc thóc vào trong cho căng lên rồi khâu kín lại. Đính vào đó những sợi dây có gắn các tua vải màu xanh, đỏ... để các nàng tiên trên trời nhìn thấy đẹp mà xuống chơi cùng. Từ đó, tung còn trở thành trò chơi của chàng trai, nàng tiên, người Tày.

Theo thời gian, cứ mỗi độ Tết đến, tung còn lại trở thành trò chơi không thể thiếu trong Lễ hội Lồng tồng của bà con vùng cao. Để tổ chức được trò chơi tung còn tại các lễ hội thì một trong những công việc phải chuẩn bị từ sớm là chuẩn bị vật liệu và khâu còn. Đây cũng là điều làm nên sự hấp dẫn của trò chơi tung còn, bởi đến hội xuân, ai ai cũng háo hức may mắn "bắt" được quả còn đem về.

Bà Hoàng Thị Điền, xã Phúc Lộc là một trong những người khéo tay, mỗi dịp xuân về, bà lại tất bật khâu còn chuẩn bị cho ngày hội chính trước đó cả tháng. Bà Hoàng Thị Điền, chia sẻ: Những năm gần đây, tôi thường làm gần trăm chiếc còn chuẩn bị cho hội xuân. Thông thường mọi người mua với số lượng lớn sẽ đặt trước, ngoài ra còn làm cho con cháu trong nhà đem đi chơi hội. Mỗi quả còn tính ra tiền không nhiều, chỉ khoảng 15-20 nghìn đồng, nhưng vẫn vui, vẫn thích làm, tôi còn dạy lại cho con gái cách khâu nữa.

Những quả còn đơn giản chỉ khoảng 4-8 múi nhưng với người khéo tay, họ có thể làm ra những quả còn với 12 múi gồm 12 màu khác nhau. Bên trong quả còn có thể được nhồi bằng cát, thóc, hạt vừng, hạt cải, hạt bông và cả những hạt giống... ấp ủ mong muốn cho mùa xuân nảy nở, đơm hoa, kết trái.

Để trang trí cho quả còn, các bà, các chị còn khâu thêm các tua rua vải xanh, đỏ, tím, vàng... Nhờ đó, quả còn thêm lung linh như những bông hoa tươi thắm trên nền trời xanh, đồng thời giúp định hướng quả còn khi tung.

Quả còn có bốn góc tượng trưng cho bốn phương trời Đông - Tây - Nam - Bắc. Dây còn với các tua rua là những tia nắng, hạt mưa thể hiện ước mong về một năm mới tốt lành, mưa thuận, gió hòa. Quả còn bay vút trên cao thể hiện sự giao thoa của đất trời.

Phụ nữ người Tày chăm chút từng đường kim, mũi chỉ để hoàn thiện quả còn chuẩn bị cho Lễ hội Lồng tồng đầu năm.

Khâu còn là công việc của phụ nữ thì dựng cột còn là công việc của cánh đàn ông. Cột còn hay cây nêu được lựa chọn một cách cẩn thận từ những cây tre, cây mai chắc chắn, có chiều cao khoảng 20-30m. Ngọn cây được uốn thành hình vòng tròn có dán giấy đỏ, để người tham gia có thể tung còn vào hồng tâm. Để dựng được cây đòi hỏi có sự giúp sức và ăn ý của nhiều người, qua đó thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó của thanh niên, trai tráng trong vùng.

Cột còn được dựng giữa bãi đất rộng để những người vui hội có thể tham gia và quan sát. Cột còn kiêu hãnh vút lên cao giữa nền trời xanh ngắt luôn là một thử thách không nhỏ với người chơi. Để ném trúng vòng thì cần cả kỹ thuật và may mắn. Khi ném còn người chơi cầm quả còn đưa tay qua vai rồi vung theo chiều kim đồng hồ rồi mới tung lên, hướng quả còn bay trúng vào giữa hồng tâm trên cột tre thì thắng cuộc. Lực tay khi quay tùy thuộc vào chiều cao cây nêu và hướng gió, nếu thuận thì quả còn bay cao dễ trúng mục tiêu.

Những ai may mắn tung quả còn xuyên qua hồng tâm thì niềm vui nhân lên gấp nhiều lần. Bởi lẽ khi ấy cả hội sẽ hò reo phấn khởi, đón mừng tín hiệu cho một năm mới với thật nhiều thành công và hạnh phúc. Sau tiếng trống khai hội, người người nô nức tập trung trên sân. Người tung, người bắt, quả còn phấp phới trên trời cao, bay đi, bay lại như phượng múa, rồng bay tạo nên một vũ điệu tươi vui đầu xuân hân hoan.

Những ngày đầu năm, trên quê hương Thái Nguyên, người dân nô nức vui hội xuân, tung lên những quả còn hy vọng. Quả còn bay cao mang đi những buồn vui của năm cũ, hé mở cho mùa xuân của cây trái, để từ đó đón niềm vui, no ấm về mỗi bản làng.

Bích Phượng