Quan hệ dầu mỏ Ấn Độ - Nga thay đổi ra sao sau xung đột ở Ukraine?

Tổng thống Nga Vladimir Putin và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi trong một lần gặp. (Ảnh: AFP)

Theo Reuters dẫn các nguồn tin, ít nhất 60.000 tấn xăng đã được vận chuyển từ Ấn Độ sang Nga.

Nga lần đầu tiên nhập khẩu xăng bằng đường biển từ Ấn Độ do thiếu nhiên liệu sau các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu. Đây là sự đảo ngược trong quan hệ năng lượng, khi Nga vốn là nhà cung cấp dầu thô lớn nhất của Ấn Độ.

Reuters cho biết hai tàu chở từ 30.000-40.000 tấn xăng mỗi chiếc đã được điều động. Một nguồn tin khác tiết lộ Nga dự kiến nhập khoảng 400.000 tấn xăng mỗi tháng từ nhiều nước, trong đó có Belarus.

Nga đang thiếu nhiên liệu tại nhiều khu vực sau khi hạ tầng lọc dầu bị hư hại. Tổng thống Vladimir Putin cũng thừa nhận nguồn cung nhiên liệu ở một số nơi đã bị gián đoạn. Để khắc phục tình trạng này, Nga đã điều chỉnh chính sách thuế, bao gồm trợ cấp nhập khẩu nhiên liệu dựa trên chi phí và giá giao hàng từ Ấn Độ.

Ấn Độ nhập dầu Nga ở mức kỷ lục

Trong khi xuất khẩu xăng sang Nga, Ấn Độ vẫn tiếp tục mua lượng dầu thô kỷ lục từ nước này.

Theo Kpler, tháng 6, Ấn Độ nhập khẩu 4,93 triệu thùng dầu/ngày, mức cao nhất từ trước đến nay trong tháng 6. Trong đó, 2,6-2,7 triệu thùng/ngày đến từ Nga, chiếm hơn một nửa tổng lượng nhập khẩu. Con số này tăng mạnh so với khoảng 2,13 triệu thùng/ngày trong tháng 5.

Chuyên gia Sumit Ritolia của Kpler cho biết Ấn Độ đã thể hiện khả năng chống chịu đáng kể trong 100 ngày qua nhờ chủ động đa dạng hóa nguồn cung và chiến lược thu mua. Ông cũng nhấn mạnh dầu Nga tiếp tục khẳng định vị thế là nguồn cung quan trọng nhất của Ấn Độ.

Trước xung đột ở Ukraine, Nga chỉ là nhà cung cấp nhỏ.

Theo Al Jazeera, trước năm 2022, dầu Nga chỉ chiếm khoảng 2,5% lượng dầu nhập khẩu của Ấn Độ, trong khi nước này chủ yếu phụ thuộc vào các quốc gia vùng Vịnh. Năm 2021, giá trị dầu Nga xuất sang Ấn Độ chỉ khoảng 2,3 tỷ USD.

Bước ngoặt năm 2022

Sau khi phương Tây áp đặt các lệnh trừng phạt khiến Nga mất thị trường châu Âu, Moscow bắt đầu bán dầu với mức chiết khấu lớn, thu hút các nhà máy lọc dầu Ấn Độ.

Indian Oil Corporation là một trong những doanh nghiệp đầu tiên mua dầu Urals của Nga sau khi chiến sự nổ ra. Trong khi đó, Ấn Độ vẫn giữ lập trường trung lập, khẳng định việc mua dầu dựa trên yếu tố thị trường chứ không phải chính trị.

Tỷ trọng dầu Nga trong tổng nhập khẩu của Ấn Độ tăng từ 21,6% năm tài chính 2022-2023 lên 35,9% năm 2023-2024 và 35,8% năm 2024-2025. Năm 2024, Ấn Độ nhập khẩu dầu Nga trị giá 52,7 tỷ USD, trung bình khoảng 1,7 triệu thùng/ngày.

Đến năm 2025, Ấn Độ trở thành khách hàng mua dầu lớn thứ hai của Nga sau Trung Quốc. Kim ngạch thương mại song phương cũng tăng từ khoảng 13 tỷ USD năm 2021 lên khoảng 68 tỷ USD trong giai đoạn 2024-2025, chủ yếu nhờ dầu mỏ, khí đốt và phân bón.

Các lệnh trừng phạt khiến nhiều ngân hàng Nga bị loại khỏi hệ thống SWIFT, gây khó khăn cho thanh toán. Ban đầu, Ấn Độ cân nhắc cơ chế thanh toán bằng đồng rupee - ruble, nhưng do nhập khẩu từ Nga lớn hơn nhiều xuất khẩu, Nga tích lũy lượng lớn đồng rupee khó sử dụng.

Sau đó, các nhà máy lọc dầu chuyển sang thanh toán bằng đồng dirham của UAE, còn Ấn Độ cho phép Nga đầu tư lượng rupee tích lũy vào trái phiếu chính phủ, cổ phiếu và các tài sản trong nước.

"Đội tàu bí mật" duy trì xuất khẩu dầu Nga

Các lệnh trừng phạt cũng buộc Nga phải dựa vào "đội tàu bí mật" gồm các tàu chở dầu cũ, treo cờ nước ngoài và có cấu trúc sở hữu phức tạp.

Theo Kyiv Independent, đội tàu này hiện vận chuyển khoảng 65% lượng dầu xuất khẩu bằng đường biển của Nga. Phương Tây đã tăng cường trừng phạt, áp đặt hàng trăm lệnh cấm và trong một số trường hợp tịch thu các tàu liên quan.

Ấn Độ hưởng lợi khi mua dầu Nga giá rẻ, lọc thành các sản phẩm dầu mỏ rồi xuất khẩu ra thế giới. Xuất khẩu sang châu Âu tăng mạnh sau xung đột ở Ukraine, làm dấy lên chỉ trích rằng dầu Nga vẫn đang gián tiếp vào thị trường phương Tây. EU sau đó siết trừng phạt, trong đó có các biện pháp nhằm vào Nayara Energy, nhà máy lọc dầu do Rosneft sở hữu một phần.

Năm 2025, Mỹ tăng cường trừng phạt các công ty năng lượng Nga và áp thuế cao hơn với hàng hóa Ấn Độ, khiến sức ép lên hoạt động mua dầu Nga gia tăng.

Dù nhập khẩu có thời điểm chậm lại sau các lệnh trừng phạt nhằm vào hai nhà máy Rosneft và Lukoil, hoạt động này chưa bao giờ dừng hẳn. Nhu cầu năng lượng tăng và lo ngại gián đoạn nguồn cung từ Tây Á khiến các nhà máy lọc dầu Ấn Độ tiếp tục mua dầu Nga khi giá còn hấp dẫn.

Ấn Độ vẫn phụ thuộc lớn vào dầu thô Nga giá rẻ để đáp ứng nhu cầu năng lượng, trong khi Nga lại phải nhập nhiên liệu tinh chế từ Ấn Độ do các nhà máy lọc dầu bị gián đoạn bởi xung đột ở Ukraine. Bất chấp các lệnh trừng phạt, khó khăn thanh toán và sức ép địa chính trị, thương mại năng lượng giữa hai nước vẫn duy trì mạnh mẽ và tiếp tục thích ứng với bối cảnh toàn cầu thay đổi.