Quan hệ Trump - Zelensky rạn nứt, Ukraine đối mặt khủng hoảng mới?

Dù Tổng thống Ukraine Zelensky đã lên tiếng cảm ơn các đối tác vì ủng hộ nỗ lực hòa bình nhưng những diễn biến gần đây cho thấy quan hệ giữa ông và Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đứng trước một cuộc khủng hoảng mới.

Kể từ trung tuần tháng 10/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) đã nhiều lần công kích người đồng cấp Ukraine Zelensky. Ảnh: The Guardian

Trong tuần qua, ông Trump liên tiếp công kích cá nhân người đồng cấp Ukraine. Lãnh đạo Nhà Trắng gọi ông Zelensky là “người không phù hợp để Mỹ làm việc cùng”, đồng thời tuyên bố người đứng đầu Kiev không hiểu những gì mình đang nói khi chỉ trích thỏa thuận về dầu diesel giữa Washington và Moscow. Theo Ian Bond, chuyên gia tại Trung tâm Cải cách châu Âu, ông Trump vốn nổi tiếng với những lần thay đổi lập trường bất ngờ, nhưng diễn biến lần này vẫn rất đáng lo ngại.

Về phía mình, ông Zelensky thường thận trọng khi đề cập đến ông Trump, nguyên thủ mà Ukraine vừa cần dựa vào, vừa khó đặt trọn niềm tin trong bối cảnh cuộc xung đột với Nga vẫn tiếp diễn. Tuy nhiên, theo đài BBC, sự thất vọng của ông Zelensky ngày càng rõ rệt. 

Trong cuộc gặp một phái đoàn của Quốc hội Mỹ, Tổng thống Ukraine cho hay có những quyết định từ phía Washington “khó lý giải giữa những người bạn”, đồng thời lo ngại một quyết định chính trị nào đó đã được đưa ra nhằm làm chậm viện trợ cho Kiev. Ông Zelensky cũng bác bỏ cáo buộc rằng mình là trở ngại chính đối với một thỏa thuận hòa bình, khẳng định Kiev luôn hoan nghênh mọi nỗ lực giúp chấm dứt xung đột Nga - Ukraine một cách công bằng.

Viện trợ quân sự và những nhượng bộ khiến Kiev bất an

Quan hệ Mỹ - Ukraine từng rơi vào khủng hoảng sau cuộc tranh cãi công khai tại Phòng Bầu dục tháng 2/2025, khi ông Trump cáo buộc ông Zelensky “đùa với nguy cơ xảy ra một cuộc chiến tranh thế giới lần thứ ba”. Washington khi đó đã đình chỉ viện trợ quân sự và hạn chế chia sẻ thông tin tình báo với Kiev, nhưng căng thẳng chỉ kéo dài khoảng một tuần. 

Sau đó, khi chính quyền Trump không còn muốn trực tiếp tài trợ vũ khí cho Ukraine, các nước châu Âu đã đứng ra chi trả để tiếp tục mua trang thiết bị và đạn dược do Mỹ sản xuất cho Kiev.

Tuy nhiên, nguồn cung tên lửa phòng không Patriot thiết yếu cho Ukraine đang trở thành vấn đề nghiêm trọng. Cuộc xung đột giữa Mỹ với Iran trong năm nay làm gia tăng tình trạng thiếu hụt tên lửa trên toàn cầu, khiến số lượng tên lửa Patriot chuyển tới Ukraine giảm mạnh. 

Báo Washington Post dẫn lời một quan chức Ukraine giấu tên tiết lộ kho dự trữ của Kiev chỉ còn vài tên lửa đánh chặn. Tờ báo cũng cho hay chính quyền Trump đã làm chậm quy trình phê duyệt để các đồng minh chuyển giao tên lửa cho Ukraine. 

Mối lo ngại càng gia tăng khi ông Trump đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc mở cửa thị trường Mỹ cho dầu diesel của Nga, đúng lúc các nhà đàm phán Ukraine tới Miami gặp các đặc phái viên Mỹ Witkoff và Jared Kushner. Dù mục tiêu được cho là giúp hạ giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ nhưng giới quan sát coi động thái này là tín hiệu ám chỉ Washington không hài lòng với các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu Nga.

Hai ngày trước khi các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Nga dự kiến có hiệu lực, ông Trump tiếp tục miễn áp dụng một phần trong số chúng. Tổng thống Mỹ giải thích các biện pháp trừng phạt theo Đạo luật Graham sẽ cản trở nỗ lực đàm phán hòa bình. Tuy nhiên, Kiev và những người ủng hộ Ukraine coi đây là dấu hiệu cho thấy Washington đang nghiêng về phía Moscow.

Cựu Đại sứ Mỹ tại Ukraine William Taylor nhận định, chính quyền Trump đang đưa ra những ưu đãi cho Nga trong khi gia tăng sức ép lên Ukraine. Ông Taylor mô tả cách tiếp cận này là “khó hiểu và đáng buồn”. Ngược lại, Kirill Dmitriev, đặc phái viên của Tổng thống Nga đã hoan nghênh diễn biến trên như một thời khắc lịch sử, gợi nhắc “tinh thần Alaska” sau cuộc gặp thượng đỉnh Trump - Putin tại Anchorage hồi tháng 8/2025.

Tình báo và Starlink: Phép thử đối với lòng tin

Những nghi vấn về việc Mỹ hạn chế chia sẻ thông tin tình báo và can thiệp vào khả năng Ukraine sử dụng dịch vụ internet vệ tinh Starlink càng khiến quan hệ song phương thêm căng thẳng.

Trong bối cảnh Nga đang gia tăng các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) vào Ukraine, Kiev cho rằng các cảnh báo sớm từ tình báo vệ tinh Mỹ không còn được cung cấp đầy đủ. Ông Zelensky nói với đài NBC rằng Ukraine đã không nhận được cảnh báo trong 3 ngày xảy ra các vụ tập kích bằng tên lửa đạn đạo. Trong đó, vào ngày 12/10, 5 tên lửa S-400 của Nga đã đánh trúng Kiev trước khi còi báo động hoặc cảnh báo trên điện thoại vang lên.

Tương tự, giới chức Ukraine cho biết Starlink bị hạn chế khả năng kết nối, gây khó khăn cho quân đội trong việc đánh chặn các UAV tốc độ cao, đặc biệt là những mẫu sử dụng động cơ phản lực mà Nga tăng cường triển khai từ mùa hè. 

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phủ nhận việc Washington tạm dừng chia sẻ thông tin tình báo, cho rằng sự cố cảnh báo sớm xuất phát từ lỗi phần mềm. Ông Rubio cũng khẳng định không ai tại Nhà Trắng yêu cầu làm chậm kết nối dịch vụ internet vệ tinh ở Ukraine.

Dù các cáo buộc chưa được xác thực đầy đủ nhưng việc chúng liên tục xuất hiện cho thấy sự thiếu tin tưởng sâu sắc giữa hai bên. Căng thẳng hiện nay cũng gợi lại những bất đồng lâu năm của ông Trump với Ukraine. Năm 2019, khi còn là tổng thống nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã yêu cầu ông Zelensky điều tra đối thủ Joe Biden và những cáo buộc liên quan đến cuộc bầu cử ở Mỹ. Ông Zelensky đã từ chối, trong khi Washington giữ lại 391 triệu USD viện trợ quân sự cho Ukraine. Vụ việc góp phần dẫn tới cuộc luận tội đầu tiên của Quốc hội Mỹ đối với ông Trump.

Sau cuộc đàm phán tại Oslo vào ngày 20/10, ông Witkoff đã mang các đề xuất cập nhật tới St. Petersburg để tiếp tục trao đổi với phía Nga. Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre đánh giá cuộc gặp đã giúp tháo gỡ một số vướng mắc. Tổng thống Ukraine Zelensky cũng phát tín hiệu lạc quan sau cuộc trao đổi với Ngoại trưởng Mỹ Rubio, cho biết vấn đề cảnh báo sớm có thể đã được khắc phục và bày tỏ hy vọng đạt kết quả tích cực về tên lửa Patriot cũng như dịch vụ Starlink.

Tuy nhiên, những tín hiệu hòa dịu này chưa đủ xóa bỏ nghi ngờ. Quan hệ giữa ông Trump và ông Zelensky một lần nữa đứng trước nguy cơ đối đầu, trong khi Ukraine phải đối mặt với câu hỏi sống còn rằng liệu Mỹ còn thực sự là đối tác đáng tin cậy trong bối cảnh xung đột với Nga?