Quan hệ Việt - Pháp: Từ khuôn khổ chiến lược đến nâng cấp về chất

Một góc Đại sứ quán Pháp tại Hà Nội. (Ảnh: Ngọc Anh)

Theo thông cáo báo chí của Bộ Ngoại giao, nhận lời mời của Tổng thống Cộng hòa Pháp Emmanuel Macron, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân Ngô Phương Ly và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ có chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp và dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ tại Paris, Pháp.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước đang đứng trước những cơ hội mới để làm sâu sắc hơn hợp tác từ kinh tế, thương mại, quốc phòng - an ninh đến khoa học, công nghệ và các lĩnh vực chiến lược. Nếu chuyến thăm năm 2024 đánh dấu bước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, thì chuyến thăm lần này có thể được nhìn nhận như một cơ hội quan trọng để đưa khuôn khổ đó đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn.

Vấn đề đặt ra không còn đơn thuần là hai nước có thể mở rộng hợp tác trên những lĩnh vực nào, mà là làm thế nào để quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện tạo ra những động lực mới cho phát triển của mỗi nước, đồng thời đóng góp thiết thực vào hòa bình, ổn định và hợp tác tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Hơn nửa thế kỷ vun đắp

Điểm lại hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và hơn 10 năm Đối tác chiến lược, quan hệ Việt Nam - Pháp ngày càng đi vào chiều sâu, được xây dựng và củng cố trên nền tảng những thành quả hợp tác từ năm 1973, cùng sự tương đồng về lợi ích và tầm nhìn chung trong việc đề cao Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế.

Từ dấu mốc thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973, quan hệ Việt Nam - Pháp đã trải qua nhiều bước phát triển, vượt qua những thăng trầm của lịch sử để từng bước mở rộng và nâng tầm. Hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược năm 2013 và nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện năm 2024, đưa Pháp trở thành quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) đầu tiên thiết lập khuôn khổ quan hệ ở cấp độ này với Việt Nam.

Vì thế, quan hệ Việt Nam - Pháp ngày nay không chỉ được định hình bởi những lợi ích song phương, mà còn mở ra không gian để hai nước bổ trợ cho nhau trong những vấn đề có ý nghĩa khu vực và quốc tế.

Với vị thế là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, một trung tâm chính trị, kinh tế và công nghệ quan trọng của châu Âu, đồng thời có lợi ích và hiện diện tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Pháp có những điểm mạnh được cho là phù hợp với nhu cầu và định hướng hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam, với vị trí tại trung tâm Đông Nam Á, vai trò ngày càng được nâng cao trong ASEAN và mạng lưới quan hệ đối tác rộng mở, có thể trở thành cầu nối để Pháp tăng cường hiện diện và hợp tác sâu hơn tại khu vực. Chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam cũng tạo thêm những điểm giao thoa với cách thức Pháp đề cao chủ nghĩa đa phương, luật pháp quốc tế và vai trò của các thể chế quốc tế trong xử lý các vấn đề khu vực và toàn cầu.

Những điểm tương đồng đó tạo nên nền tảng chính trị, vốn được coi là chiến lược quan trọng để quan hệ Việt Nam - Pháp tiếp tục phát triển ổn định và lâu dài. Trong bối cảnh môi trường quốc tế và khu vực có nhiều biến động, sự đồng điệu về lợi ích và tầm nhìn càng tạo điều kiện để hai nước mở rộng hợp tác không chỉ trên phương diện song phương, mà còn cùng đóng góp vào hòa bình, ổn định và hợp tác tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Từ nâng cấp khuôn khổ đến hợp tác thực chất

Tuyên bố nâng cấp quan hệ năm 2024 đã mở rộng đáng kể không gian hợp tác Việt Nam - Pháp, từ chính trị - ngoại giao, quốc phòng - an ninh, kinh tế - thương mại đến khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng lượng và các lĩnh vực chiến lược như hàng không, vũ trụ và kinh tế biển.

Trên nền tảng tin cậy chính trị ngày càng được củng cố, hai nước duy trì trao đổi đoàn, tiếp xúc cấp cao thường xuyên, đồng thời phối hợp tại các diễn đàn đa phương, chia sẻ quan điểm về hòa bình, an ninh và tôn trọng luật pháp quốc tế.Trong đó, hợp tác kinh tế đang cho thấy những chuyển động tích cực. Kim ngạch thương mại song phương năm 2024 đạt hơn 5,4 tỷ USD, tăng gần 13% so với năm trước.

Hai bên tiếp tục khai thác hiệu quả Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), trong khi Việt Nam kỳ vọng việc Pháp hoàn tất phê chuẩn Hiệp định bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA) sẽ tạo thêm động lực thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, nhất là từ các doanh nghiệp có năng lực công nghệ và kinh nghiệm quản trị của Pháp.

Đáng chú ý, quan hệ kinh tế đang từng bước dịch chuyển từ mở rộng thương mại sang hợp tác trong những lĩnh vực gắn với các động lực tăng trưởng mới của Việt Nam. Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi năng lượng, hạ tầng giao thông, hàng không - vũ trụ và y tế ngày càng trở thành những trụ cột hợp tác được hai bên quan tâm.

Trong lĩnh vực năng lượng, Pháp tiếp tục đóng vai trò trong việc thúc đẩy các cam kết thuộc Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP), trong khi các dự án giao thông đô thị tại Hà Nội và TP. HCM cho thấy dư địa hợp tác về hạ tầng và phát triển bền vững vẫn còn rất lớn.

Đây cũng là nơi khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện bắt đầu thể hiện giá trị thực chất: không chỉ tạo thêm động lực cho hợp tác song phương, mà còn mở ra khả năng kết nối thế mạnh công nghệ, tài chính và kinh nghiệm của Pháp với những ưu tiên phát triển mới của Việt Nam.

Việc thúc đẩy hợp tác đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số càng có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí động lực then chốt của phát triển.

Nếu năm 2024 đánh dấu bước nâng cấp về khuôn khổ, năm 2025 đặt nền tảng cho cơ chế triển khai, thì năm 2026 hứa hẹn sẽ trở thành thời điểm quan trọng để hai nước chuyển dịch mạnh hơn từ cam kết sang kết quả cụ thể, qua đó chứng minh sức sống của Đối tác chiến lược toàn diện.

Bên trong một ga tàu tại Pháp. (Nguồn: Getty Images)

Động lực mới của quan hệ song phương

Có thể thấy quan hệ Việt Nam - Pháp đang nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ ba động lực chính.

Thứ nhất, nhu cầu phát triển mới của Việt Nam.

Với nền tảng thương mại song phương tương đối bền vững và hơn 700 dự án đầu tư của Pháp tại Việt Nam với tổng vốn khoảng 4 tỷ USD, quan hệ kinh tế Việt - Pháp đang đứng trước yêu cầu chuyển từ mở rộng quy mô sang nâng cao hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng. Nhu cầu phát triển mới của Việt Nam vì thế đang tạo ra một kiểu hợp tác mới với Pháp, trong đó trọng tâm không chỉ là thu hút nguồn lực bên ngoài, mà còn là nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế.

Thứ hai, sự bổ trợ giữa thế mạnh của Pháp và nhu cầu phát triển của Việt Nam

Trong các trao đổi song phương năm 2025, Việt - Pháp đã xác định nhiều lĩnh vực ưu tiên như hạ tầng, giao thông, năng lượng tái tạo và năng lượng xanh, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, hàng không và đào tạo nhân lực chất lượng cao, đặc biệt cho ngành bán dẫn.

Đáng chú ý, dư địa hợp tác còn có thể mở rộng sang những lĩnh vực gắn với vị trí và lợi thế của Việt Nam trong khu vực, chẳng hạn như lĩnh vực vận tải biển và logistics, hợp tác hàng không - vũ trụ.

Nếu thương mại là nền móng của quan hệ kinh tế Việt - Pháp, thì công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể trở thành động lực mới của quan hệ trong giai đoạn Đối tác chiến lược toàn diện. Điểm gặp nhau giữa nhu cầu phát triển của Việt Nam và thế mạnh của Pháp được đánh giá là đang mở ra một tầng hợp tác mới.

Thứ ba, nỗ lực tạo nên năng lực phát triển.

Trong kỷ nguyên mới, khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng nhanh gắn với chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số, phát triển hạ tầng hiện đại và làm chủ công nghệ cao, quan hệ Việt - Pháp có dư địa chuyển từ mô hình “trao đổi thương mại” sang mô hình đồng kiến tạo năng lực phát triển.

Do vậy, quan hệ kinh tế Việt - Pháp không chỉ được đo bằng kim ngạch thương mại hay số lượng dự án đầu tư, mà ngày càng cần được nhìn nhận qua khả năng tạo ra công nghệ, năng lực sản xuất, nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Giá trị của hợp tác không chỉ nằm ở nguồn vốn hay hàng hóa được trao đổi, mà còn ở khả năng giúp Việt Nam nâng cao năng lực công nghệ, tăng giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Đây có thể là điểm thể hiện rõ nhất sự “nâng cấp về chất” của quan hệ Việt - Pháp: từ việc mở rộng những lĩnh vực hợp tác sẵn có sang cùng tạo ra những năng lực mới phục vụ các mục tiêu phát triển dài hạn. Nếu được cụ thể hóa trong các chương trình và dự án hợp tác, sự chuyển dịch này sẽ giúp khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước không chỉ được thể hiện ở phạm vi khuôn khổ quan hệ, mà còn tạo ra những giá trị thực chất hơn cho quá trình phát triển của mỗi bên.

Chính vì thế, chuyến thăm sắp tới được kỳ vọng sẽ tạo ra những kết quả cụ thể để biến sự “nâng cấp về chất” này trở thành những giá trị thực chất.

Khi khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện đã được xác lập, thước đo tiếp theo của quan hệ Việt - Pháp sẽ không còn nằm ở việc hai nước có thể hợp tác thêm bao nhiêu lĩnh vực, mà ở việc những hợp tác đó tạo ra bao nhiêu giá trị mới cho phát triển của mỗi nước và cho kết nối không chỉ cho riêng quan hệ Việt Nam - Pháp, mà nhìn rộng ra là cho hợp tác giữa ASEAN và châu Âu.