Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng

Cầu bê-tông tránh lũ tại thôn Bản Thăng, xã Tùng Vài, huyện Quản Bạ (Hà Giang).

Việt Nam là quốc gia chịu tác động nặng nề của thiên tai, với hơn 20 loại hình thiên tai diễn ra khốc liệt mỗi năm. Chỉ riêng năm 2025, các cơn bão mạnh, mưa cực đoan, lũ chồng lũ đã gây ngập lụt nghiêm trọng tại nhiều địa phương. Với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và tinh thần chủ động của chính quyền cơ sở, công tác phòng chống thiên tai đã có bước chuyển mạnh mẽ.

Quyết định số 553/QĐ-TTg ngày 6/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng đến năm 2030” là một chủ trương lớn, cụ thể hóa định hướng về chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, từ ứng cứu khẩn cấp sang quản lý rủi ro bền vững.

Sau gần 5 năm triển khai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp chặt chẽ các bộ, ngành, địa phương, nhận được sự đồng hành của các tổ chức quốc tế và sự hưởng ứng tích cực từ người dân. Đề án đã lan tỏa mạnh mẽ tinh thần chủ động phòng chống thiên tai ngay từ cơ sở, nâng cao rõ rệt năng lực của cán bộ và cộng đồng trong quản lý rủi ro.

Trong giai đoạn này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương và tổ chức quốc tế đã tổ chức hơn 743.000 đợt tập huấn, truyền thông với hơn 8,4 triệu lượt người tham gia, cùng gần 1.200 cuộc diễn tập. Hàng triệu người dân, học sinh và cán bộ cơ sở đã được trang bị kiến thức, kỹ năng ứng phó, chủ động phòng ngừa, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Trên cơ sở kết quả quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương cần tiếp tục bám sát mục tiêu Đề án giai đoạn 2026-2030, tập trung hoàn thiện tài liệu hướng dẫn, nâng cao năng lực cho cán bộ và lực lượng xung kích, đa dạng hóa hình thức đào tạo; đồng thời, huy động người dân tham gia trực tiếp vào phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, kết hợp xã hội hóa nguồn lực từ ngân sách, Quỹ Phòng chống thiên tai, doanh nghiệp và cộng đồng.

Bên cạnh đó, các địa phương cũng cần tiếp tục nâng cao nhận thức cộng đồng về giảm nhẹ rủi ro thiên tai; hướng dẫn người dân tham gia trực tiếp vào các hoạt động phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả tại cấp xã.

Chuyển đổi số được coi là chìa khóa để nâng cao hiệu quả, tính kịp thời và khả năng thích ứng. Chính vì vậy, ngay trong mùa mưa, bão năm 2026, truyền thông cần tiếp tục được triển khai mạnh mẽ và sáng tạo qua các cơ quan báo chí, nền tảng xã hội với sự đầu tư bài bản, sáng tạo, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực. Các đơn vị, cơ quan chức năng theo nhiệm vụ được giao, nghiên cứu triển khai mô hình sinh kế cộng đồng ở các địa phương, nhằm giúp người dân thích ứng với biến đổi khí hậu và chủ động phòng tránh thiên tai,...

Thực tế cho thấy, nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, với nỗ lực đồng bộ, nhận thức của cộng đồng đã thay đổi rõ rệt: Từ chỗ bị động, chuyển sang chủ động phòng ngừa, từ “ứng phó khi xảy ra” sang “giảm thiểu trước khi đến”, tạo nền tảng vững chắc để nước ta hướng tới một xã hội an toàn, thích ứng và phát triển bền vững trước thiên tai.

TIẾN ĐẠT