Quản lý thuế, hải quan bằng AI: Doanh nghiệp phải chuẩn hóa dữ liệu từ đầu
Việc ngành Tài chính đẩy mạnh khai thác dữ liệu thời gian thực và trí tuệ nhân tạo đang mở ra phương thức quản lý mới. Khi hóa đơn, hợp đồng, báo cáo tài chính hay dữ liệu hải quan có thể được phân tích, đối chiếu tự động, chất lượng dữ liệu và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp càng trở nên quan trọng.
Các chuyên gia trao đổi về khai thác dữ liệu và ứng dụng AI tại Vietnam Digital Finance 2026. Ảnh: Đức Minh.
Tại Hội thảo - Triển lãm về Tài chính số trong quản lý ngân sách nhà nước năm 2026 (Vietnam Digital Finance 2026), diễn ra ngày 24/9 tại Hà Nội, Bộ Tài chính cho biết chuyển đổi số của ngành đang bước sang giai đoạn mới, chuyển từ tập trung xây dựng nền tảng sang khai thác sâu dữ liệu và công nghệ.
Theo ông Nguyễn Minh Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính), kết nối dữ liệu tức thời là một trong những yêu cầu quan trọng. Bộ Tài chính đang tập trung xây dựng hệ thống API Gateway, kết nối với các hệ thống của Chính phủ và quốc gia để phục vụ liên thông dữ liệu theo thời gian thực.
Một trong những lĩnh vực thể hiện rõ sự thay đổi này là hải quan. Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng cho biết, mỗi năm hệ thống hải quan xử lý khoảng 20 triệu tờ khai, trong khi kim ngạch xuất nhập khẩu tăng khoảng 10-20% mỗi năm. Trước khối lượng công việc lớn, AI và phân tích dữ liệu đang được ứng dụng theo hai hướng: hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện thủ tục và nâng cao năng lực quản lý rủi ro của cơ quan hải quan.
Hiện cơ quan hải quan đã ứng dụng chatbot AI hỗ trợ giải đáp vướng mắc 24/7 và AI hỗ trợ khai báo mã số hàng hóa (mã HS). Ở chiều quản lý, AI được sử dụng để phân tích dữ liệu, tự động phát hiện dấu hiệu bất thường thay cho một phần hoạt động rà soát thủ công. Hệ thống hải quan số mới dự kiến triển khai từ cuối năm 2026 sẽ tích hợp sâu hơn các công cụ AI và phân tích dữ liệu.
Không chỉ trong lĩnh vực hải quan, khả năng ứng dụng AI vào quản lý thuế cũng đang được đặt ra. Tại hội thảo, đại diện doanh nghiệp công nghệ nêu khả năng AI tự động đối chiếu hóa đơn, hợp đồng, phân tích báo cáo tài chính để hình thành góc nhìn tổng thể về doanh nghiệp và cảnh báo những giao dịch có dấu hiệu rủi ro. Đây là giải pháp công nghệ được trao đổi tại hội thảo, không nên hiểu là một quy trình thanh tra thuế mới đã được áp dụng đồng loạt.
Sự dịch chuyển này đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp. Khi dữ liệu được kết nối và khả năng đối chiếu tự động tăng lên, những sai lệch giữa hóa đơn, chứng từ, hợp đồng, báo cáo tài chính, mã HS hay hồ sơ xuất nhập khẩu có thể dễ dàng được nhận diện hơn.
Do đó, chuyển đổi số trong quản lý tài chính công không chỉ giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục mà đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp nâng chất lượng quản trị dữ liệu. Hồ sơ đúng, đủ, thống nhất ngay từ khâu phát sinh giao dịch sẽ ngày càng trở thành một phần của năng lực tuân thủ trong môi trường quản lý dựa trên dữ liệu.
