Quân Nga dốc sức khắc phục hạn chế truy cập Starlink của tỷ phú Musk

Khoảng trống lớn bên phía Nga khi bị ngắt Starlink

Tháng 2/2026, Nga đang cố gắng hết sức để lấp đầy những khoảng trống thông tin liên lạc khổng lồ sau khi Lãnh đạo tập đoàn SpaceX, Elon Musk, giới hạn hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink ở Ukraine và khu vực xung quanh vào những người dùng đã đăng ký.

Hệ thống internet vệ tinh Starlink trên chiến trường Ukraine. Ảnh: Reuters.

Theo “The War Zone”, cả Nga và Ukraine đều phụ thuộc rất nhiều vào các thiết bị đầu cuối Starlink để liên lạc trên chiến trường. Gần đây, người Nga đã lắp đặt các thiết bị đầu cuối Starlink chưa đăng ký trên máy bay không người lái (UAV) để cung cấp kết nối ngoài tầm nhìn và khả năng chống nhiễu. Diễn biến này rất đáng lo ngại đối với Ukraine, quốc gia hiện đang phải hứng chịu các cuộc tập kích UAV bị nghi ngờ sử dụng Starlink.

Việc đưa Starlink vào chiến trường ở Ukraine đã cách mạng hóa cách thức tiến hành chiến tranh, cung cấp cho người dùng băng thông cao, liên lạc tương đối an toàn ở hầu hết mọi nơi, tất cả trong một gói nhỏ gọn tiện lợi. Điều này đã tác động đến mọi thứ, từ chỉ huy và kiểm soát cấp cao đến liên lạc cơ bản và trao đổi dữ liệu giữa các binh lính trên toàn bộ chiến trường. Nó cũng cho phép tác chiến UAV tầm xa theo những cách mới và bất ngờ.

Do vậy, việc thay thế khả năng trên, đặc biệt là trong ngắn hạn, là điều không thể. Chùm vệ tinh khổng lồ của SpaceX, được kết nối theo mạng lưới thành hệ thống Starlink mang tính tiên phong và đòi hỏi một khoản đầu tư khổng lồ cùng việc tiếp cận không gian liên tục trong nhiều năm thì mới đạt được.

Việc SpaceX ban hành “danh sách trắng” các thiết bị đầu cuối Starlink được ủy quyền (cho phép lực lượng Ukraine truy cập hệ thống vệ tinh) diễn ra sau khi công ty này lắp đặt các “công tắc ngắt khẩn cấp” dựa trên tốc độ trên các thiết bị đầu cuối để ngăn chặn việc sử dụng chúng trên UAV. Hệ thống sẽ ngắt kết nối khi phát hiện chuyển động “trên khoảng 75-90km/h”, theo DroneXL. “Ngưỡng này nằm ngay dưới tốc độ bay hành trình của các UAV tấn công cánh cố định mà Nga đã gắn chúng lên”. Tất nhiên, vẫn có cách để khắc phục, nhưng động thái này sẽ ảnh hưởng lớn đến khả năng của Nga sử dụng hiệu quả các máy bay không người lái trang bị Starlink ở khoảng cách xa.

Theo cả hai phía, việc đưa vào danh sách trắng như trên dường như rất hiệu quả và gần như ngay lập tức bắt đầu làm suy yếu nỗ lực tác chiến quân sự của Moscow.

Andrey Medvedev, Phó Chủ tịch Duma Thành phố Moscow kiêm Phó Tổng giám đốc Phát thanh Truyền hình VGTRK, tuyên bố trên Telegram: “Do hành động của SpaceX, thay vì một cuộc tấn công có kế hoạch vào đối phương, chúng ta lại rơi vào một mớ hỗn độn khủng khiếp”.

Áp lực tạo hệ thống thay thế

“Lực lượng của chúng ta đang khẩn trương cố gắng thiết lập một hệ thống tương tự”, nhà báo quân sự người Nga Alexander Sladkov phàn nàn. “Tôi nhớ lại một cuộc trò chuyện với bên quân đội, họ nói rằng, trong trường hợp này, một giải pháp phổ biến và cực kỳ rẻ là có hệ thống liên lạc băng thông rộng riêng, đặc biệt là trong khu vực chiến đấu… Vì vậy, một vấn đề đã nảy sinh, và có lẽ nó đang được giải quyết, nhưng chắc chắn động thái của SpaceX vẫn tạo ra những khó khăn đáng kể”.

“Elon Musk phục vụ lợi ích của Lực lượng vũ trang Ukraine”, kênh Telegram Hai Thiếu tá của Nga khẳng định. “Điều này có thể giải thích sự cố hàng loạt của các thiết bị đầu cuối bắt đầu từ tối hôm qua ở mặt trận”.

“Thực tế là, trong tình trạng thiếu các lựa chọn thay thế, Lực lượng vũ trang Nga sử dụng ‘Starlink xám’ để tổ chức liên lạc ở tiền tuyến,” kênh Hai Thiếu tá nói thêm. “…Giờ đây, hoặc là làm theo cách truyền thống, hoặc là phải khẩn trương nghĩ ra thứ gì đó của riêng mình”.

“Hiện tại không có lựa chọn thay thế nào [cho Starlink] - ít nhất là không ở mức độ hiện nay”, kênh Telegram Colonelcassad của Nga giải thích. Kênh này cho biết thêm rằng Nga đang tìm kiếm các giải pháp thay thế, nhưng dường như không có gì cận kề.

Hệ thống vệ tinh Gazprom Space Systems của Nga hiện không phải là một lựa chọn thay thế khả thi, Rozin nhận xét một cách chính xác. “Hệ thống của Gazprom hoạt động được, nhưng nói một cách nhẹ nhàng thì nó lạc hậu về tốc độ kết nối và cần được phát triển hoặc cải tiến. Tất nhiên, về mặt kỹ thuật, hoàn toàn có thể cung cấp internet tốc độ cao trên chiến trường bằng các phương pháp khác”.

Nga đang tìm cách để vượt qua danh sách trắng của tỷ phú Elon Musk hoặc dựa vào vệ tinh Trung Quốc, kênh Colonelcassad nói thêm, nhưng những phương án này “sẽ cần thời gian” để mang lại kết quả.

Trong khi đó, một số binh sĩ Nga đã công khai kêu gọi cung cấp thiết bị để bù vào khoảng cách liên lạc do các hạn chế của Starlink gây ra.

Xáo trộn khó khắc phục sớm

Tình hình trở nên đáng lo ngại đến mức MC - nhà tuyên truyền Nga Vladimir Solovyov đã đề nghị tấn công các nhà máy sản xuất thiết bị đầu cuối Starlink hoặc chính các vệ tinh. Mặc dù đây không phải là lời đe dọa hiếm gặp từ Solovyov, nhưng nó nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của vấn đề này đối với lực lượng Nga hiện đang thiếu phương tiện liên lạc tương tự mà họ đã phụ thuộc vào.

Những lời phàn nàn được các blogger quân sự Nga đưa ra sau những đánh giá tích cực mà Ukraine dành cho việc đưa Starlink vào danh sách trắng. Điều này không đáng ngạc nhiên vì có thể lập luận rằng việc cắt đứt quyền truy cập của Nga vào Starlink có thể là một trong những đòn giáng mạnh nhất vào khả năng chiến đấu gắn kết của họ.

Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov tuyên bố: “Các thiết bị đầu cuối của Nga đã bị chặn”.

Trung tâm Stratcom của Ukraine tuyên bố rằng theo các báo cáo từ chiến trường, “các hoạt động tấn công đã bị đình chỉ, hệ thống chỉ huy và kiểm soát đơn vị đang gặp phải những gián đoạn nghiêm trọng. Nguyên nhân là do Starlink bị tắt đối với quân đội Nga sau khi áp dụng quy định bắt buộc đăng ký trước ”.

“Theo các báo cáo từ tiền tuyến, tình hình đang ở mức nguy kịch”, trung tâm này cho biết thêm. “Trong hơn hai năm triển khai Starlink, hầu hết mọi hoạt động chỉ huy và kiểm soát tác chiến - liên lạc giữa các đơn vị, phối hợp hỏa lực và truyền dữ liệu UAV - đều gắn chặt vào cơ sở hạ tầng vệ tinh của Mỹ. Không có giải pháp thay thế nào khả thi tương đương về độ ổn định và tốc độ”.

Serhii “Flesh” Bezkrestnov, cố vấn của Bộ Quốc phòng Ukraine, thậm chí còn nhận định như sau: “Đối phương ở tiền tuyến không phải đang gặp vấn đề nhỏ, mà là đang gặp thảm họa”. Bezkrestnov viết trên Facebook. “Tất cả hoạt động quản lý quân đội đều bị đình trệ. Các cuộc tấn công đã bị dừng lại ở nhiều khu vực”.

Nhóm du kích Atesh thân Ukraine hôm 6/2 tuyên bố rằng sự gián đoạn đã dẫn đến một vụ bắn nhầm gây chết người. “Nếu không có liên lạc ổn định ở tiền tuyến, hỗn loạn sẽ bắt đầu”, Atesh tuyên bố. “Thiếu sự phối hợp đã dẫn đến tổn thất nặng nề”.

“Trên hướng Zaporizhzhia, do sự gián đoạn hoàn toàn về liên lạc, một trường hợp ‘hỏa lực thân thiện’ điển hình đã xảy ra”, Atesh nói thêm. “Các đơn vị không có thông tin về nhau, đã nổ súng vào chính lực lượng của mình. Kết quả là, một nhóm tấn công gồm 12 người đã bị chính lực lượng của họ tiêu diệt hoàn toàn. Sự phụ thuộc của quân đội Nga vào công nghệ dân sự đã phản tác dụng”. Tuy nhiên, “The War Zone” chưa thể xác minh độc lập tuyên bố này của Atesh.

Trí Nhân/VOV.VN biên dịch