Quản trị AI: Tìm tiếng nói chung giữa cạnh tranh và hợp tác

Ảnh minh họa.

Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81 với chủ đề "Khôi phục lòng tin, kiến tạo chuyển đổi: Một Liên Hợp Quốc hành động vì tất cả mọi người".

Phát biểu khai mạc, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres và Chủ tịch Đại hội đồng Khalilur Rahman cảnh báo thế giới đang đối mặt với các cuộc xung đột kéo dài, bất bình đẳng gia tăng, khủng hoảng khí hậu trầm trọng và sự phát triển thiếu cơ chế quản trị của trí tuệ nhân tạo (AI). 

Riêng đối với AI, Tổng Thư ký LHQ kêu gọi các quốc gia dẫn đầu về AI thiết lập các kênh đối thoại, chia sẻ thông tin về rủi ro an toàn, hướng tới một khuôn khổ đa phương về quản trị rủi ro AI gắn liền với cơ chế giám sát độc lập.

Cách nhìn về AI đang thay đổi. Câu hỏi giờ đây không còn chỉ là quốc gia nào sở hữu mô hình mạnh hơn hay doanh nghiệp nào đưa ra sản phẩm tiên tiến hơn, mà ngày càng liên quan tới việc công nghệ ấy được phát triển, sử dụng và kiểm soát như thế nào.

Mối quan tâm đó được thể hiện tại phiên họp của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về AI ngày 23-9. Phiên họp có sự tham gia của lãnh đạo các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thế giới. Những cảnh báo được đưa ra về nguy cơ các hệ thống AI ngày càng mạnh có thể vượt khỏi khả năng kiểm soát và tạo ra những thách thức đối với an ninh quốc tế.

Cùng ngày, Thủ tướng Australia Anthony Albanese cho biết một tác nhân AI do OpenAI phát triển đã truy cập trái phép một cổng thông tin y tế của Chính phủ Australia hồi tháng 6.

Trước đó, thông tin về mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) Gemini của Google đã vô tình xâm nhập 3 công ty trong một cuộc thử nghiệm an ninh mạng, làm dấy lên lo ngại về AI mất kiểm soát.

Trong bối cảnh ngày càng xuất hiện nhiều cảnh báo rằng các hệ thống AI có thể sớm đạt khả năng tự cải thiện và phát triển vượt khỏi tầm kiểm soát của con người, việc nhận diện rủi ro và chuẩn bị cơ chế phòng ngừa là thực sự cần thiết.

Tuy nhiên, sự bất định đang khiến quản trị AI trở nên phức tạp. Nếu quy định quá chậm, công nghệ có thể phát triển nhanh hơn khả năng ứng phó của xã hội. Nhưng nếu những hạn chế được xây dựng thiếu cơ sở hoặc quá cứng nhắc, có thể ảnh hưởng tới đổi mới sáng tạo và cơ hội phát triển.

Trong khi đó, các nước chưa có cùng cách tiếp cận. Tại Đại hội đồng Liên hợp quốc ngày 22-9, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định Washington phản đối các nỗ lực xây dựng một cơ chế quản lý AI ở cấp độ toàn cầu, dù thừa nhận công nghệ mới đi kèm những thách thức cần được theo dõi.

Ở chiều hướng khác, hơn 20 quốc gia, phần lớn là các nước châu Âu, kêu gọi áp dụng những biện pháp an toàn có tính ràng buộc đối với các hệ thống AI tiên tiến. Anh đề xuất thúc đẩy các nguyên tắc và tiêu chuẩn chung, còn Pháp nhấn mạnh yêu cầu xây dựng năng lực AI độc lập và phát triển mô hình mã nguồn mở.

Đại sứ Trung Quốc tại Liên hợp quốc Phó Thông cho rằng thế giới cần tiếp tục hoàn thiện các khuôn khổ quản lý, cơ chế ứng phó khẩn cấp và hợp tác xuyên biên giới về AI.

Những khác biệt cho thấy quản trị AI không đơn thuần là bài toán kỹ thuật. Đằng sau việc xây dựng tiêu chuẩn còn là vấn đề lợi ích và cạnh tranh. Những quốc gia đang sở hữu lợi thế về công nghệ có nhu cầu bảo đảm không để các quy định làm suy giảm động lực đổi mới hoặc lợi thế chiến lược; trong khi các nước khác quan tâm nhiều hơn tới khả năng tiếp cận, tính minh bạch và nguy cơ phải tuân theo những “luật chơi” mà mình không có vai trò xây dựng.

Những cuộc thảo luận tại New York cho thấy thế giới đã tiến thêm một bước từ nhận diện tác động của AI tới tìm kiếm cách thức quản trị. Tuy nhiên, từ nhận thức chung đến khuôn khổ chung vẫn còn một khoảng cách đáng kể, trong khi công nghệ không ngừng tiến về phía trước.

Trong bối cảnh đó, tiếng nói chung có thể bắt đầu từ những lĩnh vực mà lợi ích các bên gặp nhau: chia sẻ thông tin về rủi ro, xây dựng cơ sở đánh giá khoa học độc lập, thiết lập cơ chế phối hợp khi xảy ra sự cố và hỗ trợ các nước nâng cao năng lực.

Khi cạnh tranh không loại trừ hợp tác, và đổi mới sáng tạo được đặt trong khuôn khổ trách nhiệm, những nền tảng đầu tiên của một cơ chế quản trị rộng rãi hơn có thể từng bước hình thành. Đó cũng là điều kiện để công nghệ tiếp tục phát triển nhưng vẫn phục vụ mục tiêu căn bản nhất: con người và sự phát triển bền vững.