Quản trị rủi ro các dự án hạ tầng xây dựng

Tọa đàm "Quản trị rủi ro các dự án hạ tầng trong kỷ nguyên đầu tư công" do Báo Xây dựng tổ chức sáng 16/9 tại Hà Nội. (Ảnh: HẢI MINH)

Rủi ro có thể đến từ thiên tai, biến đổi khí hậu, điều kiện địa chất, hoặc do khâu thiết kế, kỹ thuật, thi công, thiết bị, tiến độ,… Trường hợp xảy ra sự cố, ngoài thiệt hại về tài sản, còn có thể làm chậm tiến độ, phát sinh chi phí và ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư. Vì vậy, cập nhật xu hướng quản trị rủi ro, cách tiếp cận giải pháp bảo hiểm sau khi Chính phủ ban hành Nghị định 220/2026/NĐ-CP là vấn đề cấp thiết được các cơ quan quản lý nêu ra.

Phòng ngừa, quản trị rủi ro ngay từ đầu

Tại Tọa đàm "Quản trị rủi ro các dự án hạ tầng trong kỷ nguyên đầu tư công" do Báo Xây dựng tổ chức sáng 16/9, các chuyên gia kinh tế nhận định, trong một vài năm tới, Việt Nam sẽ triển khai đồng thời nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn như tuyến đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, sân bay, cảng biển, năng lượng và hạ tầng số... Quy mô vốn đầu tư công ngày càng lớn, đồng nghĩa với rủi ro cũng tăng lên. Chỉ một sự cố kỹ thuật hoặc thiên tai cũng có thể làm đội vốn hàng nghìn tỷ đồng, chậm tiến độ nhiều năm và ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước.

Trong một vài năm tới, Việt Nam sẽ triển khai đồng thời nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn. (Ảnh minh họa: HUY VŨ)

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 220/2026/NĐ-CP điều chỉnh, bổ sung một số điều liên quan bảo hiểm bắt buộc trong đầu tư xây dựng. Khi thiên tai, thời tiết bất thường, nhiều rủi ro bất ngờ xảy ra ảnh hưởng đến công trình xây dựng, câu hỏi đặt ra không còn là "có mua bảo hiểm hay không", mà là "làm thế nào để quản trị rủi ro ngay từ đầu?".

Theo Phó cục trưởng Cục Kinh tế-Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) Đàm Đức Biên, các dự án đường bộ cao tốc, đường sắt tốc độ cao, sân bay, cảng biển, năng lượng... thường có quy mô vốn lớn, kỹ thuật phức tạp, nhiều gói thầu, nhiều nhà thầu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các hạng mục.

Vì vậy, rủi ro không chỉ tăng về mức độ mà còn thay đổi về tính chất. Sự cố xảy ra ở một khâu có thể gây hiệu ứng dây chuyền về chi phí, tiến độ, chất lượng và thậm chí ảnh hưởng đến khả năng khai thác của cả hệ thống và các gói thầu khác. Do vậy, quan điểm của cơ quan quản lý là không chờ rủi ro xảy ra mới xử lý mà phải nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án và trong toàn bộ quá trình thực hiện.

Trong quá trình thực hiện, các cơ quan quản lý rất quan tâm đến vấn đề bảo hiểm từ khâu chuẩn bị đầu tư, thiết kế đến quá trình thực hiện và cả giai đoạn sau này, hướng tới việc thuê một đơn vị tư vấn bảo hiểm để nghiên cứu chương trình cụ thể, mang tính tổng thể cho toàn bộ dự án, để khi có bất cứ sự cố nào xảy ra đều có thể khắc phục thiệt hại tốt nhất.

Ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế-Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng). (Ảnh: HẢI NGỌC)

“Rủi ro trong hoạt động đầu tư xây dựng rất phức tạp và đa dạng. Có những rủi ro không thể lường trước được hoặc xảy ra do yếu tố khách quan. Do vậy, cần thiết phải có một công cụ chuyển giao rủi ro cho doanh nghiệp bảo hiểm, nhằm bảo đảm khi sự cố xảy ra, chủ đầu tư có đủ nguồn lực để khắc phục và xử lý hậu quả. Đối với chủ đầu tư, ngoài việc có các biện pháp phòng ngừa rủi ro thì pháp luật cũng đã tạo ra những công cụ pháp lý. Trong đó, chi phí mua bảo hiểm đã được tính trong tổng mức đầu tư của dự án, tạo thuận lợi cho các chủ đầu tư trong việc xác định, tính toán các điều kiện và nội dung bảo hiểm”, ông Đàm Đức Biên nhấn mạnh.

Nhận diện 3 nhóm rủi ro lớn

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 220/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung một số quy định về bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng; trong đó, quy định chủ đầu tư có trách nhiệm mua bảo hiểm bắt buộc công trình trong thời gian xây dựng đối với công trình có ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng theo quy định của pháp luật về xây dựng; công trình xây dựng có nguy cơ tác động xấu đến môi trường ở mức độ cao hoặc có nguy cơ tác động xấu đến môi trường...

Từ thực tế triển khai nhiều công trình hạ tầng, các chủ đầu tư cho biết, có 3 nhóm rủi ro, quan ngại nhất: Thứ nhất là rủi ro thiên tai cực đoan (sạt lở, lũ quét tại các dự án miền núi, ven sông...) tần suất tăng rõ rệt trong 3-5 năm gần đây và thường gây thiệt hại lớn. Thứ 2 là rủi ro kỹ thuật thi công, nhất là công trình ngầm hoặc thi công phức tạp, tuy tần suất thấp hơn nhưng khi xảy ra thường kéo theo chậm tiến độ nghiêm trọng do phải xử lý kỹ thuật phức tạp. Thứ 3 là trách nhiệm với bên thứ 3 khi thi công trong khu vực đông dân cư. Tại các dự án đô thị, hạ tầng ngầm, đây là rủi ro có thể phát sinh chi phí bồi thường lớn, kéo dài về pháp lý và ảnh hưởng trực tiếp tiến độ của dự án.

Bà Bùi Thị Thanh Xuân, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty cổ phần Bảo hiểm ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (VBI) nhận định: "Thời gian qua, tôi thấy nhiều dự án mua bảo hiểm nhưng đâu đó chưa đầy đủ. Các chuyên gia cũng đã nói tới chuyện mua bảo hiểm ngay từ đầu, tôi nghĩ đây là phương án thích hợp để quản trị rủi ro. Thực tế, nếu có bảo hiểm ngay từ đầu, chúng ta có thể rà soát, đánh giá kỹ hơn các giải pháp để lường trước số chi phí có khả năng phải chịu trách nhiệm. Điều đó sẽ giúp chủ đầu tư không phải lo lắng về chi phí dự án gia tăng hay các vấn đề phát sinh gây ảnh hưởng tới tiến độ công trình".

Bà Bùi Thị Thanh Xuân, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty cổ phần Bảo hiểm ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (VBI). (Ảnh: HẢI NGỌC)

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, chủ đầu tư dự án cần phải thay đổi tư duy về việc mua bảo hiểm, thay vì coi đó là khoản tiền phí phải trả, hãy cho rằng đây là quỹ đầu tư bảo hiểm rủi ro. Thực tế, có những công trình giá trị lớn hàng nghìn tỷ đồng, thời gian thực hiện kéo dài nên khi nghiên cứu phải tính tới việc mua bảo hiểm thế nào cho phù hợp với từng dự án.

“Bảo hiểm chính là chi phí cần thiết hỗ trợ cho dự án nên có thể nghiên cứu ngay từ đầu để có phần dự phòng đưa vào, làm chi phí đầu tư cho bảo hiểm sau này. Quản trị rủi ro phải được thực hiện thường xuyên, liên tục và gắn trực tiếp với công tác quản lý tiến độ, chất lượng, chi phí và an toàn của dự án”, đại diện một chủ đầu tư bày tỏ quan điểm.

Đại diện các chủ đầu tư cũng cho rằng, cần nhận diện rủi ro từ sớm, phân loại và xác định mức độ ảnh hưởng trong quá trình chuẩn bị và triển khai dự án, tính toán các yếu tố có khả năng ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng và chi phí; đồng thời, xây dựng phương án dự phòng và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong việc xử lý. Bên cạnh đó, cần tăng cường, thường xuyên kiểm soát tại hiện trường, đặc biệt đối với những hạng mục có tính chất phức tạp, khu vực có điều kiện địa chất, thủy văn bất lợi hoặc chịu yếu tố ảnh hưởng của thiên tai.

Các chuyên gia khuyến cáo cần thường xuyên kiểm soát tại hiện trường, đặc biệt đối với những hạng mục có tính chất phức tạp, khu vực có điều kiện địa chất, thủy văn bất lợi hoặc chịu yếu tố ảnh hưởng của thiên tai. (Ảnh: MINH NGỌC)

Trong quá trình hoạt động, nhiều đơn vị bảo hiểm đã tích lũy năng lực và kinh nghiệm để xử lý vấn đề kỹ thuật toàn cầu, sẵn sàng hỗ trợ chủ đầu tư. Qua Nghị định 220/2026/NĐ-CP, điều quan trọng là các chủ thể nhìn ra được rủi ro trong hoạt động xây dựng cơ bản vốn phức tạp và nặng tính kỹ thuật. Còn phía chủ đầu tư, cần nhìn nhận rõ vai trò của bảo hiểm, thực tế khoản phí bảo hiểm không lớn nhưng đang quản lý rủi ro và bảo vệ các dự án hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng. Do vậy, các bên cần rõ ràng, minh bạch thông tin để doanh nghiệp bảo hiểm cùng quản trị rủi ro với chủ đầu tư. Cả ba bên từ chủ đầu tư, nhà thầu và bảo hiểm cùng thay đổi tư duy thì Nghị định 220/2026/NĐ-CP sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động của các bên.