Quảng Ngãi đối mặt nguy cơ thiếu nước giữa mùa mưa do El Nino

Nguy cơ El Niño tiếp tục duy trì cường độ mạnh trong những tháng tới đang đặt Quảng Ngãi trước bài toán cấp bách cần phải chủ động nguồn nước cho sản xuất và sinh hoạt trong mùa khô 2026-2027.

Thông thường, mùa mưa là thời điểm các hồ chứa tích trữ nước để chuẩn bị cho mùa khô. Tuy nhiên, tại Quảng Ngãi, tình trạng thiếu hụt dòng chảy đang khiến nhiều hồ thủy lợi, thủy điện không thể tích nước như kỳ vọng.

Điều đáng lo ngại là nguy cơ thiếu nước xuất hiện ngay từ khi mùa mưa chưa kết thúc, trong bối cảnh El Niño được dự báo tiếp tục duy trì cường độ mạnh.

Theo Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi tỉnh Quảng Ngãi, 24 hồ chứa nước do đơn vị quản lý ở phía Đông tỉnh hiện mới tích được khoảng 54% tổng dung tích thiết kế. Trong đó, hồ Nước Trong đạt 57,4%, Núi Ngang đạt 34,7%, An Thọ đạt 34,5% và Liệt Sơn chỉ đạt 25,1%.

Nhiều hồ chứa nước, đập thủy điện tại phía Đông tỉnh Quảng Ngãi hiện có lượng tích nước rất thấp mặc dù đang giữa cao điểm mùa mưa.

Tình trạng này đặc biệt đáng lo ngại tại hồ Nước Trong, hồ chứa lớn nhất ở phía Đông tỉnh, nằm trên địa bàn xã Sơn Hà, với dung tích thiết kế gần 290 triệu m³. Hiện mực nước hồ chỉ đạt cao trình 117,07 m, thấp hơn 12,43 m so với mực nước dâng bình thường.

Theo ông Võ Nhất Sỹ, Cụm trưởng Cụm Quản lý thủy nông số 2, Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi tỉnh Quảng Ngãi, hồ Nước Trong có vai trò quan trọng trong điều tiết nước, phục vụ tưới tiêu cho hơn 50.000 ha đất nông nghiệp ở khu vực hạ lưu sông Trà Khúc, đồng thời cung cấp nước sinh hoạt và sản xuất công nghiệp cho hai khu công nghiệp Tịnh Phong và VSIP.

“Lưu lượng nước về hồ trong mùa mưa năm nay đạt rất thấp, gây nguy cơ thiếu nước trong mùa khô 2026-2027. Hiện sau khi Công ty kiến nghị Nhà máy thủy điện Nước Trong đã dừng phát điện, đồng thời công ty cũng đề nghị UBND tỉnh Quảng Ngãi cho phép tích nước sớm để chủ động ứng phó với El Nino. Ngoài ra, đơn vị cũng xây dựng phương án tổ chức tưới luân phiên ngay từ vụ Đông Xuân sắp tới nhằm ứng phó với tình trạng khô hạn”, ông Võ Nhất Sỹ cho biết.

Tại hồ Núi Ngang, xã Ba Động, mực nước hiện ở cao trình 55,19 m, thấp hơn 5,81 m so với mực nước dâng bình thường. Theo dự báo của Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Quảng Ngãi, lưu lượng nước về hồ trong tháng 11 chỉ đạt khoảng 4,40-8,80 m³/s, thấp hơn nhiều so với lưu lượng bình quân tháng 11 trong giai đoạn 2023-2025.

Tình trạng thiếu hụt dòng chảy đang khiến nhiều hồ thủy lợi, thủy điện không thể tích nước như kỳ vọng.

Trong khi đó, hồ Liệt Sơn, phường Đức Phổ, hiện chỉ còn khoảng 25% dung tích thiết kế. Việc các hồ Núi Ngang và Liệt Sơn tích nước thấp làm gia tăng nguy cơ thiếu nước tưới cho khu vực hạ lưu sông Trà Câu trong mùa khô tới.

Không chỉ các hồ thủy lợi, tình trạng thiếu nước còn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các nhà máy thủy điện.

Hồ chứa thủy điện Đakđrinh, có dung tích thiết kế 248 triệu m³, hiện có mực nước ở cao trình 380 m, chỉ cao hơn mực nước chết khoảng 3 m và thấp hơn 30 m so với mực nước dâng bình thường. Đây là mức tích nước thấp, ảnh hưởng đến khả năng phát điện cũng như điều tiết nguồn nước phục vụ khu vực hạ du.

Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, Quảng Ngãi đang triển khai các biện pháp ứng phó ngay từ thời điểm hiện tại, thay vì chờ đến khi mùa khô bắt đầu. Đến ngày 4/11, ba nhà máy thủy điện trên địa bàn tỉnh gồm Đakđrinh, Nước Trong và Núi Ngang đã dừng phát điện để tập trung tích trữ nước phục vụ sản xuất.

Ông Nguyễn Duy Nghĩa, Trưởng phòng Kỹ thuật Công ty Cổ phần Thủy điện Đăkđrinh, cho biết nhiệm vụ chủ yếu của nhà máy là phát điện, với sản lượng điện bình quân được giao khoảng 540 triệu kWh/năm.

Việc dừng phát điện để tích nước gây khó khăn cho hoạt động sản xuất điện của doanh nghiệp. Tuy nhiên, đơn vị chấp hành chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương và UBND tỉnh Quảng Ngãi, nhằm góp phần bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp của tỉnh trong năm 2027.

Đã có 3 thủy điện trên địa bàn dừng phát điện để tích nước dự phòng cho vụ sản xuất Đông Xuân sắp tới.

Theo ông Nguyễn Thanh Hùng, Phó Giám đốc Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi tỉnh Quảng Ngãi, đơn vị đã đề nghị Công ty Thủy điện Nước Trong và Nhà máy Thủy điện Núi Ngang ngừng phát điện từ ngày 3/11 để tích nước. Theo phương án, đến ngày 5/12, khi bắt đầu mở nước phục vụ vụ Đông Xuân, các nhà máy mới tiếp tục phát điện trở lại.

Song song với việc điều tiết hoạt động thủy điện, ngành thủy lợi cũng chuẩn bị các phương án phân phối nguồn nước trong điều kiện bất lợi. Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi tỉnh Quảng Ngãi đã yêu cầu các đơn vị trực thuộc xây dựng phương án ứng phó thiên tai, phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn và tổ chức tưới luân phiên ngay từ vụ Đông Xuân.

Ngày 4/11, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng có công văn yêu cầu các sở, ngành, đơn vị và chính quyền địa phương chủ động triển khai các giải pháp phòng ngừa, ứng phó, hạn chế thấp nhất thiệt hại do hạn hán và thiếu nước.

Theo đó, các địa phương phải thường xuyên theo dõi diễn biến thời tiết, đánh giá thực tế nguồn nước tại các hồ chứa, hệ thống thủy lợi và công trình cấp nước; đồng thời xây dựng phương án ứng phó theo nhiều kịch bản, kể cả tình huống bất lợi hơn dự báo. Việc tính toán khả năng cấp nước cho toàn bộ mùa khô cần được thực hiện sớm để chủ động điều chỉnh thời vụ, cơ cấu sản xuất và diện tích canh tác.

Đối với những khu vực có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, tỉnh yêu cầu khoanh vùng, xây dựng phương án dự phòng, kết nối và hỗ trợ nguồn nước giữa các hệ thống. Người dân cũng cần được hướng dẫn tích trữ, sử dụng tiết kiệm nước và điện.

Đáng chú ý, yêu cầu ứng phó của tỉnh không chỉ tập trung vào hạn hán. Trước những diễn biến thời tiết bất thường, các địa phương còn phải rà soát phương án tiêu thoát nước, chống ngập tại đô thị, khu dân cư và vùng sản xuất; kiểm tra khả năng vận hành của hệ thống thoát nước, trạm bơm, cống, hồ điều hòa và công trình chống ngập. Những khu vực xung yếu có nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập lụt cũng phải được rà soát để chủ động phương án sơ tán người dân khi cần thiết.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tượng ENSO đang ở trạng thái El Niño và được dự báo tiếp tục duy trì cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Hiện tượng này làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn và cháy rừng; đồng thời không loại trừ khả năng xuất hiện mưa lớn, lũ và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm bất thường.

El Nino đang ở ngưỡng mạnh nhất trong lịch sử, được dự báo sẽ kéo theo nhiều rủi ro thời tiết cực đoan.

Trước đó, ngày 23/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có Công văn số 12379/BNNMT-TNN gửi UBND tỉnh Quảng Ngãi, yêu cầu chủ động thực hiện các giải pháp ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trên lưu vực sông Trà Khúc do ảnh hưởng của El Niño.

Theo đánh giá của Bộ, dòng chảy trên hầu hết các sông, suối thuộc lưu vực sông Trà Khúc trong giai đoạn tháng 6-8 thấp hơn trung bình nhiều năm từ 25-64%. Mặc dù trong tháng 9-10 đã xuất hiện mưa, mực nước tại các hồ chứa lớn trên địa bàn tỉnh vẫn ở mức thấp.

Thực tế này cho thấy lượng mưa xuất hiện trong một số tháng chưa đủ để cải thiện đáng kể tình trạng thiếu hụt nguồn nước. Nếu El Niño tiếp tục duy trì cường độ mạnh, áp lực lên các hồ chứa, hệ thống thủy lợi và hoạt động cấp nước trong mùa khô tới sẽ càng lớn.

Việc ba nhà máy thủy điện phải dừng phát điện để ưu tiên tích nước, cùng với phương án tưới luân phiên được chuẩn bị từ vụ Đông Xuân, cho thấy Quảng Ngãi đang phải tính toán lại thứ tự ưu tiên trong khai thác và sử dụng nguồn nước.

Trong bối cảnh đó, chủ động điều tiết ngay từ cuối mùa mưa sẽ là yếu tố quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt trong mùa khô 2026-2027.

El Nino mạnh lên và cảnh báo thời tiết cuối năm | QNgTV