Quảng Ngãi tìm động lực tăng trưởng từ các khu kinh tế, khu công nghiệp

Quảng Ngãi hướng tới hình thành trung tâm công nghiệp trọng điểm của khu vực và cả nước. (Ảnh minh họa: TTXVN)

Phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số đòi hỏi Quảng Ngãi phải khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực phát triển; trong đó có hệ thống khu kinh tế, khu công nghiệp.

Dù thu hút nhiều dự án, đóng góp lớn cho ngân sách, nhưng những vướng mắc về hạ tầng, giải phóng mặt bằng, tái định cư và tiến độ triển khai vẫn khiến nhiều dự án chậm đi vào hoạt động, chưa phát huy hết hiệu quả đầu tư.

Vì vậy, tháo gỡ các “điểm nghẽn” này là yêu cầu cấp thiết để khơi thông nguồn lực, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.

Theo điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Dung Quất đến năm 2045 do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Khu kinh tế Dung Quất có quy mô khoảng 45.332 ha (gồm đất liền, đảo Lý Sơn và mặt nước vùng biển).

Nơi đây được đánh giá là một trong những khu kinh tế ven biển có vị trí chiến lược tại Việt Nam, Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, gắn với cảng nước sâu Dung Quất có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải đến 200.000 DWT, nằm cạnh Khu kinh tế mở Chu Lai và các tuyến hàng hải quan trọng trong nước và quốc tế... có nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp, cảng biển, logistics, đô thị và dịch vụ.

Bên cạnh đó, việc Trung ương định hướng phát triển Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất là điều kiện quan trọng để tiếp tục thu hút các dự án công nghiệp quy mô lớn trong thời gian tới.

Quy hoạch chung Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y có tổng diện tích 70.438 ha bao gồm: Khu công nghiệp và các khu chức năng khác như Khu phi thuế quan tại trung tâm đô thị Nam Bờ Y, Khu thương mại quốc tế, Khu đất ở-dân cư nông thôn, du lịch, các trung tâm công cộng, các công trình giao thông và đầu mối hạ tầng... có vị trí quan trọng trên tuyến hành lang kinh tế Đông-Tây, kết nối Việt Nam với Lào, Campuchia và các nước trong khu vực.

Giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh đã thu hút được 56 dự án đầu tư vào các khu kinh tế, khu công nghiệp trên địa bàn với tổng vốn đăng ký hơn 116.900 tỷ đồng, gồm 21 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và 35 dự án đầu tư trong nước.

Riêng, Khu kinh tế Dung Quất thu hút 38 dự án; Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y thu hút 3 dự án trong nước; các khu công nghiệp ngoài khu kinh tế thu hút 15 dự án trong nước... tạo việc làm cho gần 26.800 lao động.

Khu vực kinh tế này đóng góp hơn 125.580 tỷ đồng, chiếm khoảng 74% tổng thu ngân sách nhà nước toàn tỉnh. Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 11,5 tỷ đô la Mỹ, kim ngạch nhập khẩu đạt hơn 19,4 tỷ đô la Mỹ...

Ông Nguyễn Hải Trường-Phó Trưởng ban quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp tỉnh Quảng Ngãi thông tin, hoạt động thu hút đầu tư vào Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp trên địa bàn cơ bản bám sát định hướng phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh; chủ yếu tập trung vào lĩnh vực công nghiệp chế biến dầu khí, sản xuất hóa dầu, điện khí, kinh doanh hạ tầng dự trữ dầu thô, thép chất lượng cao, thép đặc biệt, công nghiệp chế biến, công nghiệp nhẹ, công nghiệp công nghệ cao; hạ tầng bến cảng, dịch vụ cảng biển, logistics; các mô hình kinh tế tuần hoàn, cộng sinh công nghiệp...

Qua đó, cho thấy vai trò quan trọng của các Khu kinh tế, Khu công nghiệp trong việc góp phần phát huy lợi thế cảng biển, quỹ đất, hạ tầng giao thông và hệ sinh thái công nghiệp hiện hữu, tạo động lực tăng trưởng, tăng thu ngân sách, xuất nhập khẩu và giải quyết việc làm; tạo sức lan tỏa đến các ngành sản xuất và dịch vụ hỗ trợ khác.

Tuy nhiên, trong số các dự án thu hút ở giai đoạn 2021-2025, chỉ có 22 dự án bắt đầu hoạt động. Đặc biệt, đối với 41 dự án chậm tiến độ, đến thời điểm giám sát (15/8/2026), mới xử lý 7 dự án.

Ngoài ra, có 34 dự án chậm tiến độ so với quyết định chấp thuận đầu tư; 34 dự án đã được cấp phép nhưng chưa hoàn thành việc giao đất, cho thuê đất; 11 dự án có vi phạm quy định của Luật đất đai; 9 dự án đã dừng hoạt động, chấm dứt hoặc bị thu hồi...

Toàn tỉnh có 15 khu công nghiệp, nhưng chỉ 6 khu đang hoạt động với tỷ lệ lấp đầy khoảng 79-100%; còn lại đang đình trệ. Đáng chú ý, Khu công nghiệp Phổ Phong vẫn chưa có nhà đầu tư hạ tầng.

Riêng tại Khu kinh tế Dung Quất, việc thiếu quỹ đất tái định cư đang tạo sức ép lớn đối với giải phóng mặt bằng. Theo thống kê, hiện còn 702 lô tái định cư, trong khi nhu cầu dự kiến lên tới hơn 11.000 lô. Đáng nói, chỉ số tăng trưởng kinh tế của tỉnh phụ thuộc phần lớn vào 2 sản phẩm công nghiệp chủ yếu là Lọc hóa dầu và thép Hòa Phát.

Chính vì vậy, việc chưa chủ động tạo quỹ đất sạch và quỹ đất tái định cư theo quy hoạch, làm ảnh hưởng lớn đến mục tiêu thu hút các dự án đầu tư động lực, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số mà tỉnh đề ra.

Đối với Khu công nghiệp VSIP 2 (giai đoạn 1), diện tích được phê duyệt còn phân tán, chưa liền vùng; quỹ đất tái định cư thiếu, khiến việc triển khai đồng bộ hạ tầng Khu công nghiệp gặp khó khăn.

Trong giai đoạn 2021-2025, nguồn vốn ngân sách nhà nước phân bổ để tái đầu tư cho khu kinh tế, khu công nghiệp chỉ bằng 0,35% nguồn thu ngân sách nhà nước từ khu kinh tế, khu công nghiệp đóng góp cho tỉnh.

Mặt khác, hạ tầng liên kết giữa Khu kinh tế Dung Quất với Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y, Khu kinh tế mở Chu Lai đang xuống cấp nghiêm trọng, chưa đáp ứng được tải trọng vận chuyển của các thiết bị siêu trường, siêu trọng; Trạm kiểm soát liên hợp cửa khẩu quốc tế Bờ Y (Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y) sau hơn 23 năm hoạt động, công năng đã không còn phù hợp với nhu cầu thực tế, hệ thống số hóa, an ninh chưa được đầu tư đồng bộ...

Hệ thống thu gom và xử lý nước thải tại Khu kinh tế Dung Quất và Khu công nghiệp Sao Mai chưa được đầu tư hoàn chỉnh, không đáp ứng yêu cầu thu gom, xử lý triệt để nước thải phát sinh trong quá trình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp... được xem là những "điểm nghẽn" gây ảnh hưởng đến môi trường thu hút đầu tư.

Trao đổi về vấn đề này, Trưởng ban Kinh tế-Ngân sách Hội đồng Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Kiên cho biết, địa phương đang kiến nghị các cơ quan Trung ương xem xét, trình cấp có thẩm quyền ban hành một số cơ chế, chính sách đặc biệt đối với tỉnh Quảng Ngãi (tương tự như các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An…); trong đó tập trung vào phương án bổ sung có mục tiêu cho địa phương từ số tăng thu hoặc từ số thu hoạt động xuất nhập khẩu, tạo điều kiện để tỉnh có nguồn lực hoàn thiện, nâng cấp và mở rộng hạ tầng Khu kinh tế Dung Quất, sớm hình thành Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia theo định hướng của Trung ương.

Ông Kiên cho biết thêm, tỉnh cũng đề xuất Trung ương quan tâm rà soát các quy định pháp luật hiện hành, ban hành hướng dẫn về trình tự, thủ tục ứng vốn; cơ chế tiếp nhận, quản lý, sử dụng nguồn vốn ứng trước; việc quản lý tài khoản, thanh toán, quyết toán; phương thức hoàn trả hoặc khấu trừ khoản kinh phí mà nhà đầu tư đã ứng trước để xây dựng các dự án tái định cư nhằm tháo gỡ vướng mắc cho địa phương cũng như đầu tư phát triển hạ tầng giao thông, hạ tầng cảng biển, logistics và hạ tầng kỹ thuật trọng điểm tại Khu kinh tế Dung Quất.

Từ đó, tạo sự kết nối đồng bộ với Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y, Khu kinh tế mở Chu Lai, sân bay Chu Lai, khu vực Tây Nguyên; hướng đến từng bước hình thành trục logistics các hành lang kinh tế quốc gia, tạo động lực phát triển kinh tế-xã hội liên vùng...

Về phía tỉnh sẽ chú trọng nâng cao chất lượng thu hút đầu tư, đổi mới hoạt động xúc tiến đầu tư theo hướng có mục tiêu, lựa chọn nhà đầu tư chiến lược và chuỗi giá trị ưu tiên; đồng thời nghiên cứu hình thành các khu công nghiệp có vai trò tạo động lực ở khu vực phía Nam của tỉnh, góp phần cân bằng không gian phát triển công nghiệp; rà soát, số hóa và chuẩn hóa hệ thống cơ sở dữ liệu về khu kinh tế, khu công nghiệp và các dự án đầu tư, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất về số liệu./.