Quảng Trị: Bao giờ mới có bãi đỗ xe chờ thông quan xuất khẩu?

Xe vận chuyển hàng hoá nối đuôi nhau chờ làm thủ tục thông quan, xuất khâu qua Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo

Những đoàn xe “ngủ” bên đường

Một ngày trung tuần 8, mưa ở Lao Bảo dai dẳng từ sáng sớm. Từ Đông Hà, chúng tôi ngược Quốc lộ 9 lên vùng biên. Càng đến gần Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, những chiếc xe container, xe tải trọng lớn xuất hiện càng dày.

Hơn 8 giờ sáng, trên đoạn Quốc lộ 9 gần khu vực cửa khẩu, từng đoàn xe nối đuôi nhau. Những thùng container dài nằm im dưới màn mưa. Một số tài xế tranh thủ xuống xe, người đứng bên đường gọi điện, người ngồi trong cabin chờ đến lượt.

Nhìn từ xa, dòng xe như một đoàn tàu dài bất tận. Nhưng đây không phải là một bến bãi logistics hiện đại. Những chiếc xe hàng chục tấn đang phải tạm dừng ngay trên tuyến đường huyết mạch dẫn lên cửa khẩu để chờ làm thủ tục xuất khẩu sang Lào.

Một tài xế container quê Đà Nẵng cho biết, anh đưa xe lên Lao Bảo từ hơn 22 giờ đêm hôm trước. “Xe tôi đến từ tối, định chờ đến sáng làm thủ tục. Tối qua có khoảng 8 xe đến cùng lúc. Từ sáng sớm lại có thêm nhiều xe lên. Thành ra cứ xe trước chờ, xe sau lại nối vào”, tài xế này nói.

Đối với những người thường xuyên chạy tuyến Lao Bảo, cảnh xe nằm chờ trên Quốc lộ 9 không phải chuyện mới.

Có hôm vài chục xe. Có thời điểm lượng xe dồn về nhiều, hàng xe kéo dài hàng cây số. Điều đáng nói là tình trạng ấy không chỉ gây khó khăn cho doanh nghiệp vận tải. Nó đang trở thành một vấn đề đô thị, giao thông và đời sống dân sinh ngay tại khu vực cửa khẩu.

Theo ông Ngô Quang Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm quản lý hạ tầng các Khu công nghiệp, Khu kinh tế và Cửa khẩu Nam Quảng Trị (Ban quả lý khu kinh tế tỉnh Quảng Trị) cho biết, mỗi ngày có khoảng 200-300 xe trọng tải lớn, phần lớn là xe container, vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu.

Những ngày lưu lượng phương tiện được phân bổ đều, hoạt động giao thông cơ bản vẫn ổn định. Nhưng chỉ cần nhiều đoàn xe cùng di chuyển lên cửa khẩu trong một khoảng thời gian ngắn, năng lực tiếp nhận của khu vực phía trước cửa khẩu bị vượt quá, lập tức hình thành những hàng xe dài. Đó chính là lúc Quốc lộ 9 biến thành nơi “đỗ xe chờ thông quan”.

Thực tế này không phải mới xuất hiện. Một tài liệu của tỉnh Quảng Trị năm 2021 từng chỉ rõ: lượng xe xuất nhập khẩu qua Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo rất lớn; trong khi bãi chờ nhập đã được đầu tư nhưng còn nhỏ so với nhu cầu, bãi chờ xuất mới chỉ san nền tạm một phần diện tích, chưa được đầu tư sân bãi, khiến phương tiện chờ xuất phải tập trung trên một làn Quốc lộ 9, từ khu vực cầu A Trùm lên cửa khẩu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao thông và hoạt động xuất khẩu hàng hóa.

Năm 2021, vấn đề đã được nhận diện rất rõ. Nhưng đến nay, câu hỏi vẫn còn đó: bao giờ Lao Bảo mới có một bãi chờ xuất khẩu đúng nghĩa?

Người dân sống bên “bức tường container”

Từ cửa khẩu trở xuống, Quốc lộ 9 không chỉ là tuyến đường giao thương quốc tế. Đó còn là đường dân sinh. Hai bên đường là nhà dân, hàng quán, cơ sở kinh doanh, trường học và những khu dân cư đang từng ngày phát triển theo nhịp đô thị hóa vùng biên. Vì vậy, mỗi khi xe container nối dài, cuộc sống của người dân lập tức bị đảo lộn.

Ông Nguyễn Vũ Ái, có nhà mặt tiền Quốc lộ 9 và cách cửa khẩu Lao Bảo gần 2 km, thuộc địa bàn thôn Tây Chính, xã Lao Bảo, cho biết chuyện xe tải, container dừng trước nhà kéo dài hàng giờ đã xảy ra nhiều lần. “Nhà tôi cách cửa khẩu gần 2 km nhưng không ít lần xe đỗ nối đuôi hàng giờ trước nhà. Người dân đi lại khó khăn, sinh hoạt bị ảnh hưởng. Đáng lo nhất là nguy cơ tai nạn giao thông”, ông Ái bức xúc.

Theo ông Ái, có những lúc xe dừng thành hàng dài, chiếm một phần lòng đường. Xe máy, ô tô con của người dân phải luồn lách qua những chiếc xe container khổng lồ. Trong điều kiện trời mưa, mặt đường trơn trượt, tầm nhìn hạn chế, những nguy cơ ấy càng tăng.

“Chúng tôi sống ở đây nên rất lo. Xe lớn đứng thành hàng, xe khác vẫn chạy qua. Chỉ cần một tình huống bất ngờ là hậu quả khó lường”, ông Ái nói.

Không chỉ chuyện giao thông. Một vấn đề khác ít được nhắc tới nhưng lại khiến người dân bức xúc là vệ sinh môi trường và ý thức của một bộ phận tài xế.

Những chuyến xe đường dài thường kéo theo nhu cầu ăn uống, nghỉ ngơi, vệ sinh cá nhân. Khi không có khu vực dừng đỗ, dịch vụ phục vụ lái xe được tổ chức bài bản, những khoảng đất trống, lề đường, khu vực trước nhà dân dễ trở thành nơi giải quyết nhu cầu bất đắc dĩ.

“Có tài xế thiếu ý thức còn phóng uế ngay bên xe. Người dân nhìn thấy rất phản cảm”, ông Ái chia sẻ.

Một bài toán đã được đặt ra từ năm 2021

Điều khiến nhiều người băn khoăn nhất là tình trạng này không phải chưa từng được các cơ quan chức năng nhận diện. Năm 2021, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Quảng Trị đã đề xuất phương án đầu tư hạ tầng kỹ thuật bãi chờ xuất và bãi trung chuyển tại Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo. Tài liệu của tỉnh thời điểm đó cho thấy đây được xem là một nhu cầu cấp thiết. Bãi chờ xuất chưa có hạ tầng hoàn chỉnh, phương tiện phải dừng trên Quốc lộ 9, gây ảnh hưởng đến giao thông và hoạt động xuất khẩu.

Cũng trong giai đoạn này, trước tình trạng hàng trăm container ùn ứ, cơ quan chức năng từng khảo sát một khu vực phía Tây Bắc cửa khẩu để làm bãi chờ xuất tạm thời. Về lâu dài, tỉnh dự kiến đầu tư bãi chờ xuất tại khu vực cửa khẩu.

Nói cách khác, giải pháp đã được nhìn thấy; nhu cầu đã được xác định; vấn đề đã được đặt lên bàn. Nhưng một bãi chờ xuất khẩu đủ năng lực để “hấp thụ” dòng xe hàng ngày vẫn chưa trở thành hiện thực theo đúng yêu cầu.

Đến tháng 10/2025, Ban Quản lý Khu kinh tế tiếp tục có tờ trình gửi UBND tỉnh về việc thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư dự án Hạ tầng bãi chờ xuất tại Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo. Mục tiêu của dự án không đơn thuần là xây thêm một bãi đỗ xe, đó là xây dựng một mắt xích trong hệ thống logistics cửa khẩu; giải quyết tình trạng ách tắc hàng hóa; hạn chế phương tiện dừng đỗ trên Quốc lộ 9; giảm nguy cơ mất an toàn giao thông; đồng thời tạo cơ sở vật chất phục vụ hoạt động trung chuyển hàng hóa trên Hành lang kinh tế Đông - Tây.

Một tài liệu khác của tỉnh cho thấy trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 2021-2025, dự án San nền và hạ tầng kỹ thuật bãi chờ xuất và khu dịch vụ Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo từng được dự kiến bố trí 90 tỷ đồng.  Nhưng từ một dự án được đưa vào kế hoạch đến một công trình hiện hữu là một khoảng cách không nhỏ. Và khoảng cách ấy, cho đến nay, vẫn đang được lấp đầy bằng những hàng container trên Quốc lộ 9.

Câu hỏi “Bao giờ Lao Bảo có bãi chờ xuất hàng?” không còn là câu hỏi của riêng người dân, tài xế hay doanh nghiệp vận tải. Đó là câu hỏi về cách Quảng Trị biến lợi thế cửa khẩu thành năng lực logistics thực sự.

Nếu muốn Lao Bảo trở thành trung tâm logistics trên Hành lang kinh tế Đông - Tây, có lẽ trước hết phải giải được bài toán rất đời thường ấy: không để những chiếc xe chở hàng phải nằm chờ trên đường như lâu nay.