Quảng Trị khơi thông nội lực, nâng tầm vị thế

Nhà máy nhiệt điện Quảng Trạch 1 sẽ phát điện thương mại trong tháng 7 này, mang tới nguồn thu ngân sách khoảng 2.400 tỷ đồng/năm cho tỉnh Quảng Trị.

Đây chính là bệ phóng vững chắc để khơi dậy khát vọng vươn lên, định vị Quảng Trị trở thành một cực tăng trưởng mới, năng động của miền trung trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Hướng tới mục tiêu chiến lược đó, ngày 4/7 tới, tỉnh Quảng Trị sẽ tổ chức Hội nghị công bố quyết định điều chỉnh quy hoạch và xúc tiến đầu tư, một dấu mốc quan trọng mở đường cho làn sóng đầu tư mới.

Thế mạnh riêng có

Lần đầu tiên trong lịch sử, tỉnh Quảng Trị sở hữu đồng thời: Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng, hệ thống di tích lịch sử cách mạng nổi bật, nhất là như Khu di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải; Di tích quốc gia đặc biệt Thành Cổ Quảng Trị và các di tích thành phần; địa đạo Vịnh Mốc; 2 cảng biển nước sâu, 2 sân bay, 3 cửa khẩu quốc tế và 3 hành lang đông-tây quan trọng.

Chia sẻ cụ thể hơn về lợi thế này, Phó trưởng Văn phòng đại diện Ban quản lý Khu kinh tế Quảng Trị tại Khu Kinh tế cửa khẩu Cha Lo Nguyễn Cảnh Trúc cho biết, thời gian qua, hành lang đông-tây qua cửa khẩu quốc tế Cha Lo đã phát huy hiệu quả cao khi tổng trị giá hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh đạt hơn 2.624 triệu USD, tăng 19,2% so với cùng kỳ năm trước. Chỉ tính riêng trong tháng 5/2026, con số này là 441,4 triệu USD.

Ngọc động trong hang mới phát hiện ở Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

Hiện khu kinh tế cửa khẩu có 32 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký 1.581 tỷ đồng, trong đó 22 dự án đã đi vào hoạt động. Từ cửa khẩu quốc tế Cha Lo, hàng hóa được xuất khẩu thông qua các cảng biển ở Hà Tĩnh và phía bắc Quảng Trị. Chính vì kinh tế cửa khẩu phát triển, lượng xe vận tải lớn hằng ngày qua lại đông đúc trên Quốc lộ 12A nên tuyến đường này đang trở thành điểm nghẽn trong phát triển kinh tế thương mại quốc tế hiện nay.

Ở phía đông-bắc, với diện tích 10.000ha gồm đất liền và đảo, biển, Khu Kinh tế Hòn La đang là điểm sáng trong thu hút đầu tư vào tỉnh Quảng Trị. Hiện ở đây có gần 90 dự án đăng ký và đã đầu tư với tổng mức 114.000 tỷ đồng; có 30 dự án đi vào hoạt động, trong đó chủ yếu các nhà máy sản xuất, chế biến gỗ, dăm gỗ, cấu kiện bê-tông, cấu kiện thép, chế biến quặng titan và hoạt động bốc xếp cảng biển.

Điều đáng nói là hiện nay, Khu kinh tế Hòn La đã thu hút nhiều dự án quy mô lớn trong các lĩnh vực năng lượng, cảng biển và công nghiệp chế biến. Trong đó, Trung tâm Điện lực Quảng Trạch gồm 3 nhà máy nhiệt điện đang trong giai đoạn đầu tư, trong đó Nhà máy nhiệt điện Quảng Trạch I sẽ phát điện thương mại trong tháng 7 này. Bên cạnh đó, Cảng tổng hợp quốc tế Hòn La chỉ sau hơn 1 năm xây dựng đã đưa cầu cảng số 1 vào hoạt động, trở thành nơi vận chuyển hàng hóa từ cửa khẩu quốc tế Cha Lo đến các thị trường trong và ngoài nước.

Trung tâm hành chính, chính trị của tỉnh Quảng Trị ở Đồng Hới.

Để phục vụ nhu cầu đi lại cho người dân và phát triển kinh tế, du lịch, 2 cảng hàng không ở tỉnh Quảng Trị cũng đang được đẩy nhanh tiến độ để về đích theo kế hoạch. Dự án thành phần 1 xây dựng Nhà ga hành khách T2-Cảng hàng không Đồng Hới có tổng mức đầu tư 1.750 tỷ đồng, do Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam làm chủ đầu tư. Khi hoàn thành, nhà ga sẽ đáp ứng công suất khoảng 3 triệu hành khách/năm và có phương án mở rộng lên 5 triệu hành khách/năm sau năm 2030. Hiện nhà thầu đã dựng xong khung, mái, đang triển khai lắp dựng hệ thống dàn mái vách kính và chuẩn bị các công đoạn hoàn thiện nhà ga để đưa vào hoạt động vào cuối quý IV/2026.

Đặc biệt, cảng hàng không Quảng Trị được xây dựng tại xã Gio Linh và Cửa Việt, có tổng mức đầu tư hơn 5.800 tỷ đồng, khởi công tháng 7/2024, dự kiến vận hành thử nghiệm kỹ thuật trong tháng 7/2026. Cảng hàng không này đáp ứng nhu cầu khai thác đến 5 triệu hành khách/năm và hơn 25 nghìn tấn hàng hóa/năm.

Định hình các ngành công nghiệp và dịch vụ mũi nhọn

Khu di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị Lê Đức Tiến cho biết, trên cơ sở Khu Kinh tế-Thương mại Lao Bảo, các bộ, ngành trung ương đang phối hợp tỉnh Quảng Trị xây dựng Đề án phát triển Khu Kinh tế-Thương mại xuyên biên giới chung Lao Bảo-Densavan trình Chính phủ.

Thay vì dựa vào các chính sách miễn giảm thuế, hỗ trợ đầu tư hạ tầng từ nguồn ngân sách Nhà nước như trước đây, lực hấp dẫn đối với khu này dự kiến chủ yếu dựa vào các cơ chế phi thuế quan tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư chủ yếu trong các lĩnh vực sản xuất, gia công, chế biến, dịch vụ logistics. Chủ trương này nhằm đưa Lao Bảo-Densavan không chỉ phát triển thương mại biên giới thông thường, mà đột phá hướng đến hình thành một cực tăng trưởng mới, gắn kết kinh tế miền trung Việt Nam-Lào-Thái Lan.

Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo tấp nập xe cộ từ Quốc lộ 9 qua lại các nước Lào, Thái Lan.

Những năm gần đây, lượng hàng hóa qua lại ở khu vực biên giới này tăng nhanh. Trong mô hình kinh tế cửa khẩu, Lao Bảo được xem giữ vai trò hạt nhân trong chuỗi logistics trên Hành lang kinh tế đông-tây. Theo Hải quan Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, tổng giá trị xuất nhập khẩu giai đoạn 2023 đến nay đạt hơn 3,5 triệu tấn hàng hóa với kim ngạch hơn 1.500 triệu USD, chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại biên giới Việt-Lào. Cơ cấu hàng hóa ngày càng đa dạng, từ vật liệu xây dựng, nhiên liệu đến nông sản và nguyên liệu công nghiệp, phản ánh rõ vai trò ngày càng lớn của Quảng Trị trong mạng lưới logistics khu vực.

Nhằm bảo đảm sự thành công đúng nghĩa của Khu Kinh tế-Thương mại xuyên biên giới, tỉnh Quảng Trị đã và đang xây dựng một chương trình tổng thể bao gồm các dự án phát triển về phía nam như: cảng hàng không Quảng Trị, cảng biển nước sâu Mỹ Thủy, Khu Kinh tế đông nam Quảng Trị cùng các tuyến giao thông kết nối quốc gia, quốc tế. Trong đó, cảng nước sâu Mỹ Thủy ở Khu Kinh tế đông nam Quảng Trị đi vào hoạt động từ tháng 7/2026 có quy mô lớn, giữ vai trò đầu mối xuất nhập khẩu quan trọng của cả khu vực. Thực tiễn cho thấy, hiệu quả từ việc đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông và logistics đã từng bước được phát huy. Dự kiến, hàng hóa thông quan tại Cảng biển Mỹ Thủy giai đoạn 1 (2026-2030) đạt hơn 13 triệu tấn/năm.

Khu du lịch cao cấp tại biển Cửa Việt, xã Cửa Việt.

Để phục vụ phát triển, mới đây tỉnh Quảng Trị khởi công xây dựng giai đoạn 1 của Quốc lộ 15D từ cảng nước sâu Mỹ Thủy đến cao tốc đường bộ bắc-nam Cam Lộ- La Sơn. Đoạn tiếp theo lên đến đường Hồ Chí Minh nhánh tây và cửa khẩu quốc tế La Lay đang được tỉnh và các nhà đầu tư tiếp tục triển khai. Cùng với đó, cao tốc đường bộ Cam Lộ-Lao Bảo cũng đang được đẩy mạnh xúc tiến đầu tư. Khi các quốc lộ này hoàn thành, hàng hóa từ Lào, Thái Lan về cảng biển Mỹ Thủy sẽ rút ngắn được quãng đường gần 100km, giảm chi phí vận hành.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị Nguyễn Văn Phương phân tích, khát vọng phát triển của Quảng Trị được định hình rõ nét thông qua việc triển khai Thông báo Kết luận số 51-TB/VPTW, ngày 11/5/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị. Trước hết, tỉnh tập trung tái định vị không gian phát triển theo chiến lược “vươn đông, tỏa tây”; lấy biển làm hướng phát triển chiến lược, lấy Hành lang kinh tế đông-tây làm trục liên kết vùng và quốc tế. Tiếp tục hoàn thiện quy hoạch phát triển đồng bộ, hiện đại; khai thác hiệu quả lợi thế về kinh tế biển, cửa khẩu quốc tế, logistics và năng lượng; ưu tiên phát triển các cực tăng trưởng, các dự án động lực tại khu vực ven biển, đô thị trung tâm, khu kinh tế và khu công nghiệp nhằm tạo sức lan tỏa cho toàn tỉnh.

Cầu mới An Lạc bắc qua sông Hiếu của đô thị Đông Hà.

Tập trung xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, nhất là các công trình có tính chiến lược, như: cảng hàng không Quảng Trị, cảng nước sâu Mỹ Thủy, các tuyến giao thông kết nối cao tốc-quốc lộ-cảng biển-cửa khẩu. Xác định hạ tầng phải đi trước một bước để mở ra không gian phát triển mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút các nhà đầu tư lớn.

Định hình các ngành công nghiệp và dịch vụ mũi nhọn, phấn đấu đưa Quảng Trị trở thành trung tâm năng lượng sạch, logistics và kinh tế biển quan trọng của khu vực Bắc Trung Bộ, đồng thời, khai thác hiệu quả giá trị đặc sắc của hệ thống di tích lịch sử cách mạng, di sản văn hóa tâm linh, gắn với phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng biển, phát huy tối đa lợi thế kỳ quan Phong Nha-Kẻ Bàng, hướng tới mục tiêu trở thành “trung tâm du lịch khám phá, mạo hiểm hàng đầu châu Á”. Chú trọng phát triển bền vững, gắn tăng trưởng với bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu.

Nhà ga Cảng hàng không Quảng Trị đang được thi công.

Quy hoạch phát triển theo không gian kinh tế

Sau một năm vận hành trong không gian phát triển mới, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị vừa phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Quảng Trị thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Điều đáng chú ý nhất trong quy hoạch không phải là các con số tăng trưởng, mà là việc tỉnh được tổ chức theo các hành lang kinh tế, cực tăng trưởng và không gian liên kết xuyên vùng.

Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị Lê Hồng Vinh, Quy hoạch hướng tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Trị trở thành tỉnh có nền kinh tế phát triển năng động, bền vững với cơ cấu chính là công nghiệp-dịch vụ, là một cực tăng trưởng mới ở vùng Bắc Trung Bộ và là một trong những trung tâm năng lượng, logistics và du lịch đặc sắc của cả nước. Quảng Trị tiếp tục khẳng định vai trò là hạt nhân quan trọng, tham gia tích cực và chủ động vào các hoạt động giao thương, liên kết trên Hành lang kinh tế đông tây.

Hang động ở Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

Nhằm biến các định hướng, mục tiêu trong quy hoạch tỉnh thời kỳ mới thành những kết quả cụ thể, tỉnh Quảng Trị chú trọng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng lấy hiệu quả ứng dụng làm trung tâm, là giải pháp đột phá quan trọng hàng đầu để phát triển kinh tế-xã hội và cơ cấu lại nền kinh tế. Tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi số đồng bộ dựa trên 3 trụ cột là chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, gắn với cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.