Quốc hội: Tăng cường quản lý, bảo đảm công bằng, minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ thuế

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Công tác quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số; giải pháp chống thất thu, ngăn ngừa gian lận hóa đơn, chuẩn hóa dữ liệu mã số thuế và thu hồi nợ đọng thuế là những nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trong sáng 12/11. 

*Quản lý thuế thương mại điện tử gắn với giảm chi phí tuân thủ 

Phát biểu chất vấn, đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) đặt vấn đề, kinh tế số và thương mại điện tử đang phát triển nhanh, làm thay đổi phương thức kinh doanh và tạo ra những mô hình giá trị mới. Nếu chính sách thuế không theo kịp sẽ dẫn đến thất thu ngân sách, nhưng nếu quản lý thiếu linh hoạt có thể tạo thêm gánh nặng cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết những giải pháp căn cơ nhằm bảo đảm các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số, kể cả nhà cung cấp nước ngoài, thực hiện nghĩa vụ thuế bình đẳng; đồng thời bảo vệ hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ trước nguy cơ gia tăng chi phí tuân thủ.

Trả lời chất vấn của đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cùng với sự phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, thương mại điện tử đang tăng trưởng nhanh chóng, đặc biệt sau đại dịch COVID-19, thói quen và phương thức tiêu dùng có nhiều thay đổi.

Theo Bộ trưởng, từ năm 2022 đến nay, doanh số thương mại điện tử của Việt Nam tăng trưởng bình quân khoảng 20% mỗi năm, đưa Việt Nam trở thành quốc gia đứng thứ hai trong khu vực Đông Nam Á về tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử. Cùng với sự phát triển của thương mại điện tử, số thu thuế từ hoạt động này cũng tăng nhanh. Năm 2025, doanh số thương mại điện tử đạt khoảng 37 tỷ USD. Cùng với đó, nguồn thu thuế từ hoạt động này cũng tăng lên. Trong 10 tháng năm 2026, số thu thuế từ thương mại điện tử đạt khoảng 241.000 tỷ đồng, tăng 42% so với cùng kỳ.

Để kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện nghĩa vụ thuế, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể kinh doanh trên không gian mạng, Bộ trưởng nhấn mạnh cần quản lý các chủ thể tham gia, bao gồm người bán hàng, các KOL (chuyên gia, người nổi tiếng), KOC (người tiêu dùng có ảnh hưởng), sàn thương mại điện tử và những đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ như thanh toán, vận chuyển và logistics.

Bộ Tài chính tập trung thực hiện định danh, thu thập dữ liệu để theo dõi, quản lý các giao dịch phát sinh trên môi trường điện tử; đồng thời xác định rõ trách nhiệm khấu trừ, nộp thuế thay của các sàn thương mại điện tử và chủ thể có liên quan theo quy định.

Thông qua dữ liệu thu thập được, cơ quan thuế hiện quản lý hơn 140.000 doanh nghiệp và hơn 1 triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên môi trường mạng. Bộ trưởng cho biết, việc thực hiện cơ chế khấu trừ thuế tại nguồn, thu hộ, nộp thay được xác định là một trong những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời giảm bớt thủ tục cho hộ và cá nhân kinh doanh.

Do đó, Bộ Tài chính chú trọng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thuế với các cơ quan quản lý thương mại điện tử, cơ quan chức năng về an ninh mạng và các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán, vận chuyển. Hiện có 96 ngân hàng, đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử và 105 đơn vị vận chuyển, logistics được đề cập trong quá trình xây dựng, kết nối hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý.

Thông qua kết nối dữ liệu và thực hiện khấu trừ thuế tại nguồn, người kinh doanh trên các nền tảng số không phải kê khai lặp lại thông tin với nhiều cơ quan quản lý. Trường hợp sàn thương mại điện tử đã thực hiện nộp thuế thay thì người kinh doanh không phải nộp lại đối với khoản thuế đã được nộp thay.

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc kết nối, khai thác dữ liệu, đặc biệt là khả năng truy vết các giao dịch thanh toán thông qua ví điện tử và tài khoản đã được định danh, có vai trò quan trọng trong việc tăng cường kiểm soát hoạt động kinh doanh trên môi trường số, đồng thời tạo thuận lợi cho người nộp thuế.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk Đỗ Chí Nghĩa phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Trả lời chất vấn của đại biểu Đỗ Chí Nghĩa (Đắk Lắk) về kiểm soát doanh thu, dòng tiền, dữ liệu giao dịch xuyên biên giới và giải pháp chống thất thu thuế, Bộ trưởng Bộ Tài chính nêu, từ năm 2022, Bộ Tài chính đã đưa vào vận hành Cổng thông tin điện tử dành cho nhà cung cấp nước ngoài thực hiện đăng ký, kê khai và nộp thuế tại Việt Nam.

Cùng với đó, hệ thống pháp luật tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, trong đó có Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử nước ngoài có hoạt động tại Việt Nam, bao gồm yêu cầu về hiện diện pháp lý tại Việt Nam đối với các trường hợp thuộc diện áp dụng.

Bộ trưởng nhấn mạnh, giải pháp quan trọng nhất là thực hiện định danh, thu thập đầy đủ dữ liệu và bảo đảm kết nối, liên thông thông tin giữa người mua, người bán, các sàn thương mại điện tử với những đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ như logistics, vận chuyển và thanh toán. Việc kết nối, liên thông dữ liệu giữa các chủ thể tham gia hoạt động thương mại điện tử là giải pháp quan trọng để kiểm soát giao dịch, bảo đảm thu đúng, thu đủ thuế và tạo sự công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế.

Bộ trưởng cũng lưu ý, quản lý thuế chỉ là một phần trong công tác quản lý thương mại điện tử. Hoạt động này còn đòi hỏi sự phối hợp của các cơ quan chức năng trong phòng, chống hàng gian, hàng giả, hàng nhái, hàng cấm và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Đối với các nền tảng và nhà cung cấp nước ngoài, Bộ trưởng cho biết, cơ quan chức năng đã triển khai các biện pháp quản lý ngay cả khi các chủ thể này chưa có hiện diện tại Việt Nam. Số thu thuế từ các nền tảng, nhà cung cấp nước ngoài tăng nhanh qua các năm. Trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục tăng cường quản lý hoạt động thương mại điện tử, bảo đảm thu đúng, thu đủ thuế, công bằng, công khai và minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ thuế.

*Chống gian lận hóa đơn, làm sạch mã số thuế và thu hồi nợ đọng

Trả lời chất vấn của đại biểu Hà Đức Minh (Lào Cai) về tình trạng mua bán trái phép hóa đơn, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa nhận, mặc dù hóa đơn điện tử đã được triển khai rộng rãi, tình trạng mua bán hóa đơn trái phép, lợi dụng việc thành lập doanh nghiệp để thực hiện các hành vi vi phạm vẫn còn diễn ra. Ngành tài chính đã nhận trách nhiệm và chỉ đạo cơ quan thuế triển khai quyết liệt các biện pháp quản lý, kiểm tra, giám sát. 

Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai Hà Đức Minh đặt câu hỏi chất vấn. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Theo số liệu Bộ trưởng nêu, trong 10 tháng năm 2026, tổng số hóa đơn được phát hành, đưa vào lưu thông là hơn 10 tỷ, trong đó có 5,2 tỷ hóa đơn điện tử và 5,5 tỷ hóa đơn giấy. Tuy nhiên, thực tế vẫn xuất hiện tình trạng thành lập doanh nghiệp "ma" để mua bán hóa đơn trái phép. 

Để khắc phục tình trạng này, Bộ trưởng cho biết, ngành thuế sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng, đặc biệt là Bộ Công an, trong việc định danh, xác minh người đăng ký đứng tên chủ doanh nghiệp. 

Cùng với đó, ngành thuế sẽ tăng cường trách nhiệm trong kiểm tra, giám sát hoạt động thực tế của doanh nghiệp; tập trung kiểm tra những đối tượng, lĩnh vực có nguy cơ rủi ro cao nhằm hạn chế tối đa tình trạng mua bán hóa đơn trái phép, gây thất thu ngân sách và tạo ra sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh.

Bộ trưởng thông tin, từ năm 2022 đến nay, cơ quan thuế đã chuyển gần 600 hồ sơ liên quan đến các doanh nghiệp có dấu hiệu trốn thuế, mua bán hóa đơn trái phép sang cơ quan điều tra. 

Để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, Bộ trưởng cho rằng, bên cạnh việc xây dựng chính sách tốt, cần thực hiện hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để người dân, doanh nghiệp hiểu và chấp hành đúng quy định. Đồng thời, phải tăng cường kiểm tra, giám sát và có cơ chế bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm túc, hướng tới chấm dứt tình trạng mua bán hóa đơn trái phép trong thời gian tới. 

Đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang Hoàng Ngọc Định đặt câu hỏi chất vấn. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Trả lời chất vấn của đại biểu Hoàng Ngọc Định (Tuyên Quang) về công tác rà soát, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu mã số thuế, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, đây là yêu cầu bắt buộc trong công tác quản lý thuế. Từ đầu năm 2026 đến nay, ngành thuế đã làm sạch khoảng 777.000 mã số thuế. Tuy nhiên, hiện vẫn còn khoảng 2,5 triệu mã số thuế thuộc các trạng thái liên quan đến việc ngừng hoạt động kinh doanh hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Đây là khối lượng công việc lớn, cần tập trung giải quyết, đồng thời đề cập yêu cầu nâng cao tính minh bạch, hiệu quả quản lý và hợp tác quốc tế về thuế.

Để thực hiện mục tiêu này, Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề xuất bổ sung vào chương trình làm việc tại kỳ họp này các quy định, thủ tục làm sạch mã số thuế, đặc biệt là việc xóa các nghĩa vụ tài chính với doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã dừng hoạt động từ 5 năm trở lại đây, trong đó có các khoản liên quan đến môn bài, tiền phạt và tiền chậm nộp. 

Bộ trưởng cho biết, mặc dù khoản thu môn bài đã được bãi bỏ theo quy định mới, những nghĩa vụ tài chính phát sinh từ trước vẫn còn tồn đọng với khối lượng lớn. Theo đó, việc xử lý các nghĩa vụ tài chính tồn đọng sẽ tạo điều kiện thực hiện thủ tục đóng mã số thuế đối với những trường hợp đủ điều kiện, qua đó từng bước làm sạch cơ sở dữ liệu quản lý thuế. Việc này không chỉ nhằm chuẩn hóa dữ liệu mà còn góp phần bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn, ngăn ngừa tình trạng lợi dụng các mã số thuế không còn hoạt động để thực hiện hành vi trốn thuế hoặc kinh doanh bất hợp pháp.

Trả lời chất vấn của đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) về tình trạng nợ đọng thuế, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, theo Chiến lược phát triển ngành thuế, mục tiêu đặt ra là kiểm soát tỷ lệ nợ thuế hằng năm dưới 5% và tổng nợ thuế cộng dồn không quá 8%.

Đến hết tháng 10/2026, mặc dù tỷ lệ nợ thuế hằng năm ở mức khoảng 3%, tổng nợ thuế cộng dồn vẫn ở mức khoảng 11%; trong đó, hơn 50% là các khoản nợ tiền sử dụng đất, chủ yếu do khó khăn, tình trạng trầm lắng của thị trường bất động sản.

Để thực hiện mục tiêu kiểm soát nợ thuế, Bộ Tài chính giao chỉ tiêu đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ đối với cơ quan thuế các cấp và từng cán bộ thuế, gắn trách nhiệm quản lý, theo dõi và thu hồi nợ thuế với kết quả công việc. Cùng với đó, tiếp tục hoàn thiện thể chế về quản lý thuế theo hướng đơn giản, dễ hiểu, dễ triển khai, dễ thực hiện, dễ kiểm tra và giám sát, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong quá trình chấp hành pháp luật thuế.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động để người dân và doanh nghiệp nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước. Đồng thời, ngành thuế sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát, áp dụng các chế tài đối với những tổ chức, cá nhân có khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính nhưng cố tình chây ỳ, không nộp thuế; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, thu hồi nợ đọng thuế và hạn chế nợ mới phát sinh...